Alle artikelen
Verdienen terroristen empathie? Als historicus moet ik die vraag bevestigend beantwoorden. We moeten ons inleven in dode mensen om ze recht te kunnen doen, om de historicus Arie van Deursen aan te halen. Dat gaat meestal nog wel. Lastiger is het je in te leven in de mensen die nog onder ons zijn en hun onnavolgbare weg gaan. Oral history heeft daar een vakgebied van gemaakt. Hoe praat je met daders zonder klakkeloos mee te gaan in hun verhaal? Hoe doe je in gesprekken recht aan mensen die slachtoffer zijn zonder ze hun trauma’s te laten herbeleven? En hoe ga je om met politici die altijd een eigen agenda hebben?
Cruciaal is dat je als historicus je ‘actor’ in beeld brengt, met zijn of haar motieven, achtergrond en gevoelens, en dat beeld in context plaatst. Om terug te gaan naar de terrorist: wie bepaalt dat iemand een terrorist was of is? Als iemand is veroordeeld binnen de kaders van een democratische rechtsstaat, zoals in Nederland of België, is dat een ander verhaal dan wanneer China een Oeigoer als terrorist opsluit. Maar zelfs dan blijft het lastig. Want waren de mannen die in Guantanomo Bay opgesloten zaten echt terroristen? En hoe kom je erachter wat iemands werkelijke intenties waren?
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Daarom is het voor een historicus tenenkrommend als empathie met daders in de media vrijuit mag vloeien, maar de duiding van context, speelruimte en een poging tot beoordeling van intenties achterwege blijft. Dan mag een crimineel als Willem Holleeder leeglopen in College Tour. En een terrorist bij Humberto Tan. In dat laatste geval heb ik het over de extreem vrijblijvende documentaire over FARC-lid Tanja Nijmeijer en het nog postmodernere ‘interview’ dat Tan onlangs met haar hield. Een NRC-recensent maakte het relativisme compleet. Hij concludeerde dat het oordeel terrorist of vrijheidsstrijder nu eenmaal afhangt van je eigen bubbel, van je eigen perspectief.
Op dat moment slaakt de historicus een diepe zucht van vertwijfeling over zoveel geschiedrelativisme. Terrorisme is het middel, vrijheid het doel, dus die twee categorieën kun je sowieso niet op één hoop gooien. Gedragingen en intenties moet je los van elkaar analyseren, historiseren en contextualiseren. Wanneer iemand met een AK47 heeft rondgelopen, mensen heeft getraind en aan aanslagen heeft meegedaan, dan is diegene volgens internationale wetgeving gewoon een terrorist. Dat geldt voor veroordeelde Kalifaat-gangers net zo goed als voor FARC-avonturiers. Vervolgens kun je met empathie intenties in kaart brengen, en daar wellicht zelfs begrip voor opbrengen.
Maar dat iemand een aardig uiterlijk heeft, op ons lijkt en qua idealen meer begrip opwekt dan de gemiddelde Jihad-ganger, zegt eerder iets over white privilege dan over correcte waarheidsvinding. Ja, de historicus kan niet zonder empathie. Maar nog minder zonder een poging die eigen selectieve waarneming onder ogen te zien en te allen tijde te proberen een eerlijk feitenrelaas te construeren.
Tanja Nijmeijer is gewoon een terrorist
Columnist Beatrice de Graaf ergert zich eraan als empathie met daders in de media vrijuit mag vloeien, zonder duiding van context, speelruimte en intenties.
Mauritshuis toont dat roofkunst van alle tijden is
In het Mauritshuis is 'Roofkunst - 10 verhalen' te zien. De expositie toont hoe Europeanen omgingen met kunst uit hun koloniën.
‘Ik wil slachtoffers van de razzia’s rechtdoen’
Wally de Lang heeft de Holocaust Literatuur Prijs 2023 gewonnen voor haar boek over de razzia's van 22 en 23 februari 1941 in Amsterdam. 389 Joodse mannen werden naar Mauthausen gedeporteerd.
Traumadenken verschilt per tijd en plaats
Steeds meer ervaringen gelden als ‘traumatisch’. Volgens Bart Nauta en Arjen van Lil is 'traumadenken' niet universeel, maar tijd- en plaatsgebonden.
Nederlandse zoeaven streden voor de paus
In de negentiende eeuw trokken duizenden Nederlandse 'zoeaven' naar Rome om zich aan te sluiten bij de pauselijke strijdkrachten. Historicus Koen de Groot schreef er een boek over.
De toekomst van roofkunst in het Mauritshuis
In Roofkunst – 10 verhalen komt het verleden tot leven aan de hand van tien fascinerende objecten waar bijzondere verhalen achter schuilgaan.
‘Burn-out kent vele historische voorlopers’
In 'De burn-outparadox' behandelt de Vlaamse socioloog Mattias M. Van Hulle acedia, neurasthenie en Managerkrankheit als historische voorlopers van burn-out.
Alleen gehoorzaam aan God of geweten
Burgerlijke ongehoorzaamheid is in Nederland aan de orde van de dag. Wie hebben deze manier van actievoeren bedacht?
Shortlist bekend Libris Geschiedenis Prijs 2023
De shortlist met vijf genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2023 is bekendgemaakt. Wij zijn de kanshebbers?
Taiwan bespioneerde China vanuit Amerikaanse U-2’s
Eind jaren vijftig tuigde de CIA een programma op om boven China te spioneren. De Amerikanen lieten Taiwanezen in U-2’s over het immense land vliegen, maar bleven zelf de baas. Het project kostte tien Taiwanezen het leven en twee neergehaalde piloten zaten jarenlang in een Chinese cel. Zijn werkdag zat er bijna op toen Chase...
Corporaties tegen gevaarlijk individualisme
In de nieuwe Peilingwijzer is Nieuw Sociaal Contract van Pieter Omtzigt de grootste. Het grondslagendocument van de partij doet denken aan de idealen van het corporatisme.
4 vragen aan Herman Keppy
Over het verleden van de Molukken bestaan in Nederland veel misvattingen en dat leidt tot een eenzijdig beeld, vindt journalist en schrijver Herman Keppy.
