Vervroegde verkiezingen hielpen de NSDAP
Hans-Ulrich Thamer heeft een bescheiden, maar degelijk oeuvre over het Derde Rijk op zijn naam staan. Adolf Hitler is de synthese van zijn onderzoek. Prettig is dat de helft van het boek over de jaren vóór 1933 gaat. Dat betekent dat hij de voorgeschiedenis en de ontwikkeling van Hitler ruim aandacht geeft. Met name zijn politieke ontwikkeling na 1918 wordt vlot en interessant toegelicht.
De desintegratie van de Republiek van Weimar en de handige manier waarop Hitler daar gebruik van maakte worden helder uitgelegd. Thamer gaat wel wat voorbij aan de verantwoordelijkheid van de gevestigde partijen voor de ondergang van Weimar. De sociaal-democraten en de katholieken gaven er in 1930 wel heel makkelijk de brui aan en om verantwoordelijkheid voor het crisisbeleid uit de weg te gaan. De staatsrechtelijk overbodige, vervroegde verkiezingen van september 1930 waren voor Hitler een geschenk uit de hemel. De enorme electorale sprong voorwaarts van de NSDAP legde direct een zware hypotheek op de Republiek. Het resultaat is bekend: een coalitie tussen de conservatieve elites en populistisch rechts bezegelde het lot van de democratie.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De auteur is op zijn best wanneer hij uitlegt hoe het Duitse volk en de Führer een hechte band ontwikkelden. Aan de ene kant repressie en aan de andere kant de verleiding van de Volksgemeinschaft, met aan de horizon de Volkswagen. Wie meer wil weten over de Holocaust is aan het verkeerde adres, maar wie meer wil weten over Hitlers rol als charismatische dictator wordt goed bediend.
Willem Melching is Duitsland-deskundige.
