Home Dossiers Lodewijk XIV ‘In Versailles zie ik optimisme en roekeloosheid’

‘In Versailles zie ik optimisme en roekeloosheid’

  • Gepubliceerd op: 2 januari 2024
  • Laatste update 02 jan 2024
  • Auteur:
    Alies Pegtel
  • 4 minuten leestijd
Lodewijk XIV ontvangt de Perzische ambassadeur in de Spiegelzaal. Schilderij door Antoine Coypel, achttiende eeuw.
Cover van
Dossier Lodewijk XIV Bekijk dossier

In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand Johan Op de Beeck. ‘Lodewijk XIV wilde tonen dat we onze dromen kunnen waarmaken.’

Kent u de historische sensatie, zoals door Johan Huizinga omschreven?

‘In mijn grotere historische verhalen schrijf ik vaak over leven en denken van bepaalde personages. Hoe dichter ik bij hen kom, hoe emotioneler, nee, hoe gemotiveerder ik word, omdat ik contact maak met mensen zoals u en ik – zij het in een andere tijd. Mensen in een beschaafde wereld, zoals het Frankijk van twee, drie eeuwen geleden, verschillen niet zoveel van ons in waarom ze dingen doen en hoe hun denken wordt bepaald. Dat vind ik best heftig om te ervaren.’

Meer interviews met historici lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Ervaart u soms ook dat heden en verleden samenvallen?

‘Nou, je moet heel erg opletten dat je de beslissingen die mensen in het verleden genomen hebben, de stukken die ze geschreven hebben, niet interpreteert volgens onze hedendaagse denkkaders. Dat is anachronistisch. En uiteindelijk gaan we onszelf daardoor ook niet beter begrijpen, daar schieten we niets mee op.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Bent u een verlichtingsdenker in de zin dat u de beschaving ziet toenemen?

‘Ik zie de curve steil opwaarts klimmen. Neem nu Zonnekoning Lodewijk XIV: hij zag zijn opvolger en twee kleinzonen sterven. Tot in de twintigste eeuw konden ouders ervan uitgaan dat drie van hun vier kinderen nooit hun vijfde jaar zouden halen. Wereldwijd is de kindersterfte nu rond de 4 procent. Dat hebben we te danken aan welvaart, economische vooruitgang en de wetenschap; een ongelooflijke progressie die je op vele terreinen ziet. Natuurlijk met vallen en opstaan, soms met diepe dalen, maar in the long run gaat de mensheid zeer sterk en hardnekkig vooruit.’

Velen denken daar anders over.

‘Er is tegenwoordig een neiging tot doemdenken, heel droevig. Ik probeer daarom voortdurend jonge mensen aan te moedigen: lees eens een geschiedenisboek. En vertel me dan nog eens wat je over de mensheid denkt. Wij mogen echt niet klagen. Vrouwen hebben in de hele geschiedenis tweede- en derderangsrollen bekleed; in België hebben zij pas stemrecht gekregen in 1948.’

U heeft net een boek geschreven over het beroemde paleis in Versailles. Past dat ook in de lijn van voortdurende progressie?

‘Er komen jaarlijks tien miljoen bezoekers het kasteel bekijken, dat is kolossaal. Het ís ook kolossaal, 700 meter lang, een uniek architectonisch project. Maar het is veel meer dan dat, het was ook een geniaal politiek project. Je kunt zeggen wat je wil over de Zonnekoning, maar hij kwam op de fantastische gedachte om het centraal gezag in één gebouw te clusteren. Daardoor kon hij de eigengereide adel, die de vooruitgang belette, controleren. Ook kon hij wetenschap, kunsten, mode en architectuur daarnaartoe laten trekken, want iedereen wilde in Versailles zijn.’

Wanneer bezocht u Versailles zelf voor het eerst?

‘Toen ik een klein jongetje was. Toen liepen er nog betrekkelijk weinig mensen rond. Als kind heeft het op mij een onvergetelijke indruk gemaakt. Zelfs als je het verhaal van het paleis en de tuinen niet goed kent, voel je toch dat er in Versailles iets uitzonderlijks aan de hand is.’

Slaagde Lodewijk XIV er meteen in om het kleine jachtkasteel van zijn vader in de wildernis buiten Parijs vanaf 1661 te verbouwen tot een spectaculair paleis?

‘Zijn minister van Financiën Colbert sputterde eerst tegen: “Majesteit, het zal te veel kosten, dat geld hebben we niet. Laten we een bestaand gebouw opknappen, het Louvre of Chambord.” En toen antwoordde Lodewijk: “Nee, dat is precies wat ik niet wil doen. Ik wil uit het niets, iets laten oprijzen dat de eeuwen zal trotseren.” Hij wilde tonen dat we onze dromen kunnen waarmaken, dat we ons uit de modder kunnen verheffen, dat we alles kunnen bereiken. Vergelijkbaar met de Amerikanen die in 1969 een man naar de maan stuurden. De wil om dat te doen, dat optimisme, die vooruitstrevendheid, dat roekeloze – dat zie ik in Versailles.’

Foto: ANP.

Johan Op de Beeck

(1957) studeerde communicatiewetenschappen aan de Vrije Universiteit in Brussel. Hij begon in 1980 als journalist aan een loopbaan in de journalistiek en was documentairemaker, hoofdredacteur en netmanager. Hij schreef vijf bestsellers over het napoleontische tijdperk. Van zijn hand verschenen onder meer: het tweedelige Napoleon (2014), De Zonnekoning (2018) en het tweedelige De Franse Revolutie (2022). Onlangs verscheen Versailles. Vier eeuwen in het beroemdste kasteel ter wereld (448 p. Horizon, € 39,99). Op de Beeck maakt ook podcastseries over Napoleon en de Franse Revolutie.

Openingsafbeelding: Lodewijk XIV ontvangt de Perzische ambassadeur in de Spiegelzaal. Schilderij door Antoine Coypel, achttiende eeuw. Bron: Bridgeman Images.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 1 - 2024

Dossier Lodewijk XIV

Een radicale democraat
Een radicale democraat
Artikel

Een radicale democraat

De Nederlandse Franciscus van den Enden was vurig voorstander van een regering door het volk. In de zeventiende eeuw was dat een uiterst omstreden standpunt. Toen Van den Enden ook nog eens betrokken raakte bij een complot tegen Lodewijk XIV, kwam hij in grote problemen. Parijs, 27 november 1674. Een grote menigte heeft zich verzameld...

Lees meer
INTERVIEW Richard Wilkinson – Lodewijk XIV
INTERVIEW Richard Wilkinson – Lodewijk XIV
Artikel

INTERVIEW Richard Wilkinson – Lodewijk XIV

De meeste Franse koningen zijn allang vergeten, maar de ster van Lodewijk XIV (1638-1715) straalt nog steeds. ‘Hij had een geweldig gevoel voor zelfpromotie,’ zegt de Britse historicus Richard Wilkinson, die een onlangs vertaalde biografie over de Zonnekoning schreef. ‘Het schitterende paleis van Versailles dat hij liet bouwen, maakte hem beroemd. Bovendien regeerde hij heel...

Lees meer
De Zonnekoning bracht Frankrijk de nacht
De Zonnekoning bracht Frankrijk de nacht
Artikel

De Zonnekoning bracht Frankrijk de nacht

Zijn uitbundige feesten en zijn grootse paleis maakten de Zonnekoning tot de alleenheerser over de goede smaak. Maar hij wilde zich ook militair laten gelden. Lodewijks ambities brachten Frankrijk aan de rand van de afgrond. In de zeventiende eeuw waren de nachten nog zwart. Als de maan het liet afweten, was de duisternis zo volkomen...

Lees meer
De Spaanse Successieoorlog (1702-1713)
De Spaanse Successieoorlog (1702-1713)
Artikel

De Spaanse Successieoorlog (1702-1713)

Drie eeuwen geleden maakten onderhandelingen een einde aan de allereerste wereldoorlog, zoals historici met gevoel voor drama de Spaanse Successieoorlog noemen. Honderdduizenden kwamen om, raakten verminkt of leden onder plunderingen in een strijd zonder duidelijke winnaar. Nadat de Spaanse koning Karel II op 1 november 1700 op 38-jarige leeftijd was overleden bleek uit een schouw...

Lees meer