Alle artikelen
Een nationaal slavernijmuseum in Amsterdam komt steeds dichterbij na een positief advies van de Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad. Volgens historicus Ruud Paesie is Middelburg historisch gezien een logischere plaats. ‘Amsterdamse kooplieden profiteerden van de plantages, maar de slavenhandel vond vooral vanuit Zeeland plaats.’
Paesie publiceerde verschillende studies over de geschiedenis van de Zeeuwse slavenhandel. Onder meer over Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC), die zich vanaf ongeveer 1740 specialiseerde in de trans-Atlantische slavenhandel. De zelfbenoemde ‘import-Zeeuw’ vindt een nationaal slavernijmuseum een goede zaak, maar denkt dat het niet per se in Amsterdam hoeft te staan.
Meer lezen over slavernij? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Moet een nationaal slavernijmuseum in Middelburg komen?
‘Amsterdamse handelaren plukten de vruchten van de slavernij, maar het museum zou niet misstaan in Zeeland. De provincie heeft een zeer prominente rol gespeeld in de slavenhandel. Toen er in de achttiende eeuw een einde kwam aan de monopolie van de WIC, waren de Zeeuwse steden toonaangevend. Ongeveer zeventig procent van alle Nederlandse slavenschepen werd in die jaren in Zeeland uitgerust.
Ik maak daarbij een onderscheid tussen slavenhandel en slavernij. Dat laatstgenoemde was vooral een Amsterdamse aangelegenheid: de stad had daar met name in de tweede helft van de achttiende eeuw een groot aandeel in de West-Indische plantages door de grote vraag naar koffie, suiker en cacao. Maar de slavenhandel vond juist plaats vanuit de Zeeuwse steden Middelburg en Vlissingen.
Leeft de vraag over een slavernijmuseum überhaupt wel in Zeeland?
‘De vraag wordt wel gesteld en er worden wat stappen gezet, maar toch leeft het niet zo sterk. De provincie besteedt zeker aandacht aan het slavernijverleden en Middelburg heeft ook een slavernijmonument. Maar dat is van een andere orde dan een nationaal museum.
Amsterdam is vrij vroeg begonnen met het idee van een slavernijmuseum. Er is in de hoofdstad altijd meer aandacht voor het onderwerp geweest dan in Zeeland. Dat heeft onder andere te maken met de multiculturele samenleving in Amsterdam. Daar zijn meer voortrekkers voor een dergelijk museum.’
Het archief van de MCC huist in Middelburg. Is dat geen mooie basis voor een museum?
‘Op het gebied van slavenhandel is dat het belangrijkste archief dat we in Nederland hebben. Een groot probleem bij onderzoek naar ons slavernijverleden is dat niet alle documenten bewaard zijn gebleven, waardoor we niet precies weten hoeveel slaven er in totaal zijn verhandeld. Van de MCC, die in 1720 werd opgericht, is de administratie wél bewaard gebleven. Daarin is alles terug te vinden: hoe de slavenhandel in zijn werk ging, welke prijzen eraan werden gekoppeld en welke instructies kapiteins meekregen.
In de MCC-administratie, die bewaard wordt in het Zeeuws Archief, vind je bijvoorbeeld “aankooplijsten” waarop staat: “slaaf één, man”. Geen naam erbij, alleen een nummer. Je leest precies wat er voor die persoon betaald is in geweren, kralen of vaten buskruit. Het zijn belangrijke bronnen die laten zien hoe het slavernijsysteem functioneerde en zich ontwikkelde. Het grote archief van de MCC is niet voor niets sinds 2011 opgenomen in de UNESCO’s Memory of the World-Register.’
Je kunt beargumenteren dat er meer mensen naar het museum komen als het in Amsterdam staat.
‘De vraag is inderdaad of mensen speciaal voor zo’n museum naar Zeeland zouden komen. Maar het is vooral de politieke lading die de keuze voor Amsterdam bepaalt. Daar is de bevolking meer betrokken bij een slavernijmuseum dan in Zeeland. Ik zou het goed vinden als in Middelburg ook iets ontwikkeld werd. Een kenniscentrum met een museum bijvoorbeeld, op basis van het Zeeuws archief.’
Merkt u dat er nu meer aandacht is voor het slavernijverleden dan een aantal jaar geleden?
‘Het slavernijverleden is meer gaan leven. Ik word er nu geregeld over gebeld en bevraagd. Helaas vind ik dat het onderwerp niet altijd even wetenschappelijk benaderd wordt: er is vaak sprake van politieke inkleuring. Ook historici zijn deze geschiedenis steeds meer in de huidige racismediscussie gaan plaatsen. Maar historici moeten op een andere manier naar het verleden kijken en de gebeurtenissen in de context van die tijd plaatsen. Waarom gebeurde dit destijds? Welke economische drijfveren zaten erachter? En wat was de structuur in de landen waar dit plaatsvond?’
Moet die wetenschappelijke benadering als basis dienen voor het nationaal museum?
‘Als historicus vind ik van wel. Laten we proberen de gebeurtenissen in de context van de achttiende eeuw te plaatsen. Maar ik heb ook begrip voor mensen die het vanuit een andere invalshoek benaderen. Bijvoorbeeld vanuit de gedachte dat dit museum belangrijk is omdat nazaten nog steeds met de nadelige gevolgen van het slavernijverleden te maken hebben.’
In een reactie laat Carla Doorn, wethouder cultuur en integratie van de gemeente Middelburg, weten dat de gemeente een kenniscentrum voor ogen heeft: ‘Bestuurlijk steunt Zeeland het voorstel om het museum in Amsterdam te realiseren. Wel zet Zeeland in op een ander advies: namelijk het realiseren van een kenniscentrum naar het Nederlands slavernijverleden.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Nationaal slavernijmuseum zou niet misstaan in Middelburg’
Een nationaal slavernijmuseum in Amsterdam komt steeds dichterbij na een positief advies van de Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad. Volgens historicus Ruud Paesie is Middelburg historisch gezien een logischere plaats. ‘Amsterdamse kooplieden profiteerden van de plantages, maar de slavenhandel vond vooral vanuit Zeeland plaats.’ Paesie publiceerde verschillende studies over de geschiedenis van de...
Veel doden in Indonesië door gekozen tactiek
De strijdwijze die de Nederlandse krijgsmacht toepaste om de Indonesische Revolutie neer te slaan leidde tot hoge aantallen (burger)slachtoffers. Zo blijkt uit onderzoek van de Leidse promovendus Christiaan Harinck. Harinck onderzocht voor zijn proefschrift Zoeken, aangrijpen, en vernietigen! welke tactiek het leger in de periode 1945-1950 toepaste tegen de Indonesische Republiek. ‘De Nederlandse legerleiding wilde...
Joden zaten vast aan de Duits-Poolse grens
De Kristallnacht was een door het naziregime georganiseerde landelijke pogrom tegen Duitse Joden. Hitler gaf groen licht voor de gewelddadigheden, nadat hij in de vroege avond van 9 november 1938 bericht had gekregen dat de ambassademedewerker Ernst vom Rath in Parijs was overleden aan de verwondingen, die hij twee dagen eerder opliep bij een aanslag. De...
Ethiopië hakt Italië in de pan
Aan het eind van de negentiende eeuw was bijna heel Afrika verdeeld tussen Europese koloniale machten. Alleen een eeuwenoud keizerrijk in de Hoorn van Afrika bleef weerstand bieden tegen de westerse overheersing. In 1896 versloeg een verzameld Ethiopisch leger een Italiaanse invasiemacht bij de plaats Adwa. Het maakte een voorlopig einde aan pogingen om Ethiopië...
De kloosterorde van Cluny: broeders van de doden
De monniken van de kloosterorde van Cluny wijdden zich in de tiende en elfde eeuw aan het zielenheil van de overledenen. Maar ondertussen namen ze het er goed van.
Aanval op Irak zou een korte en vrolijke oorlog worden, zei het Witte Huis
Al ruim een eeuw proberen Amerikanen hun democratisch model op te leggen aan andere landen. In Afghanistan is dat jammerlijk mislukt. Ook de invasie van Irak is uitgelopen op een catastrofe. Hebben de Amerikanen ooit succes geboekt met hun democratiseringsoperaties? ‘Vijf dagen, vijf weken of vijf maanden – langer gaat het niet duren.’ De Amerikaanse...
Afschaffing van de slavernij in Engeland
Eind achttiende eeuw mobiliseerden slimme zakenlieden honderdduizenden gewone burgers voor de afschaffing van de slavernij in Engeland. Die kochten antislavernijprullaria, ondertekenden talloze petities en boycotten suiker uit West-Indië. Een sociaal bewogen houding werd zo niet alleen een kwestie van overtuiging, maar ook van lifestyle. In 1840 kwamen twee Britse pleitbezorgers voor de afschaffing van slavernij...
Moderne Devotie
De Moderne Devotie geldt als de belangrijkste religieuze hervormingsbeweging uit de Nederlandse geschiedenis. Vanuit Deventer, de geboorteplaats van de grondlegger Geert Grote, verspreidde de leer zich snel tot ver buiten de huidige landsgrenzen. De navolgers, zowel leken als kloosterlingen, probeerden te leven volgens de ware kern van het christelijk geloof. Om vier uur ’s ochtends...
Zweden maakte zich zorgen over dalend geboortecijfer
NSC-leider Pieter Omtzigt noemt het lage Nederlandse geboortecijfer een probleem. In het Interbellum bedacht Zweden manieren om de productie en volkskracht op peil te houden.
Rabbijn met een missie
Rabbijn Menasseh ben Israel verwierf in de zeventiende eeuw een invloedrijke positie in de Republiek. Hij stond in hoog aanzien bij Nederlandse geleerden en ook in het buitenland werd hij geroemd. Hij ontpopte zich zelfs tot adviseur van Oliver Cromwell, de Lord Protector van Engeland. In 1290 vaardigde de Engelse koning Edward I een edict...
Het Tribunaal van Tokyo zou het ‘Japanse Neurenberg’ zijn, maar werd een mislukking
Japanse oorlogsmisdadigers stonden vanaf 1946 terecht voor het Tribunaal van Tokyo. De Neurenberger Processen golden daarbij als voorbeeld. Maar het tribunaal verliep veel moeizamer. Een van de grootste critici was de Nederlander Bert Röling, die zelf tot de rechters behoorde. ‘The trial was a mistake,’ bekende hij later. Op 15 augustus 1945 kondigde de Japanse...
‘Historische sensaties organiseer ik zelf’
In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand Luc Panhuysen. ‘Ik begreep ineens waarom Amsterdam...
