Alle artikelen
Het Nationaal Archief in Den Haag maakt op 3 januari duizenden overheidsdocumenten openbaar. Bezoekers kunnen de notulen van het kabinet-Kok I, rapporten over naoorlogse interneringskampen en een nazi-schatkaart uit 1944 inzien.
Overheidsinstanties zijn verplicht om documenten van twintig jaar oud over te dragen aan het Nationaal Archief, waar ze toegankelijk zijn voor iedereen. Sommige stukken blijven vanwege privacy- of veiligheidsredenen langer geheim, tot maximaal 75 jaar. Vandaag, op de jaarlijkse Openbaarheidsdag, worden onder andere de ministerraadnotulen uit 1997 openbaar, net als documenten die na de Tweede Wereldoorlog geheim werden gehouden.
Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Ministers spraken over Rusland en klimaat
Uit het documentenoverzicht van het Nationaal Archief blijkt dat het kabinet-Kok I veel sprak over onderwerpen die nog altijd actueel zijn. Ministers discussieerden over manieren om het aantal varkens te beperken vanwege hun hoge fosfaatuitstoot en bogen zich over de afspraken van de klimaattop in Kyoto. Ook migratie stond hoog op de agenda: Iraanse vluchtelingen werden het land uitgezet, er werd gesproken over een beperking van gezinshereniging en het kabinet scherpte de Vreemdelingenwet aan.
De ministerraadnotulen geven ook een beeld van de Nederlandse rol op het internationale toneel in 1997, het jaar dat Nederland voorzitter was van de EU. De NAVO wilde dat jaar uitbreiden met Hongarije, Polen en Tsjechië. De meeste regeringspartijen waren voor, maar de VVD dwarsboomde de uitbreidingsplannen. Die vreesde dat Rusland zich vernederd zou voelen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Geheime diensten
Naast de minsterraadnotulen maakt het Nationaal Archief dossiers van de Centrale- en Binnenlandse Veiligheidsdiensten (CVD en BVD) – de voorlopers van de AIVD – openbaar. Eerder dit jaar droeg de geheime dienst al duizenden personeelsdossiers uit de periode 1946 tot 1998 over aan het Nationaal Archief. Historicus Hans Blom noemde dat toen een ‘betekenisvolle stap’ richting meer openheid.
Volgens het Nationaal Archief gaat het dit keer om onderzoeken naar ‘verdachte’ personen en organisaties, die de diensten net na de oorlog uitvoerden (1946-1952). Zo is te lezen hoe de CVD en BVD mannen in de gaten hielden die weigerden om in Indonesië te dienen. Ook geeft het archief een naoorlogs onderzoek vrij naar de overblijfselen van de NSB, waarin een kopie van de afscheidsbrief van Anton Mussert te lezen is.
Voetboeien
Verder maakt het Nationaal Archief een aantal bijzondere voorwerpen openbaar, waaronder een kaart die naar een verloren nazischat zou leiden. Het zou gaan om de inhoud van een kluis uit een Arnhems bankgebouw, dat bij de verdediging van de stad in augustus 1944 was geraakt. De kostbaarheden kwamen daardoor op straat te liggen. Duitse soldaten namen ze mee en begroeven ze in een munitiekistje tussen Ommeren en Lienden. De Centrale Vermogens Opsporingsdienst ging in 1947 op zoek naar de schat en gebruikte daarbij de schatkaart die een Duitse soldaat had getekend. Ze vonden niets; de schat was waarschijnlijk al meegenomen door anderen.
In het archief zijn ook voetboeien te zien uit Nederlandse interneringskampen, waar collaborateurs na de oorlog werden opgesloten. In 1948 stelde de overheid een onderzoek in naar de toestanden in die kampen. De getuigenverklaringen van gevangenen en hun familieleden schetsen een schokkend beeld: de gevangenen werden met voetboeien aan elkaar vastgezet. Een getuige vertelde dat vier mannen zes weken lang aan elkaar vast hadden gezeten. Dat leverde ‘allerlei onhygiënische en onmenselijke situaties op, aangezien een van deze mannen dysenterie had opgelopen’.
Zelf op onderzoek?
De documenten zijn na reservering in te zien in de studiezaal van het Nationaal Archief in Den Haag. De lijst met vrijgekomen archieven vindt u hier.
Nationaal Archief openbaart voetboeien en nazi-schatkaart
Het Nationaal Archief maakte op 3 januari duizenden overheidsdocumenten openbaar, waaronder de notulen van de ministerraad van kabinet-Kok I.
Drones moeten de bevolking angst aanjagen, net als Duitse V-wapens in de Tweede Wereldoorlog
Rusland bestookt Oekraïne van achter de linies met raketten en drone-aanvallen. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog introduceerde Duitsland een vroege voorloper van de drone.
Het ‘Bloedbad van Zutphen’ blijkt politieke propaganda
Historicus Johan Visser deed onderzoek naar het ‘Bloedbad van Zutphen’ in 1572 en ontdekte dat het beeld van een massaslachting niet klopt.
‘Bij de familie Blaeu kon je de wereld zien’
Vanaf het einde van de zestiende eeuw tot het einde van de zeventiende eeuw was de familie Blaeu de belangrijkste uitgeversfamilie in Amsterdam. In zijn nieuwe boek 'De wereld van de familie Blaeu' dook historicus Kees Zandvliet in de geschiedenis van de uitgevers- en cartografenfamilie. ‘De Nederlandse kaartenmakers kenden de Engelse kusten beter dan de Engelsen zelf.’
Virtual reality zorgt op school voor sensatie
Een school in de Amerikaanse stad Atlanta gebruikt VR om studenten meer over Black history te leren. Kan virtual reality bijdragen aan historisch begrip?
Eeuwenoude clichés over Joden
Jarenlang kregen Nederlandse kinderen in jeugdliteratuur clichématige en negatieve verhalen over Joden voorgeschoteld. Ewout Sanders inventariseert alle vooroordelen.
De wolf maakt mensen al eeuwen bang
Uit sprookjes spreekt een diepe angst voor de wolf; die gold als vals en verraderlijk. Er werd dan ook genadeloos jacht op het dier gemaakt. In werkelijkheid had de wolf meer van de mens te duchten dan andersom. Ruim een eeuw geleden verdween de wolf uit Nederland, sinds een paar jaar komt het dier weer...
Een zingende boef
De crimineel Hans Gruijters was in de jaren zestig een cultfiguur. Dankzij een optreden in de tv-show van Willem Duys was hij even heel populair.
De raadsels van Nostradamus
Al ruim 450 jaar zorgen de voorspellingen van de astroloog Nostradamus voor ophef. Waarom intrigeren ze nog steeds?
‘De Russische Burgeroorlog was opvallend wreed’
De Russische Burgeroorlog leidde in 1917 tot totale chaos. Jarenlang stond het land in brand, vertelt de Britse militair historicus Antony Beevor.
Ketterse monniken riskeerden de brandstapel
Augustijner monniken gingen in de Nederlanden soms over tot het lutherse geloof. Dat gold als onacceptabele ketterij. De Inquisitie gaf hun daarom twee opties: openbare herroeping of de brandstapel. Op 1 juli 1523 werden in Brussel twee augustijner monniken uit Antwerpen door de bisschop van Kamerijk voor het altaar ontwijd. Het waren Hendrik Voes en...
Catharine van Tussenbroek: arts voor vrouwen
In de negentiende eeuw wees arts Catharine van Tussenbroek op de dubbele seksuele moraal in Nederland.
