• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 5/2005

    De mislukte politieke vernieuwing van Nederland na de Tweede Wereldoorlog

    Wilhelmina wilde geen oude partijen met ‘nieuwe voorgevels’

    Door: Bas Kromhout
    Koningin Wilhelmina, het verzet, politici en de gijzelaars in Sint-Michielsgestel maakten al tijdens de Tweede Wereldoorlog revolutionaire plannen om het land na de bevrijding grondig te hervormen. Maar van vernieuwingen kwam weinig terecht.


    Voor koningin Wilhelmina stond het kort na de Duitse inval al vast: zou Nederland ooit weer de vrijheid mogen smaken, dan moest het afgelopen zijn met de vooroorlogse wirwar van politieke partijen. Die had immers geleid tot verdeeldheid, stroperige besluitvorming en bloedeloze compromissen. 'Een open oog voor de fouten die in ons staatsbestel waren geslopen, zal gepaard moeten gaan aan het inzicht en de moed om de veranderingen aan te brengen die nodig zijn gebleken,' sprak zij op 12 september 1940 voor Radio Oranje. 'Ik zie hier een arbeidsveld in het bijzonder voor de jongeren.' 

    Wilhelmina voelde zich tijdens haar ballingschap in Londen opgescheept met kleingeestige en onderling kibbelende ministers, die wel vergaderden, maar geen beslissingen namen, en die bovendien haar eigen vrijheid van handelen beknotten. De vorstin had de proclamatie al klaarliggen waarmee zij na de bevrijding de regering in eigen hand zou nemen. Zij wilde eigenhandig en 'naar welgevallen' een koninklijk kabinet samenstellen, dat zonder controle van de Staten-Generaal zou regeren. Die toestand zou minstens drie jaar moeten duren. Ondertussen moest de grondwet worden gewijzigd, zodat de macht van Oranje ook na die periode gewaarborgd bleef. Eventueel zou het parlementaire stelsel in afgezwakte vorm kunnen terugkeren, maar in geen geval mochten de 'oude partijen' terugkomen met 'nieuwe voorgevels'. 

    De koningin was ervan overtuigd dat haar 'heldenvolk' in bezet Nederland er net zo over dacht. Die overtuiging werd grotendeels bevestigd door haar contacten met het verzet-met name via de zogenoemde Engelandvaarders. In de ondergrondse herkende Wilhelmina het revolutionaire elan en de hartgrondige afkeer van de vooroorlogse politiek die nodig waren om Nederland te 'vernieuwen'. Omgekeerd meenden veel verzetsmensen op grond van hun prestaties recht te hebben op een deel van de macht in het bevrijde Nederland. 

    Schaken

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen