Alle artikelen
‘Mijn ouders vonden het natuurlijk niet leuk dat ik naar een oorlogsgebied ging. Maar wat konden ze doen? Ik was verliefd, ik wilde bij mijn man zijn. Dus vertrok ik in 1936 naar Barcelona.
Ik had mijn man een paar jaar eerder ontmoet op een Esperanto-congres in Valencia. Esperanto – de universele taal – was toen in opkomst. Mijn vader zei: “Ik zou het maar leren, want straks spreekt iedereen het.”
Mijn man was aanvankelijk stoffenverver in de textielindustrie. Maar in de roerige periode die aan de burgeroorlog voorafging, was hij ontslagen omdat hij aan een linkse staking had meegedaan. Zo ging dat toen. Tijdens de oorlog werd hij omroeper bij Radio Barcelona. Ook ik heb daar twee keer ingevallen, maar het was niks voor mij; ik moest een bericht voorlezen over een bombardement op Malaga. Ik wilde erom huilen, maar dat kon niet; ik moest práten.
De eerste tijd ging het leven in Barcelona redelijk normaal door. Wel was er steeds minder eten; elke dag bombardeerden vliegtuigen van Franco de haven, waar schepen met hulpgoederen binnenkwamen. Alle buitenlandse hulp werd zo de grond in geboord.
Eén keer lag er een Nederlands schip in de haven. Hoewel we bang waren voor de bombardementen, zijn mijn man en ik daar toch naartoe gegaan. Zoals mijn moeder altijd zei: “Honger is een scherp zwaard.” Ik heb de matrozen aangesproken en toen hebben we daar aan boord een heerlijke maaltijd genuttigd. Allemachtig! We kregen allebei een half pond biefstuk en na afloop stopten ze ons stiekem nog een plunjezak met eten toe.
Begin 1939 werd het echt gevaarlijk. We konden de kanonnen van Franco’s oprukkende leger horen. Ik heb nog geprobeerd om via het Nederlandse consulaat een visum voor Nederland te krijgen voor mijn man en mij, maar de vice-consul zei: “Jij moest toch zo nodig met een Spanjaard trouwen?” Hij gaf het ons niet. De volgende ochtend vroeg zijn we toen maar gaan lopen, richting Franse grens. Net op tijd: de stad viel een dag nadat wij waren vertrokken. Alle radiocollega’s van mijn man hebben de kogel gekregen, hoorden we naderhand.
Ook bij de grens hebben we weer geboft. Mijn man had onderweg een stok opgeraapt om onze bagage aan vast te binden; dat was gemakkelijker dragen. Maar in Port Bou dacht een Franse politieman dat hij die stok gebruikte omdat hij gewond was. “Blessé?” vroeg hij. Ik knikte direct van ja. Toen werden we niet van elkaar gescheiden en mochten we samen verder.
In een trein werden we, samen met andere vluchtelingen, naar Poitiers gebracht. We zaten als varkens op elkaar gepakt en hadden zo lang niets gegeten dat mijn mond kapotging van het heerlijke Franse brood dat we kregen. Veel mensen waren bang dat de trein de verkeerde kant op zou rijden. “Ze brengen ons weer terug naar Franco,” zeiden ze angstig – we vertrouwden niemand meer. Maar de trein reed naar het noorden.
In Poitiers hebben we negen maanden in een kamp gezeten, een voormalig krankzinnigengesticht, waar we op strozakken op de grond sliepen. In september 1939 kon mijn man aan het werk in Tours, meer naar het noorden. Ook ik kon daar een baan krijgen, als naaister in een atelier voor haute couture. Tours lag in het deel van Frankrijk dat niet door de Duitsers was bezet. We hadden natuurlijk daar moeten blijven. Maar toen ik in 1940 mijn dochter verwachtte, wilde ik naar mijn moeder in Nederland. Dus zijn we gegaan. Zo ben ik twee keer in mijn leven een oorlog in gevlucht.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Mijn Verhaal
In ‘Mijn verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij betrokken waren. Willemina Mas Cabré (97) maakte als jonge vrouw de Spaanse burgeroorlog (1936-1939) mee. ‘Mijn ouders vonden het natuurlijk niet leuk dat ik naar een oorlogsgebied ging. Maar wat konden ze doen? Ik was verliefd, ik wilde bij mijn man zijn. Dus...
Lifestyle & Trends
De hotspots van negentiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. De zomer van 1887 was heet. De droogte bereikte records, heel Nederland zuchtte onder het juk van de zon. Men snakte naar vocht. ‘Gloeiend,...
Brieven
De redactie nodigt u uit uw mening te geven over artikelen die in het Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. Zij behoudt zich het recht voor brieven in te korten. Reacties: Postbus 1528, 1000 BM Amsterdam of redactiehn@vug.nl Digitaal monument 2 In mijn stuk over een digitaal monument voor alle omgekomen Nederlandse joden (Historisch Nieuwsblad 2004/3) schrijf...
Het Hoge Woord: de Westelijke Sahara
In april 2004 verlengde de Veiligheidsraad opnieuw het mandaat van de VN-vredesmacht Minurso, die sinds 1991 toeziet op de wapenstilstand tussen Marokko en de verzetsgroep Polisario in de Westelijke Sahara. Herman Obdeijn meent dat de Marokkaanse aanspraken op dit omstreden gebied historische gronden hebben. De Westelijke Sahara vormde eeuwenlang het doorgangsgebied van een karavaanroute die...
De prijs van Castro’s Cuba
Fidel Castro was de langstzittende politieke leider van de twintigste en eenentwintigste eeuw. Maar zijn revolutie en de socialistische staat die erop volgde gingen ten koste van bepaalde vrijheden en welvaart. Meer dan vijfenvijftig jaar geleden komen Fidel Castro en zijn bebaarde medestanders, de barbudos, in Cuba aan de macht. Met veel moed en geluk,...
Rare lijst
Dit najaar kunnen wij Nederlanders in een omvangrijk, door de KRO georganiseerd mediaspektakel de grootste Nederlander aller tijden kiezen. Dergelijke verkiezingen zijn ook al in Engeland en Duitsland gehouden en hebben daar veel discussie veroorzaakt. Aangezien elk nationaal debat over het verleden in principe welkom is, is er geen reden dit KRO-initiatief hooghartig van de...
Bijna-theorietjes
Van nabij ken ik een conservator annex tentoonstellingsmaker. Ze is meestal een jaar bezig met de voorbereiding van een expositie. Inlezen, archieven raadplegen, interviews afnemen. Ze maakt er altijd iets prachtigs van, maar voor het zover is moeten er heel wat tegenvallers worden verwerkt. Bij dat ene aardige verhaal ontbreekt een plaatje, en ja, wat...
Beeldgeheim
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Columnisten J.L. Heldring en Hugo Brandt Corstius doen een poging. ‘Moeilijk! Moeilijker, althans voor mij, dan foto’s uit de jaren twintig, dertig en veertig. Maar ik zal een poging wagen,’ constateert columnist en commentator J.L. Heldring, terwijl hij de foto nauwkeurig bestudeert. ‘Plaats van handeling: waarschijnlijk Amsterdam....
Zo verliepen de eerste Europese verkiezingen
Op 7 juni 1979 vonden de eerste rechtstreekse verkiezingen voor het Europees Parlement plaats. Het Haagse reclame-adviesbureau HVR kreeg de opdracht kiezers tot stemmen aan te sporen. Historisch Nieuwsblad sprak in 2004, 25 jaar na deze verkiezingen, met oud-HVR-medewerker Joop G. Fischer. Hij keek terug op een gecompliceerde campagne: ‘In linkse hoek beweerde men dat...
Stille getuigen
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het monument voor Marietje Kessels (1889-1900) in de voormalige kloostertuin aan de Dionysiusstraat te Tilburg. Het was een mooie zomerse dag toen de Tilburgse Marietje Kessels in de ochtend van 22 augustus 1900...
Beeldgeheim
Een oude foto. Wat is het verhaal erachter? Presentatoren Henny Huisman en Andries Knevel doen een poging. ‘Een typisch jaren-zestig-beeld,’ begint presentator Henny Huisman zelfverzekerd. ‘Pop-art, nozem, The Kinks, Beatles – kortom, Liverpool-achtige Engelse studenten.’ EO-collega Andries Knevel is het met hem eens en voegt toe: ‘Het is vroeg in de jaren zestig denk ik,...
Mijn verhaal
In ‘Mijn verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij betrokken waren. Leti Matamala (34) bezocht in de zomer van 1983 een jongerenkamp voor internationale ‘pioniers’ op het communistische Cuba. ‘Ons Nederlandse clubje was echt een uitzondering in het kamp. De Russen, Roemenen en vooral de Oost-Duitsers waren vreselijk fanatiek – die marcheerden elke...
