Alle artikelen
‘De drukte op het perron in Deventer was verschrikkelijk. Overal krijsende kinderen, huilende vrouwen. En zodra het zwarte monster van de locomotief kwam aanrijden, ontstond er een run op de trein; de mensen vochten voor een plaatsje. Mijn vader, in zijn SS-uniform, tilde mij door het raam in de armen van mijn moeder. Zelf bleef hij achter; hij moest zijn werk bij de radio blijven doen.
Waarom mijn vader bij de NSB was gegaan? Puur uit carrièreoogpunt, denk ik. Hij was eerst propagandaman bij de visserij, maar toen die door de oorlog stil kwam te liggen, ging hij hoorspelen schrijven voor de radio, die steeds Duitsgezinder werd. Hij werkte zich op tot chef Dramaturgie, een behoorlijk hoge baan. Natuurlijk wist hij wat de NSB inhield. Maar hij was verblind door zijn eigen succes.
In 1944 werd hij als oorlogsverslaggever naar Normandië gestuurd. Want de hoge bazen zeiden: “Je moet de oorlog in het echt meemaken.” Hij kwam in dienst van de propaganda-afdeling van de SS. Als de Duitsers werden teruggedrongen, heette dat in zijn verslagen een “tactische terugtrekking”; de geallieerde bombardementen noemde hij “misdadig”.
Daar zaten mijn moeder, mijn broertje en ik al de hele dag doodsbang op zolder. Ruiten van ons huis waren ingegooid en de mensen op straat zongen al “Oranje boven, oranje boven”. Het was midden in de nacht toen mijn vader thuiskwam. “Inpakken,” zei hij. “We gaan meteen weg.” We namen een hutkoffer mee met wat kleren en proviand en – dat was weer typisch mijn vader – ook de kolossale wisselbeker die hij in 1931 had gewonnen toen hij in Amerika wereldkampioen welsprekendheid was geworden.
Met de auto reden we naar Deventer, waar de NSB treinen had geregeld om ons naar Duitsland te brengen. We zijn wel twaalf uur onderweg geweest vanuit Hilversum; de wegen waren overvol met vluchtende NSB-gezinnen en militairen, in auto’s en vrachtwagens, maar ook op boerenkarren en zelfs op fietsen.
De treinreis was afschuwelijk. Overdag stonden we vaak stil en moesten we ons verstoppen op perrons of in tunnels, want de geallieerden gooiden bommen op alles wat bewoog. ’s Nachts zaten we eindeloos in die stinkende, broeierige trein. Pas eind september kwamen we aan in Gifhorn, onder Hamburg. Daar werden we ondergebracht in een pasontruimd gevangenenkamp. Het was er smerig, er was nauwelijks eten en veel kinderen stierven aan dysenterie; ook mijn broertje en ik waren na een paar maanden op sterven na dood.
Op 12 april reden geallieerde tanks het dorp binnen en barstte het feest los. Een halfuur later werd mijn vader, met geweerkolven in zijn rug, weggevoerd. Hij is vier jaar krijgsgevangen geweest; zijn Nederlanderschap is hem voor vijftien jaar afgenomen. Tussen mijn ouders is het nooit meer goedgekomen.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Mijn Verhaal: ‘De mensen zongen al “Oranje boven” op straat’
Na de verovering van Antwerpen door de geallieerden ging op 5 september 1944 het gerucht dat ook Nederland elk moment kon worden bevrijd. Tienduizenden NSB’ers vluchtten op deze Dolle Dinsdag halsoverkop naar Duitsland. Onder hen was ook de toen driejarige Frans van Hoof. ‘De drukte op het perron in Deventer was verschrikkelijk. Overal krijsende kinderen,...
De historische kinderboeken van 2002/2003
Spanning, geweld en romantiek kenmerken de huidige historische jeugdroman. Toch lukt het sommige auteurs ook om tot de belevingswereld van hun hoofdpersonen door te dringen. In de strijd tegen de Spaanse koning Filips II verplaatsten de Geuzen zich ’s winters op schaatsen, leren we uit Oorlog op het ijs van Bies van Ede. Scheurbuik bestrijd...
Het hoge woord: De kiezer is assertiever geworden
De kritiek op de onproductiviteit en eenzelvigheid van het parlement is bijna zo oud als het parlement zelf. Dat is geen reden om die kritiek niet serieus te nemen, maar wel om crisisgevoelens te relativeren. Het zou zorgelijker zijn als er géén kritiek was. Prinsjesdag markeerde tot de grondwetsherziening van 1983 de officiële opening van...
De ontbinding van de rooms-katholieke Kerk
Vijftig jaar geleden nog vierden tienduizenden katholieken uitbundig het honderdjarig herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland. Dit jaar ging het jubileum van deze gebeurtenis geruisloos voorbij. Het katholieke geloof in Nederland zit in een vrije val. Binnen enkele generaties zal van de rooms-katholieke Kerk niet veel meer over zijn dan een orthodoxe sekte. In...
1453: de val van Constantinopel
De verovering van Constantinopel door de Ottomanen, op 29 mei 1453, is dankzij historische mythes van zowel christenen als moslims de geschiedenisboekjes in gegaan als een gebeurtenis van groot belang. Ze zou het begin inluiden van 'de Nieuwe Tijd'. Maar in werkelijkheid was '1453' geen wereldschokkend evenement.
Een problematisch bouwwerk
Op 24 september 1973 werd in Utrecht onder luid protest het hoofdgebouw van megacomplex Hoog Catharijne geopend. Ingenieur A. Feddes was als directeur van projectontwikkelaar Empeo van het begin af aan betrokken bij de schepping van het omstreden bouwwerk. Dertig jaar na de feestelijke opening van Hoog Catharijne lijkt Feddes zich nog tot in detail...
Geschiedenisonderwijs in het nieuwe Zuid-Afrika
Voor het eerst moet in Zuid-Afrika een generatie worden aangeleerd wat apartheid inhield. Geschiedenis lijkt daarvoor het geschikte vak, maar juist geschiedenis heeft in Zuid-Afrika een slechte reputatie. En de bevolking schijnt het verleden liever te willen laten rusten dan haar kinderen ermee lastig te vallen. `Wie weet nog wat hij deed op de dag...
Studentenverenigingen kennen een lange traditie van drank en ontgroeningen
Voor de opkomst van de massa-universiteit was studeren een exclusieve aangelegenheid. Studenten beschouwden zich als een gemeenschap die buiten de samenleving stond. Vanaf het prille begin verenigden ze zich in clubs, die, alle drank en braspartijen ten spijt, de elite moesten voorbereiden op haar volwassen bestaan. In de Nederlandse studentensteden zie je ze door de...
Beeldgeheim september 2003
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Voormalig leadzangers en dichters Thé Lau van de Scene en Rick de Leeuw van de Tröckener Keks doen een poging. ‘De foto is om twee redenen lichtelijk frustrerend,’ verzucht Thé Lau. ‘Ik kan de uniformen niet thuisbrengen, en ik zou graag iets meer van de auto willen...
Brieven
Beeldgeheim De foto van ‘Beeldgeheim’ (Historisch Nieuwsblad 2003/3) had ik gezien in Kijkend naar Holland… 1900-2000 van Jos van der Lans en Herman Vuijsje, op bladzijde 92. Het eerste voetbalradioverslag: ‘Elf maart 1928 is een gure dag.’ Wedstrijd: Holland-België Plaats: Olympisch Stadion Reporter: AVRO-Telegraafjournalist Han Hollander Uitslag: 1-1. W.F. Welagen, Beverwijk De foto dateert dus van 11...
Boeken top tien juni 2003
1. KONINGIN NOOR VAN JORDANIE door Koningin Noor Arena, Euro 22,50 2. HET 40-45 BOEK door Erik Somers en René Kok Waanders, Euro 14,50 3. OORLOG IN IRAK door Charles Groenhuijsen Balans, Euro 13,50 4. EUROPA’S KOLONIALE EEUW door Henk Wesseling Prometheus, Euro 24,95 5. KAMP AMERSFOORT door Geraldien von Frijtag Drabbe Kunzel Mets en Schilt, Euro 25,00 6....
Kleine Geschiedenis Quiz juli 2003
Hoe staat het met uw historische kennis? Elk jaar organiseert dit blad samen met de Volkskrant en Andere Tijden de Grote Geschiedenis Quiz. Bereid u voor op deze quiz en oefen mee. Hij was zesentwintig jaar toen hij bloed spuwde, en de artsen voorzagen zijn rasse dood. Toen nam de tuberculeuze theologiestudent het heft...
