Alle artikelen
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden bijna 63.000 Amsterdamse Joden gedeporteerd. De documentaire Verdwenen stad laat zien hoe zij met de tram naar het Centraal Station, Muiderpoortstation of de Hollandse Schouwburg werden gebracht. De kosten van het vervoer factureerde het collaborerende vervoerbedrijf bij de Duitse bezetter.
Noem het een gruwelijke vorm van ironie: vanaf 20 juni 1942 was de tram voor Amsterdamse Joden verboden, maar op 8 augustus 1944 zat Anne Frank in de tram. Samen met haar familie en de andere onderduikers die op Prinsengracht 243 waren opgepakt. Ze werden met negentig andere Joden naar het Centraal Station gereden, waar een trein klaarstond om hen naar Westerbork te brengen. Het was de laatste tram die Amsterdamse Joden naar hun ondergang vervoerde.
Meer filmrecensies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Willy Lindwer en Guus Luijters onderzoeken in het boek Verdwenen stad en in de gelijknamige film de rol van de tram bij de deportatie van Amsterdamse Joden. In de film rijden ze met de tram waarin Anne Frank haar laatste tramrit maakte de route die de trams met opgepakte Joden reden.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Al pratend met elkaar tonen ze zich verbijsterd over de bureaucratische efficiëntie en medewerking van het vervoerbedrijf aan de deportatie. Op 15 juli 1942 reed de eerste tram met Joden naar het Centraal Station. Een goed jaar later, eind september 1943, werd Amsterdam Judenrein verklaard. Zonder slag of stoot was 10 procent van de Amsterdamse bevolking verdwenen. Lindwer en Luijters stappen tijdens de tramrit uit bij ‘schuldige plekken’. Zoals de tramhalte in de Beethovenstraat, waar bijna 20.000 Joden op een deportatietram zijn gestapt. De kosten van het vervoer bracht het vervoerbedrijf bij de bezetter in rekening.
Verdwenen stad plaatst de feiten over het infame optreden van het vervoerbedrijf met getuigenissen van overlevenden in het bredere kader van de Amsterdamse Jodenvervolging. Wat er verloren is gegaan, is te zien op archiefbeelden van het vroegere Amsterdamse Joodse leven. Een navrant detail tot slot: directeur W.B.I. Hofman van het vervoerbedrijf behield na de oorlog zijn baan.
Amsterdam maakt excuses voor rol Holocaust. De tram werkte mee aan de deportaties van Joden
De documentaire 'Verdwenen stad', die nu in de bioscopen draait, werpt licht op de rol van het vervoerbedrijf GVB bij de deportatie van duizenden Amsterdamse Joden.
Nieuwkomer tegenover de elite
Hoe je van een landbouwpionier een eenzame westernheld maakt, is te zien in het Deense historische drama The Promised Land.
Alamayou: het gestolen Ethiopische prinsje
Ethiopië wil dat hij thuiskomt, maar prins Alamayou ligt nog steeds begraven in Windsor Castle. Hij was pas zeven, toen de Britten hem in 1868 meenamen.
‘Met de Oudheid kun je alle kanten op’
In zijn nieuwste boek neemt oudhistoricus Fik Meijer anderhalf millennium antieke staatsvormen door. ‘We zeggen graag dat onze democratie is geënt op de Oudheid, maar dat is natuurlijk apekool.’
Ruslands koloniale avontuur in Alaska
Rusland beweert dat het nooit een koloniale macht is geweest. Toch opereerde in Alaska de Russisch-Amerikaanse Compagnie volgens hetzelfde model als haar Britse en Nederlandse evenknieën. Russische handelaren verdienden kapitalen aan het ‘zachte goud’, de bonthandel. De Deense ontdekkingsreiziger Vitus Bering stond al vele dagen op het dek van zijn schip de Sint-Peter, in de...
Siam was kleurig, vrij en puissant rijk
In het zuiden van Thailand zijn tientallen auto’s en winkels in brand gestoken. In de getroffen provincies woedt al jaren een conflict over onafhankelijkheid. Tussen de veertiende en achttiende eeuw maakte Thailand – toen nog het koninkrijk Siam – een bloeiperiode door. Dankzij zijn gunstige ligging ontwikkelde Ayutthaya zich tot belangrijke haven en multiculturele stad.
‘Mijn oudtante Luise was getrouwd met een nazi-generaal’
In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand Bas von Benda-Beckmann. ‘Een brief van mijn...
Milieuactivisten lieten de bomen spreken
Volgens columnist Beatrice de Graaf kunnen we soms pas na verloop van tijd het succes van een protestactie bepalen.
Gevangen tussen traditie en de winterschilder
Columnist Philip Dröge breekt een lans voor adellijke figuren in Europa: die hebben vaak moeite de monumentale gebouwen van hun voorouders te onderhouden.
Lloyd George hamerde op het belang van de oorlogseconomie
De Britse minister John Healy wil dat de defensie-industrie 'op oorlogssnelheid' gaat werken om Oekraïne te helpen en Europa veilig te houden. Dat zei hij woensdag in Parijs. De Britten maakten voor het eerst kennis met een moderne oorlogseconomie tijdens de Eerste Wereldoorlog.
De moord op de Zuid-Afrikaanse dissident Steve Biko
Poetins Rusland is niet de eerste staat die wordt verdacht van het vermoorden van een dissident in gevangenschap. In 1977 werd de Zuid-Afrikaanse activist Steve Biko dood aangetroffen in zijn cel.
Alcohol zou de concentratie van automobilisten bevorderen
Het aantal alcoholslachtoffers in het verkeer neemt weer toe. Maar het zal niet gauw zo bizar hoog worden als in de jaren zeventig. Wat was er toen toch met Nederlandse autobestuurders aan de hand? Daar stond hij dan, in het nachtelijk duister langs de Elspeterweg in Nunspeet. Het was de nacht van 4 op 5...
