Alle artikelen
In 1984 baarde de Zwitserse geschiedenisleraar Wolfgang Hänel opzien onder de kenners van nazi-Duitsland. Hij onthulde dat Hermann Rauschning zijn veelgelezen Gesprekken met Hitler (gepubliceerd in 1940) grotendeels had gefantaseerd. Rauschning zou Hitler niet tientallen keren hebben gesproken, maar slechts één enkele keer. De ‘gesprekken’ zouden uittreksels uit Mein Kampf bevatten en citaten uit redevoeringen van de Führer. Geen wonder dat de Britse historicus Ian Kershaw in de inleiding van zijn vermaarde Hitler-biografie uit 1999 schreef: ‘Aan de authenticiteit van Gesprekken met Hitler van Hermann Rauschning wordt nu zozeer getwijfeld dat ik er geen enkele keer uit heb geciteerd.’
Dat was voordien wel anders. De eveneens Britse biograaf Alan Bullock leunde in 1952 nog stevig op de Gesprekken en ook zijn Duitse collega Joachim Fest liet het werk in 1973 niet ongelezen. Toch waren er ook bij het verschijnen van het boek wel twijfels. Niet bij toenmalig vertaler Max Nord of bij Menno ter Braak, wiens inleiding bij de vertaling uit 1940 is afgedrukt in deze nieuwe uitgave. Die twijfels waren er in 1940 vooral bij links, zoals H.W. von der Dunk in zijn nawoord terecht opmerkt.
Maar ook een onvervalste liberaal als de historicus Pieter Geyl had zo zijn bedenkingen. Op 9 maart 1940 publiceerde Geyl een recensie in het fel tegen de nazi’s gekante Utrechtsch Nieuwsblad. Hij schrijft: ‘Rauschning verklaart dat zijn relaas gegrond is op in de tijd zelf gemaakte aantekeningen en dat de lange ontboezemingen, tirades, betogen, opgevat moeten worden als vrijwel letterlijk zo uitgesproken. Men zou meer willen weten: facsimiles van die oorspronkelijke aantekeningen zou men er graag bij willen hebben.’ Geyl voegde er wel aan toe: ‘Een verzinsel kan zich soms met verrassende tekenen van natuurgetrouwheid aandienen.’
Gesprekken met Hitler mag door Rauschning dan verzonnen zijn, je moet wel een schrijver van formaat zijn om zo’n letterlijk en figuurlijk fantastisch boek te schrijven. De wereldbeschouwing van Hitler werd door hem als door geen ander vooroorlogs auteur opgetekend.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Fantastische gesprekken
Gesprekken met Hitler door Hermann Rauschning. 287 p. De Prom, euro 22,50 In 1984 baarde de Zwitserse geschiedenisleraar Wolfgang Hänel opzien onder de kenners van nazi-Duitsland. Hij onthulde dat Hermann Rauschning zijn veelgelezen Gesprekken met Hitler (gepubliceerd in 1940) grotendeels had gefantaseerd. Rauschning zou Hitler niet tientallen keren hebben gesproken, maar slechts één enkele keer....
Bibberend het want in
Georg Naporra (1731-1793) was een opmerkelijk man. Als boerenzoon uit Oost-Pruisen belandde hij na enige wederwaardigheden in Amsterdam, waar hij in 1752 aanmonsterde als matroos bij de VOC. Zijn VOC-dienst bracht hem in Batavia en Surat (India) en ten slotte, in 1756, weer terug in Amsterdam. Daarna vestigde hij zich te Dantzig, waar hij als...
Dadernatie over de shoah
In zijn imponerende dissertatie Der Holocaust und die westdeutschen Historiker. Erforschung und Erinnerung heeft de jonge Duitse historicus Nicolas Berg (1967) de verhouding tussen herinnering en geschiedwetenschap als uitgangspunt gekozen. Daarmee sluit hij thematisch aan bij een kwestie die de laatste tijd overal sterk in de belangstelling van het gilde staat. Maar vraagstellingen hebben gewoonlijk...
De Vooruitgang: Een scherf met een hakenkruis
Proefschriften, lezingen en studies kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Martijn Eickhoff concludeert in De oorsprong van het ‘eigene’ dat Nederlandse prehistorici hun vakgebied tijdens de Duitse bezetting – al dan niet bewust – uitleverden aan het nationaal-socialisme. Als geschiedenisstudent bezoekt Martijn Eickhoff eind jaren tachtig het Romeinse castellum bij het Zuid-Hollandse Valkenburg. Tot zijn...
Beeldgeheim: oesters in een laatje
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Marjan van den Berg, presentatrice bij BussinessNieuws Radio, en roland Koopman, presentator van RTL-Z, doen een poging. ‘Ik kijk waarschijnlijk te veel politieseries,’ geeft Marjan van den Berg toe, nadat ze stilzwijgend naar de foto heeft gekeken. ‘Maar gezien de wand met metalen laden moet ik in...
‘Sommige grenswachten stonden zuur te kijken’
De Berlijnse Muur, hét symbool van de Koude Oorlog, viel op 9 november 1989. Veel Nederlanders zagen live op televisie hoe de inwoners van Oost- en West-Berlijn elkaar omhelsden. Joost Eskes stond zelf tussen de rijen Trabantjes die de grenswachten passeerden. ‘De DDR was al bekend terrein voor mij. Vanuit een Groningse DDR-werkgroep ben ik...
De kleine geschiedenis quiz
Hoe staat het met uw historische kennis? Ieder jaar organiseert dit blad samen met de Volkskrant en televisieprogramma Andere Tijden de Grote Geschiedenis Quiz. Bereid u voor op deze quiz en oefen mee. ‘De Koning had een verstand dat minder dan middelmatig was maar zeer goed in staat was zich te ontwikkelen. De glorie ging...
Het ‘zwarte verleden’ van Limburg
De mannen waren stoer, de vrouwen gehoorzaam, en iedereen was katholiek. Vijfenzeventig jaar floreerde de mijnbouw in Nederlands zuidelijkste provincie. De sluiting van de mijnen veroorzaakte armoede en verbittering. Nu koestert Limburg zijn zwarte verleden. In de jaren zestig moet het een vertrouwd gezicht zijn geweest in Zuid-Limburg: de vierkante schachtgebouwen en de ijzeren torens...
Den Haag: bakermat van de Nederlandse popcultuur
Den Haag was in de jaren zestig de pophoofdstad van Nederland. Uit een unieke combinatie van gediscrimineerde Indo’s, sociaal bewogen paters en Haagse bluffers ontstond er de Nederbeat. Die zou de basis vormen van de Nederlandse popcultuur. Haagse beatbands In de jaren zestig was hofstad Den Haag de popstad bij uitstek. Maar liefst tweeduizend bands...
Karel de Grote bad en vocht zijn rijk bij elkaar
De volksvertegenwoordigers die in Brussel sleutelen aan een Europese grondwet beseffen het waarschijnlijk niet, maar hun werk is al eens eerder gedaan. In 789 schreven geleerden de Admonitio Generalis, waarmee zij orde trachtten te scheppen in het immense rijk van Karel de Grote. Door de Kerk te gebruiken als politiek wapen smeedde de `barbaarse’ Frankische...
De Hoop Scheffer krijgt het zwaarder dan Luns
De Koude Oorlog was nog in volle gang toen de Nederlandse zwaargewichten Dirk Stikker en Joseph Luns secretaris-generaal van de NAVO werden. Hun minder ervaren opvolger Jaap de Hoop Scheffer krijgt een veel lastiger taak. Ondanks de hijgerige berichtgeving over een mogelijke benoeming van Jaap de Hoop Scheffer tot secretaris-generaal van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie NAVO...
Cornelis Joppensz werd een van de helden van het Leidens Ontzet
450 jaar geleden werd Leiden bevrijd van de Spanjaarden. De weesjongen Cornelis Joppensz werd in 1574 bejubeld toen hij als eerste durfde te kijken of de Spanjaarden waren vertrokken.
