Alle artikelen
Jan Teunissen werd in de Tweede Wereldoorlog vanwege zijn vele filmfuncties ‘de Nederlandse filmtsaar’ genoemd. De documentaire De propagandist toont hem als een rancuneuze opportunist, die in de Duitse bezetting een unieke carrièrekans zag.
‘Een stuk geschiedenis dat onder het tapijt is geschoven,’ zegt filmhistoricus Egbert Barten in De propagandist over de collaboratie van de Nederlandse filmwereld in de Tweede Wereldoorlog. Aan de top van de met de bezetter heulende filmwereld stond Jan Teunissen (1898-1975), wiens filmcarrière voor de oorlog op de klippen was gelopen.
Meer recenies lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Na een paar succesvolle korte films was zijn speelfilmdebuut Willem van Oranje in 1933 een enorme flop. Door de film werd Willem van Oranje voor de tweede keer vermoord, oordeelde een criticus niet ongeestig. Het leidde tot wrok en rancune bij Teunissen, die naar Nederland gevluchte Joodse filmmakers wél succesvolle films zag maken.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De Duitse bezetting greep hij aan om zijn vastgelopen carrière uit het slop te trekken. Teunissen werd lid van de NSB en was al snel hoofd van de Filmdienst van de NSB, de SS en de Jeugdstorm en voorzitter van de Bioscoopbond en de Filmkeuring. Teunissen bepaalde wat in de bioscoop te zien was en welke films er in Nederland gemaakt werden. Na de oorlog werd hij veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf en tien jaar beroepsverbod.
Het is stuitend om Teunissen in 1964 in een lang interview met historicus Rolf Schuursma te horen terugblikken op dit verleden. De Jodenvervolging noemt hij ‘een zeer ongelukkige kwestie’, maar die werd uitgelokt door de Joden zelf, suggereert hij. Want waarom moesten Joden een paar maanden na de bezetting nog zo nodig bij café Americain in Amsterdam op de eerste rij zitten? ‘Maar je krijgt ze niet weg, hè?’ zegt de man, die beweert dat hij nooit anti-Joods was.
Teunissen was zeker niet de enige filmcollaborateur laat De propagandist overtuigend zien, maar hij was de ultieme opportunist. Zelden illustreerde een film duidelijker dat het geweten het onderspit delft als rancune en blinde ambitie de kop opsteken.
De propagandist: NSB’er Jan Teunissen bepaalde de filmselectie
Jan Teunissen werd in de Tweede Wereldoorlog vanwege zijn vele filmfuncties ‘de Nederlandse filmtsaar’ genoemd. De documentaire De propagandist toont hem als een rancuneuze opportunist, die in de Duitse bezetting een unieke carrièrekans zag.
De geschiedenis van elektriciteit kent talloze missers
Al eeuwenlang zijn wetenschappers gefascineerd door magnetisme en elektriciteit. Naarmate ze de werking ervan beter gingen begrijpen, ontstonden talloze toepassingen, die het menselijk bestaan drastisch veranderden. De elektromagnetische tijdlijn begint met de Griekse filosoof Thales van Milete. Al in de zesde eeuw voor Christus moet Thales weet hebben gehad van de wonderlijke eigenschappen van zeilsteen:...
Indonesische moslims voerden een heilige oorlog tegen Nederland
Vanaf het begin van de Indonesische nationalistische beweging vormde de islam een belangrijke bron van verzet.
Insecten vernietigden Henry Fords utopia in de Amazone
De Amerikaanse autofabrikant Henry Ford had een heilig vertrouwen in zijn eigen kunnen. Daarom begon hij zonder aarzelen een rubberplantage in het Amazoneregenwoud: Fordlandia. Maar hij bleek niet opgewassen tegen de lokale schimmels en insecten.
Waandenkbeelden van een Witte Pater
In 1906 wordt Albert Smulders naar Congo uitgezonden als missionaris van de Witte Paters. Maar na een conflict met zijn superieur wordt hij teruggestuurd naar Nederland.
Een wereldgeschiedenis van de Bijbel
Historicus en bijbelwetenschapper Bruce Gordon beschrijft hoe de Bijbel het heeft geschopt tot het best gelezen boek uit de wereldgeschiedenis. En hoe het kan dat er vele versies van bestaan.
Een ‘navelstaarderig’ boek over het Nederlandse zelfbeeld
Hoe tolerant, verlicht en democratisch zijn Nederlanders eigenlijk? Saskia Pieterse en Janneke Stegeman openen de aanval op het tevreden Nederlandse zelfbeeld, dat ze willen ‘deconstrueren’.
Thea Beckman schreef alsof haar leven ervan afhing
De literaire critici waren schrijfster Thea Beckman meestal niet gunstig gezind. Maar jonge lezers verslonden haar boeken.
De grootheid van Hendrik V
Bestsellerauteur Dan Jones waagde zich aan een biografie van de Engelse koning Hendrik V. Ook dit boek is een genot om te lezen.
De Riffijnen in Marokko komen in opstand
In 1921 brak in Marokko een felle oorlog uit tussen de Riffijnen en de Spaanse kolonisator. Alleen dankzij Franse steun en met de inzet van tanks en gifgas wisten de Spanjaarden de opstandelingen eronder te krijgen.
De eerste lintjesaffaire beëindigde de politieke loopbaan van Abraham Kuyper
De weigering van minister Faber om lintjes toe te kennen aan COA-vrijwilligers roept herinneringen op aan de Lintjesaffaire van 1909-1910. Destijds raakte oud-premier Abraham Kuyper in opspraak door een omstreden onderscheiding. Volgens biograaf Johan Snel zette de affaire een streep door Kuypers plannen om een tweede keer premier te worden. Minister Marjolein Faber (PVV) van...
‘Kampbeul Van der Neut combineerde een liefdesleven met vreselijke wreedheden’
Journalist Rik Kuiper ontdekte per toeval brieven die een voormalige kampbewaker uit Kamp Amersfoort schreef aan zijn geliefde. Gefascineerd door dit bronnenmateriaal ging hij op zoek naar het verhaal van deze Willem van der Neut. ‘Ik wilde hem beschrijven als een soort jeugdvriend of oude buurjongen die ik van jongs af aan ken en langzaam...
