Alle artikelen
Middeleeuwse oorlogen waren doorgaans een mannenzaak, maar ook vrouwen konden legers leiden. Dat gebeurde onder meer in Engeland in 1141, toen keizerin Mathilde en koningin Mathilde oorlog voerden tegen elkaar. In een artikel in het tijdschrift War & Society laat historicus Steven Isaac zien dat beide Mathildes en hun tijdgenoten de militaire rol van vrouwen serieus namen.
De Mathildes brachten militairen op de been, namen strategische beslissingen en waren aanwezig bij gevechten. Edellieden en militairen waren bereid voor hen te vechten en schrijvers uit hun tijd vonden het vanzelfsprekend dat de twee vrouwen de leiding namen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Dat betekent allerminst dat de schrijvers een feministische blik hadden. Integendeel, ze beschouwden sterk leiderschap als een mannelijke eigenschap en zwakte als een vrouwelijke. Maar mannen én vrouwen konden zich zowel mannelijk als vrouwelijk gedragen. Dus als een van de Mathildes zich daadkrachtig opstelde, toonde ze volgens de auteurs mannelijke flinkheid.
Mathilde versus Mathilde
Wie was de rechtmatige heerser over Engeland? Over die vraag vochten keizerin Mathilde en Stefanus van Blois rond 1140. De eerste was de dochter van de voormalige koning (en de weduwe van de Duitse keizer, vandaar haar titel), de tweede zijn neef. Verwarrend genoeg heette de echtgenote van Stefanus ook Mathilde; om de zaken een beetje overzichtelijk te houden wordt zij vaak ‘koningin Mathilde’ genoemd. In 1141 nam een bondgenoot van keizerin Mathilde Stefanus gevangen. Terwijl hij vastzat, nam zijn vrouw de leiding over de militaire operaties.
Dat gebeurde bijvoorbeeld toen de legers van de twee vrouwen botsten bij Winchester, in het zuiden van Engeland. Daar brachten de soldaten van koningin Mathilde de keizerin in het nauw; de laatste moest vluchten. Maar ze wist te ontkomen en herstelde de orde onder haar troepen. Hiermee oogstte ze bewondering van schrijvers. Zelfs de haar vijandig gezinde auteur van de kroniek Gesta Stephani prees haar mannelijke optreden.
Maar uiteindelijk genoten echte mannen de voorkeur. Koningin Mathilde stond tijdelijk op de voorgrond omdat haar man, koning Stefanus, gevangenzat. Toen hij vrijkwam, nam hij de zaken weer over en verdween zij naar het tweede plan. Een doorbraak in de oorlog zou er trouwens nooit komen; de strijd etterde lang door, zonder een duidelijke overwinning voor een van beide partijen. Ten slotte sloot Stefanus een deal met de zoon van de keizerin. De eerste mocht tot zijn dood op de troon blijven en daarna zou de tweede zijn plaats innemen, als koning Hendrik II.
Vrouwen aan het hoofd van het leger
Het Witte Huis heeft draagt voor het eerst een vrouw voor als bevelhebber van de marine. Middeleeuwse oorlogen waren doorgaans een mannenzaak, maar ook vrouwen konden legers leiden.
Slavenhandel was toch heel lucratief
Door de verkoop van slaven wisten handelaren uit Amsterdam aan het felbegeerde zilver te komen.
Helemaal zen, dankzij de nazi’s
Zenboeddhisme kwam via nazi-Duitsland naar Europa. Nazi-ideologen zagen de Japanse vorm van boeddhisme als een moderne religie.
‘Corruptie is geen koloniale erfenis’
Suriname gaat gebukt onder corruptie. Dat wordt vaak gezien als erfenis van het koloniale verleden. Maar dat is niet terecht, meent André Haakmat.
Speculeren over middeleeuwse vrouwen
Volgens de Britse cultuurhistoricus Janina Ramirez waren de Middeleeuwen vrouwvriendelijker dan vaak wordt aangenomen.
Revolutie van slaven op Haïti
Sudhir Hazareesingh beschrijft het succes en de ondergang van Toussaint Louverture. Hij was aanvoerder van de revolutie in Saint-Domingue, een Franse slavenkolonie. De opstand leidde tot de onafhankelijkheid van het eiland, dat omgedoopt werd tot Haïti.
Ook de NSB viel de media aan
Forum-Kamerlid Gideon van Meijeren maakte stiekem video-opnamen van een journalist om haar te ontmaskeren als ‘rioolrat’. De pers als vijand wegzetten is geen nieuw fenomeen. Vanaf de oprichting van de NSB in 1931 voerde de partij een onafgebroken strijd met Nederlandse journalisten. De media worstelden daardoor met de manier waarop zij over de NSB moesten berichten.
René van Stipriaan wint de Libris Geschiedenis Prijs
René van Stipriaan ontvangt de Libris Geschiedenis Prijs 2022 voor zijn boek De zwijger: Het leven van Willem van Oranje. ‘Een boek dat’, aldus de jury, ‘de komende dertig jaar een standaardwerk zal zijn. Een compleet boek over een onderwerp waar maar weinig historici zich aan zouden wagen.’ Juryvoorzitter Thom de Graaf maakte de prijswinnaar van het beste historische boek van 2022 bekend tijdens een speciale live-uitzending van radioprogramma OVT. Aan de Libris Geschiedenis Prijs is een bedrag van 20.000 euro verbonden.
Hoe een Oekraïens nationalisme ontstond
De oorlog tussen Oekraïne en Rusland duurt al twee jaar. De Oekraïners blijven strijden voor hun onafhankelijke staat. Hun geschiedenis laat zien dat dit nationalisme niet uit de lucht is komen vallen.
De oorlog als businessmodel
Hoe kon de Republiek in de zeventiende eeuw almaar rijker worden terwijl ze verwikkeld was in een bittere oorlog? Marjolein ’t Hart laat zien dat het te maken had met de Hollandse koopmansgeest en met organisatietalent.
Het gevecht van koning Jan
Dan Jones beschrijft in een meeslepende stijl hoe de Engelse burgeroorlog zich in 1215 voltrok en wie vooral de klos waren: de gewone mensen.
Coen Verbraak interviewt Ad Melkert
Tijdens het Geschiedenis Festival op 15 oktober sprak journalist Coen Verbraak met oud-politicus Ad Melkert. Hieronder leest u het transcript van dat interview, waarin Melkert vertelt over zijn loopbaan, de PvdA en Pim Fortuyn. Verbraak: Goedemorgen. En goedemorgen meneer Melkert. Melkert: Goedemorgen. Goedemorgen iedereen V: Moest u van ver komen? M: Ik kom uit Den...
