Alle artikelen
Deze heroriëntering op de maatschappij viel nagenoeg samen met grote veranderingen in de samenleving. De eerste opleving van een hervormingsstreven binnen de orde, in het revolutiejaar 1848, bloedde samen met de maatschappelijke onrust dood. De sociaal-maatschappelijke gevolgen van de Industriële Revolutie, bekend als de sociale kwestie, deden de discussie vanaf de jaren 1870 opnieuw oplaaien. Steeds meer vrijmetselaars uitten de wens om een actievere rol te spelen in het beschaven van de bevolking volgens maçonnieke idealen.
Die idealen waren geïnspireerd door de Verlichting en behelsden onder andere een geloof in de rede, religieuze tolerantie en gelijkheid. Omdat het gedachtegoed niet verbonden was met een specifieke geloofsleer of ideologie, konden verschillende generaties hun eigen varianten van de maçonnieke normen en waarden creëren. In de negentiende eeuw werd burgerzin – het besef van ieders rechten en plichten als burger – steeds belangrijker gevonden. Ook de ordeleden werden hierdoor beïnvloed.
Niet alle vrijmetselaars wilden meer maatschappelijke bemoeienis. Grootmeester prins Frederik der Nederlanden wist de geest nog in de fles te houden, maar na zijn dood in 1881 brak er een felle richtingenstrijd uit tussen een progressieve en een behoudende partij. Die ging zelfs zover dat een loge zich afscheidde: de Nederlandsche Vrije Loge.
De progressieven kregen onder leiding van grootmeester Gerrit Vas Visser (1892-1906) de overhand, maar in 1906 werd hij vervangen door de conservatievere S.M. Hugo van Gijn. Die verlegde het accent naar activiteiten binnen de orde zelf. In de twintigste eeuw lag de focus daarom opnieuw op ritueel en symboliek.
Floor Meijer
Wereldburgers. Vrijmetselaren en de stad Amsterdam
724 p. Wereldbibliotheek, € 39,90
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Nuchtere vrijmetselaars
Om de vrijmetselarij hangt, zeker sinds de boeken van Dan Brown, een zweem van geheimzinnigheid en exclusiviteit. Dat de Nederlandse vrijmetselarij ook met beide voeten in de maatschappij heeft gestaan, brengt Floor Meijer onder de aandacht in Wereldburgers. Uit dit proefschrift over de Amsterdamse vrijmetselaars tussen 1848 en 1906 blijkt dat zij in die jaren...
Andrew Roberts over de militaire blunders van de nazi’s
‘Hitler had de Tweede Wereldoorlog kunnen winnen als hij geen nazi was geweest,’ stelt historicus Andrew Roberts. Het is de these van zijn laatste boek, onlangs in het Nederlands vertaald als Wereld in vlammen. Een nieuwe geschiedenis van ’39-’45. Als hij het slimmer had aangepakt, had Hitler de Sovjet-Unie en Engeland kunnen veroveren, denkt Roberts....
Lezersforum: ‘Verzoening is de enige weg vooruit’
Volgens een ruime meerderheid van 269 forumdeelnemers hoeft ambassadeur Thomas Läufer niet thuis te blijven tijdens de Nationale Dodenherdenking op vier mei. Tachtig procent is het eens met de stelling ‘De Duitse ambassadeur moet welkom zijn bij de 4 mei-herdenking op de Dam’. Slechts achttien procent stelt zijn aanwezigheid niet op prijs. ‘65 jaar na...
In beeld: Macht in de stad
De zeventiende eeuw is de eeuw van Amsterdam. De stad verdubbelt in omvang, groeit uit tot het financiële centrum van Europa en zindert van voorspoed. Baken van de macht is het Stadhuis, het felbegeerde pluchen domein van de elite. Hoe rijker, hoe meer macht. Een beeldverhaal over macht in de Amsterdamse Gouden Eeuw. De afsluiting van...
In beeld: Kerk op drift
In de jaren zestig en zeventig schudde de rooms-katholieke kerk in Nederland op zijn grondvesten. Van een modelkerkprovincie met een trouwe, volgzame kudde transformeerde katholiek Nederland tot een rebelse morele vrijstaat. Rome had één antwoord: hard ingrijpen. Op 11 oktober 1962 opent paus Johannes XXIII het Tweede Vaticaans Concilie. Sleutelwoord is ‘aggiornamento’, bij de tijd brengen,...
De machteloze Jacoba van Beieren
Het leven van Jacoba van Beieren was tragisch, zowel privé als politiek. Hoewel ze in het middelpunt stond van de Europese machtscentra, bleken haar mogelijkheden uiterst beperkt.
President Venezuela vervangen onder Nederlandse militaire druk
Nederland en Venezuela raakten begin twintigste eeuw in een hoogoplopend conflict om Curaçao. Den Haag stuurde de marine eropaf om de Venezolaanse president een lesje te leren. Het doel was niets minder dan het omverwerpen van de regering in Caracas. Op 26 november 1908 voeren Nederlandse marineschepen op oorlogssterkte het zeegat van Willemstad, Curaçao, uit....
Slavenrebel Spartacus
De Week van de Klassieken heeft dit jaar het thema 'Revoluties en de Oudheid'. In de eerste eeuw voor Christus kwam gladiator Spartacus in opstand tegen de Romeinen.
De grootste vijand van Alexander de Grote kwam van binnenuit
Op Netflix is een nieuwe docuserie te zien over Alexander de Grote. Niemand kon de legendarische legeraanvoerder verslaan – behalve zijn eigen leger.
Tentoonstelling: Kijken naar literatuur
Is het de nieuwe loodgrijze vloer? De grijsbruine verf op de wanden? De lichtgrijze vitrinekasten? Op de achtergrond hoor je zacht gepraat uit vele luidsprekertjes en zo nu en dan zachte klanken. Maar wat verspreidt toch die geur van een fonkelnieuw auto-interieur? Het Letterkundig Museum heeft honderd belangrijke reeds overleden Nederlands- en Vlaamstalige auteurs van...
Biografisch Portaal gelanceerd
Jan Romein wist het al in 1939: meer kennis van het verleden maakt het beeld van de geschiedenis alleen maar onduidelijker. De oplossing voor dat ‘vergruisde beeld’ lag volgens hem in een theoretische benadering van het verleden. Het bewijs zou hij leveren in Op het breukvlak van twee eeuwen, een ‘integrale geschiedenis’ van Europa rond...
Film: ‘Geschiedenis is liegen’
Er is iets raars aan de hand met de makers van historisch drama. Nog niet zo lang geleden waren dat mensen die inzicht probeerden te geven in de geschiedenis. Voordat ze een camera pakten verdiepten ze zich in hun onderwerp. Vaak vroegen ze een historicus voor de historische accuratesse. Als dramamakers permitteerden ze zich uiteraard...
