Home De Stelling

De Stelling

  • Gepubliceerd op: 9 juli 2009
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Maurice Blessing

Drees draait zich om in zijn graf, nu het nieuwe zorgstelsel wordt ingevoerd.

Anton van Hooff:

‘Ja, Drees zal zich inderdaad in zijn graf omdraaien. Hoogervorst gaat uit van zelfredzaamheid van de burger. Hij breekt met het uitgangspunt dat de overheid binnen het publieke domein regulerend moet optreden en de zwakken moet beschermen. Drees daarentegen ging ervan uit dat de zwakken in de samenleving juist niet zelfredzaam zijn. Dat iedere burger zijn eigen verantwoordelijkheid heeft, is geen “Dreesiaanse” gedachte.
Voor de oorlog was Drees wethouder van Den Haag. Daar leerde hij pragmatisch te zijn. Maar ondanks dat pragmatisme werd zijn optreden ook gekenmerkt door een sterke sociale bewogenheid. In die jaren werd het takenpakket van de gemeenten sterk uitgebreid. De gasfabrieken, de waterleiding en het openbaar vervoer werden gemeentebedrijven. Die collectieve voorzieningen wilde men niet aan de markt overlaten.
Ook achter het oude ziekenfonds zat de socialistische gedachte dat je met z’n allen solidair moet zijn. Met de nieuwe zorgverzekering is het ieder voor zich: je moet zelf uitzoeken wat het best voor je is. Terwijl je dat helemaal niet kunt weten, want straks worden de premies allemaal verhoogd. En dan kun je niet langer zo makkelijk overstappen en zit je aan je verzekeraar vast. Het principe van marktwerking gaat hier dus helemaal niet op.’

James Kennedy:

‘Nee, Drees draait zich niet om in zijn graf, omdat de staat in principe nog altijd garant staat voor een algemene ziektekostenverzekering voor alle Nederlanders. De huidige ontwikkeling zou Drees dan ook niet geschokt hebben. Hij zou die wellicht hebben gezien als een trend in de verkeerde richting, maar niet als een radicale breuk met het verleden. Het Nederlandse ziektekostenstelsel is namelijk altijd een mengvorm geweest van een particulier en een staatsstelsel.
In Nederland is het nooit zover gekomen als bijvoorbeeld in Groot Brittannië. Daar voerde Labour premier Clement Attlee in 1948 de National Health Service in. De ziektekosten van de Engelsen werden daarmee een staatsaangelegenheid, gefinancierd vanuit de belastingopbrengsten. Dat past bij de Engelse politieke cultuur: de meerderheid is daar eerder geneigd zijn politieke opvattingen aan de minderheid op te leggen. Drees paste juist binnen de Nederlandse traditie van compromissen sluiten.
Het is ook veelzeggend dat de Ziekenfondswet niet tot stand is gekomen onder Drees, maar onder het confessioneel liberale kabinet-Marijnen (KVP 1963 ’65). Een regering met dezelfde signatuur als de huidige – al speelden “linkse” KVP’ers er een belangrijke rol in. De Ziekenfondswet was dus niet het product van de socialistische traditie, maar van een typisch Nederlandse ontwikkeling die al voor de Eerste Wereldoorlog had ingezet.’

Ruth Oldenziel:

‘Dat in elk geval. Maar het is niet alleen zo dat Drees zich in zijn graf omdraait; ook ik vind het afgrijselijk dat we deze weg op gaan. Dit lijkt precies op het drama dat zich in de Verenigde Staten heeft afgespeeld. Het Amerikaanse ziektekostenstelsel, dat nog uit de tijd van Roosevelts New Deal stamde, werd onder Reagan ontmanteld. Onder Clinton is er helemaal het mes in gezet, door zorgverzekeringen te koppelen aan werk. Het idee daarbij was dat werk deed emanciperen. Maar werklozen en gepensioneerden werden het kind van de rekening. Er ontstond een tweedeling tussen een hightech, peperdure zorg voor wie zich die kan permitteren en een derdewereldsituatie voor de armen. De bodem viel uit het stelsel.
Drees was een man van het Plan van de Arbeid, uit de jaren dertig. Daarin werd een grote rol aan de staat toebedeeld. Hij nam het in zijn geschriften op voor werklozen en gepensioneerden. Als je nu het nieuwe boek van Wouter Bos leest, Dit land kan zoveel beter, dan zie je dat Bos deze ideeën geheel heeft opgegeven. Het nieuwe zorgstelsel wil hij niet terugdraaien, louter uit angst voor schadeclaims van de zorgverzekeraars. Vanwege dit boek zou Drees zich waarschijnlijk nog het hardst omdraaien.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer