Home In de media

In de media

Pieter Wybenga

Gepubliceerd op: 9 juli 2009

Update 7 april 2020

‘Mussert was geen landverrader.’ Deze stelling poneerde historicus en emeritus hoogleraar geschiedenis H.W. von der Dunk in het NRC Handelsblad van 17 november 2005. Hij was tot zijn conclusie gekomen na het lezen van het recent verschenen boek Anton Mussert. Nagelaten bekentenissen. Verantwoording en celbrieven van de NSB-leider, van historicus Gerard Groeneveld. Hierin is de apologie van Mussert opgenomen die hij schreef tijdens zijn gevangenschap na de oorlog, in afwachting van zijn berechting en executie.

Voor Von der Dunk bleek uit deze teksten dat het dominante beeld van Mussert als symbool van verraad en collaboratie niet deugt. Mussert was ‘een slimme vaderlandslievende strateeg’. In het VPRO-radioprogramma OVT zwakte Von der Dunk zijn voorstel om Mussert te rehabiliteren na zware kritiek wat af: ‘Wellicht is het beter om van correctie te spreken in plaats van rehabilitatie.’
Maar ook dat is volstrekt onnodig, schrijven NIOD-medewerkers Peter Romijn en David Barnouw en Grijs Verleden-auteur Chris van der Heijden in dezelfde NRC. ‘Hij leidde de collaboratie en werd daarvoor na de oorlog dan ook terecht veroordeeld.’ Musserts bedoelingen waren wellicht in sommige gevallen van goede aard, zijn daden kunnen alleen als landverraad worden aangemerkt, vinden ze.

Die goede bedoelingen van Mussert – hij zag de NSB als bovengrondse verzetsbeweging tegen de nazi’s, en hoopte door samenwerking met de bezetter de Nederlandse nationale identiteit te behouden – zijn misschien wel reden voor een ‘gedeeltelijke revisie’, zegt Mussert-biograaf J. Meijers. ‘Maar Von der Dunk gaat te ver in zijn wens om het beeld van landverrader bij te schaven. Het idee dat Mussert een oorlogsmisdadiger was moet bijgesteld worden, maar niet dat hij een landverrader was.’ Mussert was volgens Meijers dan wel een slachtoffer van zijn eigen politieke onkunde en gebrek aan inzicht, ‘maar zijn daden zijn niet te vergeven, hoe goed zijn bedoelingen ook waren’.

Groeneveld wimpelt de kritiek op Von der Dunk echter weg als ‘een laatste schokgolf’ van overgevoeligheid voor het onderwerp. ‘Hij heeft een punt. In de jaren na de oorlog was geen enkele discussie mogelijk over de eventuele goede intenties van Mussert. Hij was het symbool van de foute Nederlander.’ Dat heeft degelijk onderzoek naar Mussert en de NSB in de weg gestaan, aldus Groeneveld, ‘en een enorme lacune opgeleverd in de geschiedwetenschap over de Tweede Wereldoorlog’.

Groeneveld: ‘Het zou best zo kunnen zijn dat Mussert gehandeld heeft met de goede intenties die in zijn apologie naar voren komen. Het is tijd dat we opnieuw gaan kijken naar Mussert en de NSB.’

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten