Home Alle artikelen

Alle artikelen

Een overzicht van de artikelen die we recent hebben gepubliceerd.

Wat doen we als een dierbare persoon sterft? We treuren, lachen, maken ruzie om de erfenis, memoreren momenten, richten gekerfde stenen op, varen uit. Betekenisvol gedrag, noemen antropologen dat. We kunnen die ontroerende toespraak schrijven of dat grafmonument boetseren omdat we grote hersens hebben, en daarmee het vermogen tot reflectie en symboliek. Een uniek menselijk attribuut, toch?

Niet helemaal, weten we sinds kort. In Zuid-Afrika ligt een grottenstelsel dat met het nodige gevoel voor marketing ‘de wieg van de mensheid’is genoemd. Het is enorm en archeologen zijn er al decennia bezig met opgravingen; veel van deze grotten zijn ooit bewoond en gebruikt door zeer oude mensensoorten. In een van die spelonken is niet lang geleden een opmerkelijke vondst gedaan door onderzoekers: het was een gemeenschappelijke grafruimte.

Meer columns lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Er liggen echter geen moderne mensen, maar vertegenwoordigers van de Homo naledi, een verre voorganger van de Homo sapiens. Zij hebben 200.000 jaar geleden hun overledenen naar de grot gebracht en daar met grote zorgvuldigheid richting de eeuwigheid gestuurd. Iets waartoe deze groep mensachtigen helemaal niet in staat was, dachten wetenschappers tot nu toe. De gemiddelde Homo naledi had een herseninhoud ter grootte van een sinaasappel. Lang niet genoeg voor betekenisvol gedrag. Toch stonden ze in die grot te treuren en wellicht ook te lachen.

De grootste verrassing was dat er ook inscripties waren gemaakt; bij veel graven hadden de nabestaanden iets in de rotsen gekerfd. Het embleem voor de dood dat de naledi hadden bedacht leek nog het meest op een hashtag, het negentiende-eeuwse #-symbool dat sinds de opkomst van de sociale media aan een tweede leven bezig is. Wat is het? Een gestileerde weergave van een lichaam? Een taboeteken dat het verboden was de lijken op te graven? We zullen het nooit weten.

En dat voor een soort die qua uiterlijk ergens tussen chimpansee en moderne mens in zit. Naledi waren een kilo of veertig en kwamen net boven een Nederlands aanrecht uit. Niet dat ze kookten, hun gekraste tanden vertellen dat ze hun favoriete knollen niet wasten voor consumptie. Als werktuigen hadden ze hooguit een paar scherpe stenen en misschien wat stokken. Maar ging moeder dood, dan pakten ze haar lijk op en droegen dat diep de grot in. Ze legden haar in een uitsparing en bedekten het lichaam met aarde. Daarna kraste een van de aanwezigen een hashtag in de rotswand bij het graf. Alleen de koffie en cake ontbraken nog.

Betekenisvol gedrag. Het voelt als een eerste poging tot menselijkheid, een kladje van wat uiteindelijk onze levens zouden worden. Ontsproten uit breintjes te beperkt om te spreken. Omvang is niet alles, vertellen ze ons vanuit het verre verleden; menselijkheid is een emotie, geen kwestie van nadenken.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.
Philip Dröge
Philip Dröge
Column

Homo naledi treurde al om de doden

De Homo naledi, een verre voorganger van de Homo sapiens, rouwden al om hun overledenen. Bij veel graven hadden de nabestaanden iets in de rotsen gekerfd.

Lees meer
Een Mongoolse soldaat. Afbeelding door Giuseppe Castiglione, 1755.
Een Mongoolse soldaat. Afbeelding door Giuseppe Castiglione, 1755.
Recensie

Steppevolkeren in de schijnwerpers

In 'Stormruiters' schrijft Peter Hoppenbrouwers over steppevolkeren als de Scythen, Hunnen en Mongolen.

Lees meer
Palestijnse vluchtelingen, 18 april 1948.
Palestijnse vluchtelingen, 18 april 1948.
Recensie

De Palestijnse kant van het verhaal

Trump wil dat de Palestijnen de Gazastrook voorgoed verlaten. Historicus Rashid Kalidi beschrijft het Israëlisch-Palestijnse conflict vanuit het perspectief van de Palestijnen.

Lees meer
Vrouwen doen een spelletje in het zwembad. Duitsland, jaren twintig.
Vrouwen doen een spelletje in het zwembad. Duitsland, jaren twintig.
Recensie

Tijdens de Weimarrepubliek veranderde Duitsland diepgaand

Gierende inflatie, opkomende vrouwenemancipatie en een uitbundig cultureel leven. Tijdens de jaren van de Weimarrepubliek veranderde Duitsland ingrijpend. In Hoogteroes beschrijft Harald Jähner hoe de nieuwe ontwikkelingen de Duitsers ‘tot in hun haarvaten’ beïnvloedden. Soms tot hun genoegen, maar dikwijls ook tot hun verdriet.

Lees meer
Cover van melancholie in de Gouden Eeuw
Cover van melancholie in de Gouden Eeuw
Recensie

Gekweld door een zwakheid van gemoed

Volgens velen is Blue Monday de somberste dag van het jaar. Historicus Luuc Kooijmans onderzocht hoe zeventiende-eeuwers aankeken tegen psychische problemen.

Lees meer
Patriottische vrouwen discussiëren in een kerk. Prent door Chérieux, 1793.
Patriottische vrouwen discussiëren in een kerk. Prent door Chérieux, 1793.
Artikel

Etta Palm: revolutionaire tussen twee vuren

Etta Palm toonde zich een fervent feministe. Ook probeerde ze te bemiddelen tussen de Republiek en de nieuwe Franse bestuurders.

Lees meer
Portret van Bart Wallet
Portret van Bart Wallet
Interview

‘In Europa is het Heilige Land nog steeds heilig’

Israël stelt de stemming over een staakt-het-vuren uit. Of er na maanden van oorlog een einde komt aan het geweld in Gaza blijft onzeker. Hoogleraar Bart Wallet ontleedt het Israëlisch-Palestijnse conflict en gaat daarbij terug naar 1881.

Lees meer
Iraniërs verbranden een Israëlische vlag bij de herdenking van de revolutie. Teheran, 4 november 2013.
Iraniërs verbranden een Israëlische vlag bij de herdenking van de revolutie. Teheran, 4 november 2013.
Artikel

Tussen Israël en Iran woedde jarenlang een schaduwoorlog

Teheran zit Israël al jaren dwars, maar decennialang ging het een directe confrontatie uit de weg.

Lees meer
Lodewijk XIV ontvangt de Perzische ambassadeur in de Spiegelzaal. Schilderij door Antoine Coypel, achttiende eeuw.
Lodewijk XIV ontvangt de Perzische ambassadeur in de Spiegelzaal. Schilderij door Antoine Coypel, achttiende eeuw.
Interview

‘In Versailles zie ik optimisme en roekeloosheid’

Johan Op de Beeck vertelt over zijn historische sensatie: ‘Lodewijk XIV wilde tonen dat we onze dromen kunnen waarmaken.’

Lees meer
Still uit de film Bevolen om te vergeten over het bloedbad van Chajbach. Sovjetsoldaten drijven Tsjetsjeense dorpsbewoners een schuur in en steken het gebouw in brand.
Still uit de film Bevolen om te vergeten over het bloedbad van Chajbach. Sovjetsoldaten drijven Tsjetsjeense dorpsbewoners een schuur in en steken het gebouw in brand.
Artikel

Stalin deporteerde hele volkeren

Sovjetleider Jozef Stalin meende dat de Tsjetsjenen collaboreerden met de nazi’s en deporteerde ze daarom naar Centraal-Azië.

Lees meer
Foto uit Selling a Colonial War.
Foto uit Selling a Colonial War.
Recensie

Selling a Colonial War: propaganda over de politionele acties

'Selling a Colonial War' laat zien hoe de Indonesische vrijheidsstrijd tegenover de Nederlandse bevolking werd geframed als een gevecht tegen opstandelingen.

Lees meer
Poster One Life
Poster One Life
Recensie

Nicholas Winton: redder van Joodse kinderen

De naam Nicholas Winton zal niet bij iedereen een belletje doen rinkelen. Ten onrechte, zo is te zien in de film One Life met Anthony Hopkins.

Lees meer
Loginmenu afsluiten