Alle artikelen
Anton van Hooff
‘Het is al halverwege de jaren zestig mis gegaan met de publieke omroep, toen de TROS tot het bestel werd toegelaten. De TROS kwam voort uit de piratenomroep die vanaf het REM-eiland commerciële programma’s uitzond. Ze richtte zich op iedere luisteraar en wilde enkel “leuke dingen” doen. Hiermee werd de erosie ingezet van het publieke omroepbestel, dat was gebaseerd op het idee dat omroepen bestaansrecht hadden vanwege het feit dat ze de eigen zuil bedienden.
De oorsprong van de verzuiling ligt in de tweede helft van de negentiende eeuw. Nederland moderniseerde in snel tempo. Mensen zochten geborgenheid en zekerheid binnen de eigen zuil. Dat uitte zich niet alleen in politieke verzuiling, maar ook in het onderwijs en de massamedia. Die hang naar geborgenheid en verzuiling zie je nu ook bij veel Nederlandse moslims, maar voor het grootste deel van de maatschappij is het een achterhaald systeem.
Fossielen van de verzuiling als de katholieke en protestantse omroeporganisaties hebben tegenwoordig nauwelijks nog bestaansrecht. Het zijn enkel machtsconcentraties. Ik denk dat alleen het BBC-model toekomst heeft: een enkele publieke omroep, die alle geledingen van de maatschappij bedient met waardevolle programma’s. Die omroep moet reclamevrij zijn, zodat “publieke” programmamakers geen rekening hoeven te houden met commerciële belangen.’
Ruth Oldenziel
‘Wakker Nederland kondigt zeker niet het failliet aan van het publieke omroepbestel. Het is eerder de bevestiging van een transformatie die lang geleden is ingezet. Zie de toetreding, in de jaren zestig en zeventig, van voormalige piraten als Veronica. Veronica profileerde zich als jongerenzender en keerde zich zo tegen de verzuiling binnen “Nederland domineesland”.
Den Uyl heeft de toetreding van Veronica nog proberen tegen te houden, juist omdat hij de verzuiling wenste te behouden. Maar Nederland ontzuilde in zo’n rap tempo dat dit niet was vol te houden. Leden van omroepverenigingen veranderden van groepen stakeholders in de maatschappij tot individuele consumenten. Een abonnement op de VARA-gids betekende niet langer dat je deel uitmaakte van een bepaalde belangengroep.
Na de ontzuiling hield de commercialisering in de jaren negentig een tweede transformatie in. Balkenende heeft deze laatste trend versterkt door te snoeien in de financiering van de publieke omroep, zodat deze nog meer afhankelijk is geworden van de commercie. Het werkelijke probleem van het publieke omroep is daarom niet het bestaan van verschillende “bloedgroepen” – die juist diversiteit kunnen bieden – maar het feit dat het niet langer een zuiver “publiek” bestel is: daarvoor is het belang van kijkcijfers en commercie te groot geworden.’
James Kennedy
‘Ik zou juist zeggen dat Wakker Nederland de bestendigheid van het huidige bestel aantoont. Natuurlijk is het zo dat de oude verzuilde groepen voor een belangrijk deel uit de maatschappij zijn verdwenen. Maar het primaire doel van de publieke omroep is altijd het bieden van een verscheidenheid aan geluiden geweest. Dit beginsel is grotendeels overeind gebleven. We kunnen nog steeds een duidelijk onderscheid maken tussen de programma’s van de VPRO, de EO of BNN. Dat is een belangrijk punt van continuïteit.
Het Nederlandse publieke omroepbestel is in feite een zeer democratische manier om publieke meningen te organiseren. Wat de ontzuiling echter wel met zich heeft meegebracht is dat veel publieke omroepen kleurloos dreigen te worden. Voor omroepen als de VARA en de NCRV is het heel moeilijk geworden om nog een ander geluid te brengen. Dat heeft er ook mee te maken dat omroepen op den duur deel gaan uitmaken van het establishment: ze verliezen het contact met de achterban en raken verzadigd.
Juist daarom is het van belang dat nieuwe omroepen, die nog dicht bij de achterban staan en een groot besef hebben van wat ze onderscheidt, een haalbare drempel wordt geboden. Dat houdt het publieke bestel, dat een belangrijke bijdrage levert aan de democratie, levend.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
´Wakker Nederland toont aan dat het omroepbestel achterhaald is´
Anton van Hooff ‘Het is al halverwege de jaren zestig mis gegaan met de publieke omroep, toen de TROS tot het bestel werd toegelaten. De TROS kwam voort uit de piratenomroep die vanaf het REM-eiland commerciële programma’s uitzond. Ze richtte zich op iedere luisteraar en wilde enkel “leuke dingen” doen. Hiermee werd de erosie ingezet...
‘Balkenende pakt de crisis voortvarender aan dat Colijn.’
Anton van Hooff ‘In tegenstelling tot Colijn pakt de regering-Balkenende de zaken inderdaad voortvarend aan. Colijn wilde alleen bezuinigen en afwachten. Dit kabinet doet wat het moet doen: het heeft een evenwichtig, breed gedragen akkoord gepresenteerd. Maar ik zie weinig reden om het resultaat toe te schrijven aan de premier zelf. Tijdens zijn fletse babbeltje...
De Stelling: Obama
Anton van Hooff: ‘Dat is een nogal voorbarige conclusie. Zie de Romeinse keizer Nero, die na vijf jaar bewindvoering – en dus niet slechts na honderd dagen – werd beschouwd als de beste keizer die Rome ooit had gehad. Het lijkt op het eerste gezicht misschien vreemd deze mannen te vergelijken, maar ik zie een...
Lessen uit het verleden: De scheiding van kerk en staat
Eén religie voor alle Nederlanders, dat was tot 1848 het doel van de Nederlandse koningen. Dankzij de scheiding van Kerk en Staat konden geloofsminderheden emanciperen. Tegenwoordig willen rechts-liberale politici de laatste banden tussen overheid en religie doorsnijden. Youth for Christ is in opspraak vanwege haar gesubsidieerde welzijnsprojecten in Amsterdam, Utrecht en Gouda. Volgens VVD-fractievoorzitter Mark...
Rebellie aan het hof
Zijn filmmakers alleen nog geïnteresseerd in koninginnen als ze jong, oogverblindend mooi en feministisch zijn? Oude vorstinnen die met ijzeren vuist de traditie in stand houden, komen we in de bioscoop nog maar zelden tegen. Stephen Frears’ The Queen, over koningin Elizabeth II in de dagen na de dood van prinses Diana, is een uitzondering....
Wat bewoog Nederlandse collaborateurs
Januari 1943. De noordelijke zone van het Duits-Russische front ligt in de bossen ten zuiden van het Ladogameer, bij Leningrad. Het Duitse leger wordt in de flank beschermd door een eenheid van de Waffen-SS. De militairen sterven van de kou en leden bij eerdere gevechten al zware verliezen. Ondanks alles blijft het moreel hoog. In...
Hologram van een farao
Een rijke Romeinse had een moestuin, net als Michelle Obama. Dit ziet de bezoeker op de tentoonstelling Toekomst voor het verleden in het Allard Pierson Museum, als hij meedoet aan een van de vele interactieve toepassingen in de ‘virtuele hoek’. Hij loopt door een Romeinse villa met bijbehorende tuinen, zijn avatar – een alter ego...
Arbeiders koesterden hun recht op vlees
In Het dierloze gerecht beschrijft Dirk-Jan Verdonk 150 jaar vegetarisme in Nederland. Negentiende-eeuwse voorvechters als Domela Nieuwenhuis werden bespot als excentrieke eenlingen. Inmiddels eten bijna een miljoen Nederlanders geen vlees. Op een snikhete julidag in 1886 braken er rellen uit in de Jordaan. Aanleiding was het ‘palingtrekken’: deelnemers moesten proberen vanaf een bootje een paling...
Duitsche overrompeling mislukt
Felle lichtflitsen doen de virtuele jarenveertighuiskamer oplichten. Het schijnsel van de tafellamp valt op een aantal kranten, en op een kastje staat een radio. Aan de wand hangen fotoportretten. Het is de vroege ochtend van 10 mei 1940, en Nederland ontwaakt uit een neutrale droom: het is oorlog. De eerste 5 dagen is de titel...
Smaakvol geserveerde klassiekers
De lentezon schijnt door de hoge ramen van het Haags Historisch Museum op de houten vloer. In de tentoonstelling Schatten van de Gouden Eeuw. Topstukken uit de Vaderlandse geschiedenis is op deze doordeweekse ochtend maar één andere bezoeker. Die ziet eruit alsof hij ontsnapt is uit een internationale conferentie. Wanneer hij langsloopt kraakt de vloer...
Ook gewone mensen zijn kunst waard
Kunst is er voor iedereen, maar niet iedereen is voor kunst. In zijn proefschrift Voor sociaal-democratie, smaakopvoeding en verheffend genot schrijft Marc Adang hoe een eeuw geleden de vereniging Kunst aan het Volk tevergeefs het arbeidersproletariaat probeerde te bereiken. Tegenwoordig kampt een kunstcentrum in de Bijlmermeer met vergelijkbare problemen. ‘Kunst is er niet alleen voor...
Koop Nederlandse waar
Jugendstil heet in het Nederlands ook wel ‘slaoliestijl’. Dat komt doordat de schilder Jan Toorop in 1894 een echt kunststukje maakte van een affiche voor Delftsche Slaolie. Door de mooie krullende lijnen in Jugendstil kreeg het affiche zowel in binnen- als buitenland veel aandacht. Voor Nederlanders was Jugendstil sindsdien synoniem aan ‘slaoliestijl’. Reclame komt in...
