Alle artikelen
Nederland heeft veel historici die zich buiten de rand van hun directe werkveld en discipline bewegen. Er zijn er die zich in het publieke debat mengen, meedenken met musea, hun steentje bijdragen aan analyses voor politieke partijen en ook regionale en landelijke overheden adviseren. Maar anders dan in bijvoorbeeld Duitsland, België of het Verenigd Koninkrijk zijn er volgens mij niet veel historici die zich actief inzetten voor het identificeren, conserveren, beschrijven en toegankelijk maken van oorlogsgraven. We hebben de eerbiedwaardige Oorlogsgravenstichting natuurlijk, die belangwekkend werk verricht. Maar dat gaat eigenlijk alleen over de Tweede Wereldoorlog.
Ik schreef eerder al over de contacten die ik tijdens de coronaperiode opdeed met twitterstorians die zijn geïnteresseerd in het tijdperk van de revoluties en de napoleontische oorlogen. Een aantal van hen richtte de Napoleonic and Revolutionary War Graves Association op. Vanuit dat gezelschap kreeg ik de simpele vraag: wat is er met de oorlogsgraven van de gevallenen uit de revolutionaire en napoleontische oorlogen gebeurd? Enigszins tot mijn schaamte moest ik de Britse en Duitse collega’s melden: er gebeurt helemaal niets. Dankzij Christiaan van der Spek, die een prachtig proefschrift schreef over het Hollandse leger in de Franse tijd, kreeg ik wat tips waar namenlijsten – of beter gezegd: overlijdenslijsten – te vinden zijn. Er is een Fonds 1815, in het Amsterdams Archief, en er zijn wel wat boeken over specifieke regimenten te vinden, met namenlijsten van gevallenen. Evelyn Ligteberg schreef over de Sallandse jongemannen die ten strijde trokken voor én tegen Napoleon. En er zijn bijvoorbeeld een indrukwekkend monument en begraafplaats in Bergen ingericht, waar de gevallenen van de mislukte geallieerde invasie van 1799 begraven liggen. Maar de laatste centrale inventarisatie in Nederland is in 1820 (!) uitgevoerd.
Waar ligt dat aan? Misschien aan de ambivalente rol van Nederland in die revolutionaire en napoleontische oorlogen (voor én tegen de keizer)? De meeste militairen stierven bovendien in hospitaals, wat minder heroïsche herinneringen en verhalen opleverde. Het nieuwe Nederland kon er na 1815 in de poging alle partijdigheid te begraven waarschijnlijk niet veel mee beginnen. En na 1830 werd het nog ingewikkelder om herdenkingen te organiseren. De meeste grafvelden (Waterloo!) lagen toen in België. Mede daardoor zijn wij ook minder bezig met onze militaire tradities dan de Britten. En voelen we ons anders dan de Duitsers (denk aan de Kriegsgräberfürsorge) minder verantwoordelijk voor de gevallenen op ons grondgebied. Of ze nu Nederlands zijn of afkomstig uit andere landen. Dat mag allemaal waar zijn. Maar ze liggen er wel, naamloos en overwoekerd.
Tijd om die de vergeten gevallenen hun geschiedenis terug te geven. Wie er meer over weet, nodig ik uit mij te mailen: B.A.deGraaf@uu.nl.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Op zoek naar vergeten soldaten
Nederland heeft veel historici die zich buiten de rand van hun directe werkveld en discipline bewegen. Er zijn er die zich in het publieke debat mengen, meedenken met musea, hun steentje bijdragen aan analyses voor politieke partijen en ook regionale en landelijke overheden adviseren. Maar anders dan in bijvoorbeeld Duitsland, België of het Verenigd Koninkrijk...
Waar blijft de Boeing met zonnepanelen?
Exact een eeuw geleden begon een revolutie die gek genoeg in vrijwel geen enkel geschiedenisboek te vinden is. En dat terwijl de hele wereld er rigoureus door veranderde. Waar anders dan in het zo rebelse Frankrijk vloog een piloot in september 1921 voor het eerst flink harder dan 300 kilometer per uur? Een prestatie die...
Sandra Langereis wint de Libris Geschiedenis Prijs 2021
Sandra Langereis ontvangt de Libris Geschiedenis Prijs 2021 voor haar boek Erasmus: dwarsdenker. Een biografie. ‘Een boek dat’, aldus de jury, ‘op alle fronten uitblinkt. Een boek dat stoelt op briljant wetenschappelijk onderzoek, dat ondanks zijn omvang tot aan het eind toe meeslepend is, een boek dat je omver blaast.’ Juryvoorzitter Khadija Arib maakte de...
Een Hollandse scheepsbouwer in Rusland
Het kabinet wil dat Nederland weer zelf belangrijke schepen gaat bouwen. In de achttiende eeuw hielp de Hollandse scheepsbouwer Cornelis Cruys Rusland aan een machtige vloot.
Romeinse vrouw speelde grote rol in het openbare leven
Vaak is de Romeinse vrouw omschreven als ‘zij sponde wol en zat thuis’. Emily Hemelrijk is vastbesloten dit beeld te nuanceren. In Verborgen levens, publieke figuren laat zij zien dat Romeinse vrouwen niet binnenshuis werden weggestopt, maar zelfs tot ‘moeder van de stad’ konden uitgroeien. Dan moesten ze wel in steden buiten Rome zijn. Waarom...
Dansmarathons in de Roaring Twenties
Het tv-programma De Dansmarathon kwam bedenker John de Mol op veel kritiek te staan: het zou onverantwoordelijk zijn om mensen vijftig uur lang te laten dansen. Honderdduizenden kijkers zagen kandidaten flauwvallen en hallucinerend rondlopen. Talpa noemde het spektakel ‘uniek’, maar een eeuw geleden ontstond er al een ware gekte rondom het ‘marathondansen’. In de jaren twintig van...
Boos over elitejacht
De rechter bepaalde vandaag dat de koning recht heeft op jaarlijkse natuursubsidie voor Kroondomein Het Loo. Onrust over jachtvoorrechten van de elite is bepaald niet nieuw.
Liever een bruine Rembrandt dan een kleurige Van Honthorst
Negentiende-eeuwers hielden evenveel van schilderkunst uit de Gouden Eeuw als wij, maar waardeerden andere kanten ervan. Dat laat Paul Schnabel zien in zijn nieuwe boek Anders gekeken. ‘Kunstliefhebbers gaven toen de voorkeur aan meer monochromie, tinten van bruin en grijs. Wij houden meer van heldere kleuren.’ Aan het eind van zijn middelbareschooltijd ontraadden zijn vader...
Marx was een antisemiet
Karl Marx schold Joden uit voor kapitalistische sjacheraars. Zijn compagnon Friedrich Engels droomde van een uitroeiingsoorlog tegen Slavische volken. Ook andere aartsvaders van de internationale arbeidersbeweging waren behept met antisemitisme en racisme. In de negentiende eeuw kwamen zowel het pseudowetenschappelijke, biologisch ‘gefundeerde’ racisme op als het moderne (niet religieuze) antisemitisme. Hierin gold ‘de Jood’ als...
Een erfenis voor de ‘verheffing den arbeidende klasse’
Hij moet het einde hebben voelen aankomen. Op 12 februari 1871 laat de ongeneeslijk zieke – en ongetrouwde – David Evekink in zijn testament opnemen dat hij 20.000 gulden nalaat aan de Spaarkas; een spaarrekening avant la lettre voor de minderbedeelden. ‘Te besteden uitsluitend ten nutte van den arbeidende stand te Zutphen.’ Een dag later...
Draken bleken niet te bestaan
Vanaf 1500 kwam de wetenschappelijke studie van de natuur op gang. Dat leverde talloze nieuwe inzichten op. Lastig was wel dat steeds meer bevindingen in strijd met de Bijbel waren, zo laat Hans Mulder zien. Eeuwenlang moet de mens de natuur hebben gezien als een tamelijk vijandige omgeving, waar gevaarlijke dieren leefden en onbeheersbare krachten...
Opmerkelijke vorsten
Bijna tweeënhalve eeuw heerste de Plantagenet-dynastie over Engeland. Dan Jones schreef twee pageturners over het turbulente Engelse vorstendom. Op 25 november 1120 voer een groot wit Vikingschip, met vierkant zeil en 50 roeiers, de haven van het Normandische stadje Barfleur uit. Aan boord bevond zich prins Willem, de 17-jarige aetheling ofwel kroonprins van Engeland, de...
