Alle artikelen
Deze ontwikkelingen, die inderdaad niemand in de jaren zestig had voorzien, hebben tal van intellectuelen aanleiding gegeven te concluderen dat ‘godsdienst weer helemaal terug is’. Het is een opvatting die ook in Nederland te beluisteren valt. Hoewel er niet getwijfeld hoeft te worden aan de opmerkelijke godsdienstigheid van de meerderheid van de Amerikanen, is de werkelijkheid toch ingewikkelder dan gedacht.
Allereerst kunnen we concluderen dat het langdurige politiek engagement van de evangelisch christenen bijzonder weinig resultaat heeft gehad. De belangrijkste eisen van de behoudende gelovigen: een streng abortusverbod en herintroductie van het schoolgebed op openbare scholen, zijn niet gerealiseerd. En het ziet ernaar uit dat ook hun strijd tegen het homohuwelijk op de lange termijn zal mislukken.
President Obama heeft direct een eind gemaakt aan het obscurantistische beleid van zijn voorganger op het terrein van wetenschappelijk onderzoek. Bovendien beëindigde de nieuwe president een opsomming van de diverse religieuze opvattingen in de Verenigde Staten in zijn inaugurale rede tot veler verrassing met een vermelding van de ‘ongelovigen’.
Die vermelding was zeer terecht. In het meest godsdienstige van alle westerse landen vormen de ongelovigen de snelst groeiende groep. Of, beter geformuleerd: de personen die gevraagd naar hun godsdienstige identiteit antwoorden: ‘Geen’, vormen de snelst groeiende groep in de Verenigde Staten. Dit blijkt uit het American Religious Identification Survey, dat de veranderingen in de geloofsbelevenis van de Amerikanen in de afgelopen achttien jaar in kaart brengt.
Uit het onderzoek blijkt dat vrijwel alle religieuze denominaties in de afgelopen kleine twintig jaar terrein hebben verloren. De grootste religieuze groepering, de rooms-katholieken, is wel enige aanhang kwijtgeraakt, maar toch bijzonder weinig. De daaropvolgende groep, de baptisten, verloor echter flink; deze ging van 19,3 naar 15,8 procent. De gevestigde protestantse kerkgenootschappen (mainline christians) krompen het meest; zij gingen met een kleine 6 procent achteruit, van 18,7 naar 12,9 procent. Zo raakten de methodisten bijna de helft van hun aanhang kwijt. Al met al ging het percentage Amerikanen dat zich als christelijk beschouwt in de onderzoeksperiode met 11 procent achteruit.
De sterkste groeiers, percentagegewijs, waren de moslims, van 0,3 naar 0,6 procent, en de wiccans, een soort ecologisch verantwoorde heksen. De sterkste groeiers in absolute aantallen waren echter, zoals gezegd, de personen zonder religieuze identiteit – die overigens niet noodzakelijkerwijze allemaal ongelovig hoeven te zijn, hoewel dat voor de meesten wel geldt. Zij vormen nu 15 procent van de bevolking en zijn sinds de vroege jaren negentig met 7 procent gegroeid.
Wie had dat gedacht na alle religieuze ketelmuziek van de afgelopen decennia? Dit sluit overigens aan bij de cijfers over verminderde godsdienstigheid sedert de vroege jaren zestig. Ook diegenen die nog wel gelovig zijn, hebben overigens in de afgelopen jaren hun houding ten aanzien van het geloof veranderd.
Geloof is een veel minder dwingende zaak geworden. Tal van mensen veranderen zonder veel bedenkingen van geloof. Deskundigen spreken van church-shopping. Jongeren zijn zeer geïnteresseerd in spiritualiteit (wat dat dan ook moge wezen), maar moeten van georganiseerde gelovigheid niets hebben. Dat alles doet vermoeden dat de invloed van het georganiseerde geloof op de politiek in de komende jaren eerder zal af- dan toenemen.
Maarten van Rossem
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Ongelovigen
In de Verenigde Staten is het geloof belangrijker dan in de meeste andere rijke, ontwikkelde landen. Zo hebben de evangelisch christenen sinds de vroege jaren tachtig een essentiële rol gespeeld in de Republikeinse partij. Door hun electorale plichtsbetrachting vormden zij het kernelectoraat van de Republikeinen. Het was in die kring dat velen dachten dat George...
Nee tegen de grondwet
Het blijft sukkelen met Europa. Wie kan nu een Europees parlement vertrouwen dat zonder blikken of blozen zou besluiten het verlies dat hun pensioenfondsen hebben geleden uit de algemene middelen bij te passen? Bij gewone mensen worden de pensioenen bevroren, de premies verhoogd en dreigt er allerlei ongemak dat geheel buiten hun schuld is ontstaan....
Alle natuur is cultuur
In Nederland wordt hard gewerkt aan de conservering van het verleden. Monumentenzorg behoudt en beheert diverse vormen van bejaarde bebouwing en de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten, actief geassisteerd door provinciale stichtingen voor natuurbehoud, waakt over landschappen die natuurwetenschappelijk of anderszins belangrijk zijn. Hoe vanzelfsprekend die conservering op het eerste gezicht ook moge zijn, zij...
Laat het Indisch licht krachtig schijnen
Over minderheden is in Nederland veel te doen. Diverse politieke partijen denken hun bestaansrecht aan een minderhedenvraagstuk te moeten ontlenen. Dat enkele decennia geleden de inpassing van de ‘Indo’s’ in de samenleving weliswaar niet in elk opzicht van een leien dakje is gegaan, maar toch oneindig veel makkelijker en sneller verliep dan die van de...
‘Mensen hebben duiding nodig’
De golf van verontwaardiging die opstak toen prinses Máxima in 2007 zei dat dé Nederlander niet bestond, is nog steeds niet helemaal gaan liggen. Auteurs Geert Mak, Jan Bank, Gijsbert van Es, René van Stipriaan en Piet de Rooy konden dan ook niet om de kwestie heen in hun boek Verleden van Nederland, dat samen...
‘Bush is al begonnen aan Obama’s verandering’
Nu Barack Obama president is van de Verenigde Staten zal alles anders worden, hoopt een groot deel van de wereld: Change! Maar volgens Ronald Havenaar, historicus aan de Universiteit van Amsterdam, zullen de verschillen tussen Bush en Obama kleiner zijn dan verwacht: ‘Onder Bush zijn de laatste jaren al veel veranderingen ingezet. Maar de haat...
Joseph Luns genoot van zijn werk als NAVO-topman
Mark Rutte is officieel benoemd tot nieuwe secretaris-generaal van de NAVO. Tussen 1971 en 1984 vervulde Joseph Luns die rol.
De Grote Depressie had ook positieve gevolgen
De crisis van de jaren dertig begon in Nederland later, maar duurde ook langer dan in andere landen, vooral als gevolg van de conservatieve economische en monetaire politiek. Toch waren er ook lichtpuntjes. De tegenslagen dwongen ondernemingen zich op allerlei fronten te vernieuwen, wat later zijn vruchten zou afwerpen. ‘Toen wij op een mooien septembermorgen...
De oprichting van het Centraal Planbureau
Om de naoorlogse wederopbouw te coördineren werd in 1945 het Centraal Planbureau opgericht. Nooit mocht Nederland terugvallen in de economische chaos van de jaren dertig, die het gevolg was van de vrije markt. Maar het kostte het CPB de grootste moeite zijn rol als economische Big Brother waar te maken. Op 21 april 1947 kreeg...
Hoe de Republiek het Rampjaar overleefde
Het Rampjaar 1672 betekende bijna het einde van de Republiek. Toch pakte de oppermachtige vijand na anderhalf jaar weer zijn biezen.
Verkiezing van de Beste Minister van Financiën
In tijden van crisis is alle hoop gevestigd op de minister van Financiën. Wie was de beste sinds het begin van de twintigste eeuw? De flamboyante Willem Treub, die Nederland financieel door de Eerste Wereldoorlog loodste? De straffe bezuiniger Onno Ruding? Of toch Piet Lieftinck met zijn tientje? Historisch Nieuwsblad legde de keus voor aan...
Gedrenkt in bloed
Gedrenkt in bloedDit is een opmerkelijk boek van een opmerkelijk historicus. Timothy Snyder is na een dissertatie in Oxford thans hoogleraar geschiedenis aan Yale University. Hij beheerst Frans, Pools, Duits, Oekraïens, Tsjechisch, Slowaaks, Russisch, Wit-Russisch en Spaans, wordt wetenschappelijk geacht vanwege zijn prijswinnende boeken Sketches from a Secret War. A Polish Artist’s Mission to Liberate...