Alle artikelen
Een bezoeker van de tentoonstelling Exodus in het Bijbels Museum in Maarssen heeft honderden beeldjes van de Kanaänitische godin Asjera kort en klein geslagen. Het kunstwerk over deze vrouwelijke godheid was volgens haar ‘afgoderij’. Maar wie was Asjera? Volgens sommige onderzoekers vereerden de Israëlieten deze vrouwelijke godheid naast Jahweh.
Asjera’s naam komt voor in antieke teksten uit het oosten van het Middellandse Zeegebied en staat een aantal keer in het Oude Testament. Daarnaast hebben historici eeuwenoude beeldjes gevonden die Asjera zouden kunnen voorstellen; beeltenissen die de inspiratie vormden voor het kunstwerk in het Bijbels Museum.
Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
De Kanaänieten, bewoners van het huidige Israël gedurende de Late Bronstijd en Vroege IJzertijd, vereerden naast mannelijke goden, zoals El of Ba’al, ook godinnen, zoals Asjera. Maar toen het oude Israël vanaf de twaalfde eeuw voor Christus ontstond, werd dit heidense pantheon in de ban gedaan. Dat blijkt uit Bijbelse teksten die Asjera een symbool voor ‘afgoderij’ noemen. Volgens de auteurs mocht het volk maar één god aanbidden, en dat was Jahweh. ‘Toch bleven mensen naast Jaweh nog andere goden vereren, onder wie Asjera,’ zegt hoogleraar Antiek Jodendom en Vroeg Christendom Jürgen Zangenberg. ‘In veel huizen, bijvoorbeeld in het Jeruzalem van de zevende en zesde eeuw voor Christus, zijn beeldjes met duidelijk vrouwelijke kenmerken gevonden die vermoedelijk Asjera voorstellen. Daarnaast hebben archeologen in een heiligdom op de Sinaï keramiek gevonden waarop haar naam staat naast die van Jahweh.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Vooral in huiselijke kring richtten de Israëlieten zich tot verschillende goden, bijvoorbeeld om te bidden voor vruchtbaarheid of om hun voorouders te vereren. ‘Je kan het vergelijken met West-Europa in de Vroege Middeleeuwen, daar bleven de mensen ook nog eeuwenlang Germaanse goden vereren, zelfs tot ver na de kerstening.’
Met haar Asjera-kunstwerk in het Bijbels Museum wilde kunstenaar Marieke Ploeg onder andere de vrouwelijke kenmerken van god bevragen. ‘God heeft eigenlijk geen geslacht, maar staat boven menselijke categorieën,’ zegt Zangenberg daarover. ‘In late profetische literatuur zie je wel dat ook vrouwelijke metaforen voor god werden gebruikt, zoals het moederschap. Maar over het algemeen kenden mensen hem masculiene kenmerken toe.’
Heidens gedrag
Vanwege het Bijbelse verhaal dat mensen maar één god mochten vereren vermoedt Zangenberg dat goden als Asjera nog steeds een belangrijke rol vervulden in de religieuze beleving van sommige Israëlieten. ‘Deze Bijbelteksten dienden als voorschrift om dit heidense gedrag af te leren. Als mensen geen andere goden hadden vereerd, was er ook geen reden om deze praktijken te ontmoedigen. Het was een aanval op afgoderij.’
Toch is het de vraag of de historische vondsten die aan Asjera worden gekoppeld wel naar dezelfde godin verwijzen. Volgens conservator van het Rijksmuseum van Oudheden David Kertai is lastig te zeggen of de opgegraven beeldjes daadwerkelijk Asjera voorstellen. Ook is onduidelijk of de sculpturen verband houden met de Asjera die in schriftelijke bronnen voorkomt. ‘De bewoners in de Late Bronstijd gebruikten verschillende symbolen, zoals bijvoorbeeld stenen, om hun goden te symboliseren en er stond niet altijd een specifieke naam bij een tempel of beeldje,’ vertelt Kertai. ‘Het is wel aannemelijk dat een deel van de Israëlieten andere goden heeft aanbeden dan Jahweh. We zien de naam Asjera vaak terug in die periode. Het zou goed kunnen dat zij en Jahweh in hun ogen een godenkoppel vormden.’
Openingsbeeld: beeldje van Asjera uit de dertiende eeuw voor Christus. Bron: Israel Museum, Jeruzalem. Foto: Wikicommons/Sigal Lea Raveh.
‘Asjera en Jaweh vormden mogelijk een godenkoppel’
Een bezoeker van het Bijbels Museum in Maarssen heeft honderden beeldjes van de Kanaänitische godin Asjera kort en klein geslagen. Wie was Asjera?
‘Hermelijnvlooiengedrag van het zuiverste water’
Philip Dröge heeft forse kritiek op de voormalige hofarchivaris Flip Maarschalkerweerd, die zijn vondst van de NSDAP-lidmaatschapskaart van Bernhard bijna twintig jaar verborgen hield.
Mummieportretten in Romeinse stijl
Na de verovering van Egypte door de Romeinen ontstonden ‘mummieportretten’, realistisch op hout geschilderde portretkunst.
Bezetting via archeologie
Israël investeert in de archeologie van de Westbank. Volgens de Palestijnen is het een dekmantel om de controle over de westelijke Jordaanoever uit te breiden.
Wel of geen tweede slaap?
Volgens een populaire theorie van historicus Roger Ekirch werden slapers in het verleden midden in de nacht gezamenlijk wakker.
God vermaande alleen de vijand
Mensen in de zestiende eeuw beschouwden natuurverschijnselen vaak als tekens van God. Maar soms was een verklaring een kwestie van politiek.
Cultuuroorlogen rond kindermisbruik
Rechtszaken rond kindermisbruik hadden rond 1900 in Frankrijk een politiek randje. Ze werden ingezet in een grotere cultuurstrijd.
Plinius de Oudere ging op een gevaarlijke expeditie naar de Vesuvius
Toen wetenschapper Plinius de Oudere de kans kreeg een natuurverschijnsel van dichtbij te observeren, aarzelde hij geen moment. Hij nam de boot naar de Vesuvius, die zojuist was ontwaakt. ‘Algauw regende het puimsteen en geblakerde, halfverkoolde, door het vuur gebarsten stenen.’ Er leek geen wolkje aan de lucht toen Plinius een koud bad nam in...
Wie had recht op de Nobelprijs voor insuline?
De Nobelprijs voor geneeskunde ging in 1923 naar de ontdekking van insuline, maar de bekroning riep veel discussie op. Het grote strijdpunt: wie had de echte vondst gedaan? Een hele generatie wetenschappers, een team of één slimme arts? Geëmotioneerd gooide Frederick Banting de hoorn op de haak. Hij was boos, teleurgesteld. De Canadese arts had...
De verstoten Oranje-prinses
Haar familie en ex-man konden haar niet luchten of zien. Maar Oranje-prinses Marianne trok zich niets van hen aan.
Keizer en kerk
De periode rond het jaar 1000 lijkt een zwart gat in de Nederlandse geschiedenis. Maar juist in die tijd veranderden onze streken ingrijpend.
Over het recht om gecremeerd te worden is honderd jaar gesteggeld
Moest cremeren wettelijk gelijkstaan aan begraven? Ja, vonden de liberalen. Nee, meenden de christelijke partijen. Een eeuw lang kwamen ze er niet uit. Vier maanden voor het begin van de Eerste Wereldoorlog, op 1 april 1914, werd het lijk van de 95-jarige Schiedammer arts Christiaan Joannes Vaillant verbrand in het gloednieuwe crematorium op de begraafplaats...
