• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 4/2003

    In de tolerante Republiek werd weinig gemengd getrouwd

    ‘Een seer groote doodt-sonde’

    Door: Sabien Onvlee

    De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was een religieus gemengde samenleving. Toch trouwden katholieken, calvinisten en mennonieten waarschijnlijk niet vaak met elkaar. Een interview met historicus Benjamin Kaplan. 'Je hoeft elkaar niet lief te hebben om elkaar niet te doden.'

    Toen de Engelsman Ellis Veryard in 1682 de Republiek bezocht, was hij verbaasd over wat hij daar aantrof. 'Het is hier heel gewoon,' meldde hij het thuisfront, 'als de man des huizes een geheel andere geloofsovertuiging heeft dan zijn vrouw, zijn personeel, of zelfs zijn kinderen, en iedereen leeft samen zonder de geringste onenigheid.' Veryard stond niet alleen in deze observatie. Er zijn talloze andere anekdotes die erop duiden dat er in de Republiek probleemloos - en in groten getale - over en weer werd gehuwd.
            
    Benjamin Kaplan (43), hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan het Londense University College, betwijfelt echter of dit beeld strookt met de werkelijkheid. De cijfers in de Republiek voor gemengde huwelijken lijken niet substantieel hoger te zijn dan elders in Europa. En het verzet vanuit de Kerken tegen dergelijke verbintenissen was hier net zo heftig. Waren we eigenlijk wel zo tolerant? Een gesprek met een 'onpartijdige outsider' in de Nederlandse geschiedwetenschap.

    Buiten de landsgrenzen zijn er wereldwijd maar twee leerstoelen Nederlandse geschiedenis. De Amerikaan Kaplan bezet er sinds anderhalf jaar een. Hij is 'opgewonden' over zijn nog prille onderzoek naar gemengde huwelijken. 'Er is nog maar zó weinig informatie,' zegt hij. 'Dit is echt een nieuw verhaal, met veel onontgonnen gebied.' De omvang van al het braakliggende onderzoeksterrein was precies datgene wat hem als graduate student aan Harvard naar de Nederlandse geschiedenis trok. 'Er zijn gewoon veel meer Engelse en Amerikaanse historici dan Nederlandse. En maar weinig Engelstaligen nemen de moeite om de taalbarrière te overwinnen.'
            
    Kaplan deed dat wel. In de jaren tachtig nam hij privé-lessen van een Nederlandse expat. Sindsdien houdt hij zich bezig met het thema religieuze tolerantie: 'Als historicus wil je het liefst in het hoofd van andere mensen kijken. Je wilt weten hoe ze dachten, wat ze voelden. In de vroegmoderne tijd was het geloof voor mensen van cruciaal belang. Het is een fenomeen waar alle facetten van de geschiedwetenschap samenkomen. Het hele politieke, sociale en culturele leven grijpt hier in elkaar. Mensen konden enorm van slag raken over symbolen, rituelen of liturgie. Over dat soort zaken sloegen ze elkaar vaak de hersens in. En dat doen mensen nog steeds. Doe je ogen maar eens dicht en reis in gedachten de wereld over; dan zie je toch een aaneenschakeling van religieuze conflicten? Tolerantie is een belangrijke uitdaging voor een samenleving.'
     

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen