Alle artikelen
Breinaald
Al zo’n tien jaar vanaf 1967 probeerden verschillende vrouwengroeperingen abortus op de politieke agenda te krijgen. De abortuswet stond zwangerschapsafbreking in die tijd alleen toe bij een medische indicatie, bijvoorbeeld als het leven van de aanstaande moeder door de zwangerschap in gevaar kwam. Organisaties als Man-Vrouw-Maatschappij (MVM) en Vrouwencontact wilden abortus helemaal uit het Wetboek van Strafrecht hebben. Vanaf 1970 mengde de actiegroep Dolle Mina, bekend van de kreet ‘Baas in eigen buik’, zich in de strijd. Met de emancipatiebeweging begon ook de publieke opinie te veranderen. In 1968 vond 38 procent van de Nederlandse bevolking abortus onaanvaardbaar, twee jaar later nog maar 11 procent. Het was dan ook niet toevallig dat artsen het begrip ‘nood’ steeds meer gingen oprekken. Vrouwen die door de ongewenste zwangerschap psychisch in de problemen kwamen, werden door sommige artsen behandeld. In november 1971 opende de Stichting Medisch Verantwoorde Zwangerschapsonderbreking (Stimezo) een abortuskliniek in Arnhem en al snel kwamen er andere klinieken in de rest van het land. Vrouwen waren nu niet meer aangewezen op de ziekenhuizen, waar artsen soms weigerden de ingreep te doen. Al werden er bijna geen artsen meer vervolgd voor aborteren, toch liepen zij nog altijd het risico om voor de rechter te komen. De wetgeving liep sterk achter de maatschappelijke ontwikkelingen aan. Job de Ruiter wist dat hij zich als minister van Justitie met een nieuwe abortuswetgeving zou bezighouden. Dat was op dat moment nodig. ‘Voor mij is het belangrijk dat wetten geen puur intellectueel product zijn, maar dat ze altijd in een nauw contact met de maatschappij staan, en dat gold ook hiervoor. Je ziet dat in landen waar abortus helemaal verboden is vrouwen hun toevlucht nemen tot methodes als de breinaald. Dat betekent niet dat ik pro-abortus ben. Puur persoonlijk zou ik nooit tegen een familielid, mijn dochter bijvoorbeeld, zeggen: “Aborteer maar”. Maar het gegeven was dat abortus bestond en dat je daar binnen de grenzen van de wetgeving een oplossing voor moest vinden.’ Voordat hij besloot minister te worden, sprak De Ruiter eerst met aanstaand minister-president Dries van Agt. ‘Ik heb hem gevraagd hoe hij tegenover de abortuskwestie stond. Op dat punt werd ik volkomen gerustgesteld. Hij zei dat hij geen rigide standpunten zou gaan innemen. Ik had die baan niet genomen als er geen basis was geweest om tot een wet te komen.’ De Ruiters sprak niet zomaar met Van Agt; tijdens zijn tijd als minister van Justitie in het kabinet-Den Uyl had Van Agt in 1976 geprobeerd de abortuskliniek Bloemenhove te laten sluiten. Doordat groepen vrouwen de kliniek bezetten, werd de sluiting voorkomen. De kliniek was Van Agt een doorn in het oog omdat er ook na drie maanden nog zwangerschappen werden afgebroken, iets waar hij fel tegen was.Bedenktijd
Vrijwel direct na zijn aanstelling als minister ging De Ruiter samen met de minister van Volksgezondheid, de in 2003 overleden VVD’er Leendert Ginjaar, aan het werk. ‘Het bleek dat we het helemaal eens waren. We wisten allebei dat we niet in het oude debat terecht moesten komen waarop eerdere wetsvoorstellen waren gestrand. We hebben toen een aantal voorwaarden vastgesteld waaronder abortus niet strafbaar was. Zo moest er vijf dagen zitten tussen het moment dat een vrouw haar arts bezocht en de ingreep zelf. De grens voor zwangerschapsonderbreking kwam op dertien weken te liggen.’ Het wetsvoorstel stuitte op weerstand van de linkse partijen en de vrouwenorganisaties. Zij vonden dat abortus helemaal vrij van beperkingen moest zijn. Vooral de vijf dagen bedenktijd leverden veel verzet op. ‘Ginjaar en ik vonden het toch nodig om een signaal te geven dat abortus iets anders is dan een biscuitje eten. Het is een ingrijpende beslissing en we wilden vrouwen de kans geven daar even over na te denken.’ De Ruiter vindt in 2005 nog steeds dat Ginjaar en hij onevenredig veel commentaar hebben gekregen. ‘Ik vermoed dat een deel puur politiek was, want ons ontwerp ging verder dan welke buitenlandse wet ook. De sociaal-democraten vonden het zwaar te verteren dat juist de door hen verfoeide regering met een abortuswet kwam.’ Ook binnen het CDA was er veel kritiek. ‘Zeker binnen de rooms-katholieke hoek lag het voorstel uiterst moeilijk. Ik heb het stoutmoedige vermoeden dat de wet er zonder de linkse tegenstand zelfs nooit was gekomen. Als ik die vijf dagen bedenktijd had weggelaten, was de wet binnen het CDA nooit geaccepteerd. Maar door de felle kritiek van de linkerzijde werd dat gezien als een teken dat op de zuiverheid van de besluitvorming werd gelet. Bovendien was het beter om dit voorstel te accepteren dan te wachten tot er een veel verdergaand voorstel van de linkse partijen zou komen.’ En zo kwam het dat het wetsvoorstel-Ginjaar/De Ruiter op 18 december 1980 nipt door de Tweede Kamer werd aangenomen. Op 28 april 1981 kwam het met maar één stem verschil door de Eerste Kamer. De Ruiter kijkt tevreden terug op zijn werk. ‘Vooral omdat de structuur van de wet na al die jaren niet veranderd is. Het heeft rust in de tent gebracht.’Dit artikel is exclusief voor abonnees
De aanvaarding van de abortuswet in de Tweede Kamer
Met twee stemmen verschil werd op 18 december 1980 het controversiële wetsvoorstel-Ginjaar/De Ruiter aangenomen. Met de Wet Afbreking Zwangerschap werd onze huidige abortuswetgeving geregeld, inclusief de vijf dagen bedenktijd. In 2005 sprak Historisch Nieuwsblad Job de Ruiter, indertijd minister van Justitie: ‘Zeker binnen de rooms-katholieke hoek lag het voorstel uiterst moeilijk.’ Het was zijn vrouw...
De drijfveren van Mao Zedong
China probeert oude dagboeken van Mao Zedongs secretaris uit Amerika te halen, maar onderzoekers vrezen dat de Communistische Partij de gevoelige inhoud wil censureren.
Groningers betaalden een hoge prijs voor het gas in Slochteren
De Eerste Kamer stelt het besluit over het sluiten van de gaskraan in Groningen uit. De vondst van een aardgasveld in Slochteren ontketende in de jaren zestig een stille revolutie.
De kruistochten naar het Heilige Land
In Jeruzalem hebben onderzoekers een Kruisvaardersaltaar uit 1149 ontdekt. Afgezien van wat muren en kastelen hebben de Kruisvaarders weinig sporen achtergelaten.
Brieven
OorlogswezenJohannes Houwink Ten Cate schrijft in Historisch Nieuwsblad 2005/5 over het boek Kind van de rekening door Elma Verhey. Ik zocht tevergeefs naar de aanduiding ‘column’, want een recensie kan ik deze persoonlijke afrekening met Verhey niet noemen. In een column mag je je tegenstanders fileren en desnoods afmaken, maar bij een recensie is de...
Digitaal
Biografisch woordenboekDe 21-delige versie van het Biographisch Woordenboek der Nederlanden is nu op één schijfje gezet. Toen dit monsterkarwei in 1878 voor het eerst verscheen, werd het toegeschreven aan Abraham Jakob van der Aa, maar die is nooit verder gekomen dan de C. Predikant J. Schotel en boekhandelaar W. Eekhoff namen de D tot en...
Boeken top 10
1. Amerikanen zijn niet gek. Over Bush en baseball, misdaad en miljonairs, kerken en casino’s, porno en politiekdoor Charles GroenhuijsenBalans, euro 16,50 2. Nagekomen flessenpostdoor Geert MakAtlas, euro 3,90 3. Gedoemd tot kwetsbaarheiddoor Geert MakAtlas, euro 5,00 4. In Europa. Reizen door de twintigste eeuwdoor Geert MakAtlas, euro 39,90 (paperback) en euro 59,90 (2 delen...
Recent verschenen
Hanna Ahrendt, Eichmann in Jeruzalem. De banaliteit van het kwaad. 448 p. Atlas, euro 24,90 Tweede druk van de vertaling (de eerste kwam uit in 1969) van het beroemdste werk van filosofe Hanna Ahrendt. Haar stelling dat Eichmann een ‘doorsneemens was, een kleine maar ambitieuze bureaucraat, verleid door een totalitaire staat’ wordt in de wetenschap...
Gehannes met de witte vlag
Na de meidagen van 1940 wist iedere goede Nederlander hoe de verpletterende nederlaag verklaard moest worden. De Duitsers hadden oneerlijk gevochten; vermomd als nonnen of als Nederlandse soldaten, schuilend achter krijgsgevangenen en geholpen door een vijfde colonne van NSB’ers. Desalniettemin hadden de dappere Nederlandse soldaten zich als leeuwen geweerd, duizenden Duitsers neergemaaid, een hele luchtvloot...
Een bruine wetenschap
Het heeft de Nederlandse volkskunde nooit ontbroken aan kleurrijke figuren. Van de serieuze Leidse hoogleraar Jan de Vries (1890-1964), die tijdens de oorlog in nazistisch vaarwater belandde en leider werd van de Kultuurkamer, tot en met de geïnspireerde christen-socialist P.J. Meertens (1899-1985), onvergetelijk geportretteerd als meneer Beerta in Voskuils Het Bureau. In haar biografische portrettengalerij...
De ware intellectueel kent zichzelf
Een auteur is klassiek, schreef Huizinga eens, als hij na zijn dood nog wordt gelezen. Onder de Nederlandse historici zijn dat er niet zoveel. Huizinga zelf zal op ieders lijst voorkomen. Fruin ook, maar die wordt niet meer herdrukt en loopt gevaar bij jongeren in vergetelheid te raken. Zijn pech is dat hij nooit een...
De menselijke eigenwijsheid is onuitroeibaar
Willem Frederik Hermans zei ooit: ‘Schrijven vind ik alleen de moeite waard als je de ambitie hebt om iets te schrijven, dat nog niet eerder geschreven is.’ Wie die uitspraak tot zich laat doordringen en nadenkt over het verschijnsel ‘handboek’ beseft wat een merkwaardig genre dat eigenlijk is. Wat bezielt iemand om een tamelijk braaf...
