Home In beeld: Kerk op drift

In beeld: Kerk op drift

  • Gepubliceerd op: 17 maart 2010
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Annemarie Lavèn

In de jaren zestig en zeventig schudde de rooms-katholieke kerk in Nederland op zijn grondvesten. Van een modelkerkprovincie met een trouwe, volgzame kudde transformeerde katholiek Nederland tot een rebelse morele vrijstaat. Rome had één antwoord: hard ingrijpen.

Op 11 oktober 1962 opent paus Johannes XXIII het Tweede Vaticaans Concilie. Sleutelwoord is ‘aggiornamento’, bij de tijd brengen, want de katholieke kerk moet herbezinnen en moderniseren. De vernieuwingen zetten Nederlandse bisschoppen en theologen in vuur en vlam. Nauwelijks terug uit Rome beleggen ze een eigen vergadering, het Pastoraal Concilie. Het is een zo breed mogelijk beraad met alle gelederen van de katholieke kudde.

De tijd van het vrije denken is aangebroken. Overal wordt over gepraat: over het Woord, over de liturgie – een priester heeft het over de ‘broodtrommel’ als hij het tabernakel bedoelt –, maar ook over moraal. Taboes als seks, abortus en euthanasie worden bespreekbaar. Een pastoraat voor homo’s wordt opgericht. Ook het hete hangijzer celibaat komt uitgebreid aan de orde. Een grootschalige enquête onder priesters maakt duidelijk dat het celibaat een relict uit het verleden is. De Nederlandse priester wil kunnen trouwen.

Maar de jaren van openheid, gesprek, experiment en weinig bisschoppelijk gezag leiden vooral tot verwarring. Niet iedereen is gecharmeerd van eigengereide studentenparochies en oecumenische experimenten als de Sjaloomgroep Odijk. De polarisatie tussen modernisten en behoudende katholieken wordt in de jaren zeventig steeds scherper, met de celibaatkwestie als demarcatielijn.

Het buitenland, en vooral Italië, volgt de op drift geraakte kerkprovincie scherp. Wanneer twee nieuwe bisschoppen benoemd moeten worden, ziet paus Paulus VI kans om in te grijpen en het Roomse gezag te herstellen. Hij kiest tot grote consternatie van de moderne katholieken de behoudende Simonis en Gijsen als bisschoppen, trouwe volgelingen van het Vaticaan. Rome heeft immers altijd het laatste woord.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer