Alle artikelen
Eindelijk is er een boek over de moord op Chinezen in Batavia. Leonard Blussé beschrijft hoe Nederlandse zeelieden en soldaten in 1740 een opstand van wanhopige Chinezen bloedig neersloegen.
Gevraagd naar beschamende episodes uit onze geschiedenis noemen veel Nederlanders wellicht de slavenhandel, de Jodenvervolging, de oorlog in Indonesië of de val van Srebrenica. De kans dat iemand spontaan de massamoord op de Chinese inwoners van Batavia noemt is vrijwel nihil. Hoewel in 1740 in een orgie van geweld vrijwel alle Chinese mannen in deze havenstad van de VOC werden afgeslacht, heeft dit bloedbad nooit een plek verworven in het collectieve geheugen. Ook historici hebben er weinig aandacht aan besteed.
Het is dan ook verheugend dat de sinoloog en historicus Leonard Blussé nu een gedegen en uiterst leesbaar boek over deze zwarte bladzijde uit onze geschiedenis heeft geschreven. Het bloedbad zelf, dat ongeveer een week duurde, behandelt hij in relatief weinig bladzijden. Maar wat De Chinezenmoord zo waardevol maakt, is dat Blussé een helder beeld schetst van de ontwikkeling van Batavia vanaf het tweede kwart van de zeventiende eeuw.
Grofweg waren er indertijd twee modellen van koloniale overheersing: óf een mogendheid vestigde handelsposten op plaatsen waar zij het monopolie op de tropische export had, óf er kwam een ‘volksplanting’; nieuwe bewoners hielden zich in dat geval bezig met landbouw en nijverheid, en zetten tevens lokale handelsnetwerken op. In en rond Batavia werden deze twee modellen lange tijd met succes gecombineerd, met dien verstande dat het vooral Chinezen waren die de tweede variant voor hun rekening namen. Vooral omdat Europeanen die in dienst van de VOC waren officieel zelf niet mochten handelen.
Blussé beschrijft uitgebreid de bestuursstructuur en de koloniale samenleving die zich rond Batavia ontwikkelde, waarna hij laat zien dat er vanaf 1730 een zeer explosieve situatie ontstond. Er brak een epidemie van tropische ziekten uit, ondoordachte ontginning had ernstige ecologische gevolgen, en de Chinese middenstand in Batavia en de Chinese suikerproducenten in de Ommelanden kwamen steeds meer in de problemen, terwijl er enorme onenigheid was binnen de top van het lokale VOC-bestuur, dat niet adequaat reageerde.
Dit alles resulteerde in een opstand van Chinezen uit de Ommelanden, die in oktober 1740 zelfs enkele dagen Batavia belegerden. Uiteraard leidde dit tot spanningen in de stad, waar noodgedwongen veel zeelieden werkeloos rondliepen. Op zeker moment begonnen zij Chinese inwoners te vermoorden en hun huizen te plunderen, waarna ook het garnizoen zich op de Chinezen stortte. In totaal kwamen tussen de 5000 en 10.000 mensen om het leven, in meerderheid Chinese mannen.
De Chinezenmoord. De kolonisatie van Batavia en het bloedbad van 1740
Leonard Blussé
396 p. Balans, €27,50
Bestel bij Libris

Nederlandse moord op Chinezen
Leonard Blussé beschrijft hoe Nederlandse zeelieden en soldaten in 1740 een opstand van wanhopige Chinezen bloedig neersloegen.
Altijd in verzet tegen onrecht
Rosey Pool identificeerde zich met iedereen die afweek van de norm en daarom werd onderdrukt. Of je nu Joods en homoseksueel was in bezet Nederland, zoals zijzelf, of een zwarte dichter in de Verenigde Staten.
Bijna-doodervaring van de Weimarrepubliek
Volker Ullrich schreef een boek over het voor Duitsland zo turbulente jaar 1923. Dat de Weimarrepubliek opkrabbelde uit de crisis, mag een wonder heten.
Vrij en gelijk dankzij de kerk
In de liberale versie van de Europese geschiedenis is de bevrijding van het individu te danken aan denkers uit de Renaissance, die teruggrepen op de Griekse en Romeinse Oudheid. In de tussenliggende periode van de Middeleeuwen zouden de mensen gevangen zijn geweest in traditionele groepsverbanden. Larry Siedentop haalt dat vooroordeel onderuit.
Ruzie in Overijssel ontaardt bijna in burgeroorlog
In 1654 werd Johan de Witt opgeschrikt door een uit de hand gelopen machtsstrijd in Overijssel. Het conflict bedreigde de vrede in de hele Republiek.
Ruimte voor radicalen?
Kan Nederland leren van de eigen omgang met extremisme in het verleden? 'Misschien moeten onze elites dit keer eens naar Vorbild Deutschland kijken.'
Voel je de pijn van je voorouders?
'Door die exponentiële sequentie van voorouders bevat elke stamboom een overvloed aan verhalen. Goed, slecht en alles ertussenin.'
Muurteksten van Dutchbatters houden de herinnering aan Srebrenica levend
In de voormalige Dutchbat-basis bij Srebrenica zijn nog muurteksten te zien die de Nederlandse militairen hebben aangebracht. Behandel deze sporen als een historische bron, betoogt archeoloog Ruurd Kok. Eens was het de grootste accufabriek van Joegoslavië. Het ruime, door een hek omgeven fabrieksterrein met hallen en kantoorgebouwen diende vanaf februari 1994 als hoofdkwartier van Dutchbat:...
Vrijheid en gelijkheid; maar niet voor slaven
De Bataafse Revolutie introduceerde in 1795 de beginselen vrijheid en gelijkheid in Nederland. Maar moesten die waarden ook gelden voor slaven in de kolonies?
Nieuwe tentoonstelling Nationaal Archief: iets met kaarten
Het uitgangspunt van de tentoonstelling Op de kaart in het Nationaal Archief is prima, maar de makers lijken het te zijn vergeten.
‘We weten nog lang niet alles over Toetanchamon’
Honderd jaar geleden opende archeoloog Howard Carter de grafkamer van Toetanchamon. Egyptoloog Olaf Kaper legt uit waarom de vondst zo waardevol is.
Vergeten liederen uit de Patriottentijd worden weer gezongen
Het muziekensemble Camerata Trajectina richt zich op historische Nederlandse muziek: van de Middeleeuwen tot de achttiende eeuw. In samenwerking met cultuurhistorica en musicologe Renée Vulto, die onderzoek deed naar de liedcultuur tijdens de Nederlandse patriottentijd, nam het ensemble de CD Revolutie! op. Daarop staan liedjes over de patriotten, orangisten en Napoleon Bonaparte. Deze hadden volgens...