Alle artikelen
Er komt een parlementaire enquête naar het functioneren van woningbouwcorporaties. Aanleiding zijn de perikelen bij Vestia, dat veel geld heeft verloren aan financiële derivaten. Cultuurpsycholoog en publicist Jos van der Lans, schrijver van Het rode geluk. Een geschiedenis van de Algemene Woningbouw Vereniging (2008), pleit voor een herwaardering van de uitgangspunten van de voormalige woningbouwverenigingen.
‘De ontstaansgeschiedenis van de corporaties gaat terug naar het begin van de twintigste eeuw. Om de verpaupering in arbeidersbuurten tegen te gaan werd in 1901 de Woningwet aangenomen. Het rijk stelde via de gemeenten goedkope leningen ter beschikking aan woningbouwverenigingen, zodat zij betaalbare nieuwe woningen konden bouwen voor mensen met een kleine beurs.
De verenigingen kwamen voort uit beroepsgroepen en maatschappelijke zuilen. In het bestuur zaten bewogen notabelen en geschoolde arbeiders. Dit waren vrijwilligers; hooguit waren er een penningmeester-secretaris en een paar opzichters en huurbodes in dienst. De leden waren de huurders. Zij betaalden contributie en vormden bewonerscommissies. Omdat de leden met elkaar de vereniging droegen, moest elke cent die werd uitgegeven worden verantwoord.
Dit systeem van corporaties was een typisch Nederlands voorbeeld van particulier initiatief, mogelijk gemaakt door de staat. Tot aan de Tweede Wereldoorlog werden in veel steden verouderde woningen gesloopt en vervangen door nieuwe woonblokken. Maar tijdens de Wederopbouw bleek deze praktijk te kleinschalig om effectief de woningnood te bestrijden. Er waren grotere prestaties nodig. De overheid begon met het financieren van heel nieuwe wijken, die werden verkaveld en verdeeld onder de corporaties. De verenigingen namen noodgedwongen steeds meer professionals in dienst, die langzaam vervreemdden van de leden.
Bovendien konden woningzoekenden zich niet meer inschrijven bij een corporatie, maar kwamen ze op een gemeentelijke wachtlijst terecht. Een katholieke corporatie kreeg daardoor bijvoorbeeld protestantse huurders toegewezen, die geen lid waren. Daardoor begon het verenigingskarakter te kraken. Het oorspronkelijke systeem werd uitgehold en corporaties begonnen steeds meer te lijken op verhuurbedrijven.
Deze verandering zette door in de jaren zeventig en tachtig, toen de overheid besloot tot ingrijpende stadsvernieuwing. Eind jaren tachtig kwam daar de bouw van Vinexwijken bij, waarvoor de overheid veel geld in het vooruitzicht stelde. Tegelijkertijd hadden corporaties vele miljarden schuld bij de overheid. Men heeft toen besloten beide zaken tegen elkaar af te strepen en de corporaties te verzelfstandigen.
De overheid was niet langer de goedgezinde bank van de corporaties, waardoor ze werden overgeleverd aan de financiële markten. Ze gingen sociale woningbouw financieren door elders geld te maken. Daarvoor moesten ze risico’s nemen. Steeds meer bestuurders begonnen zich te spiegelen aan de grote wereld van het vastgoed. Op zichzelf is dat niet zo erg, maar in een aantal gevallen liep het uit de hand. Al in 1994 ging een aantal corporaties in het oosten van het land met rentederivaten voor 100 miljoen het schip in. Dat was een signaal, waarvan men had kunnen leren. Dat is niet gebeurd.
De verenigingen werden in de jaren negentig massaal vervangen door stichtingen, terwijl het toezicht door de overheid niet goed op orde was. Een van de problemen van de verzelfstandiging was dat de corporaties het beheer hadden over zo’n 4 miljoen woningen. Dat is een gigantische publieke erfenis, waarmee men op een verantwoorde wijze had moeten omspringen. De parlementaire enquête zal daarom niet alleen moeten gaan over de problemen bij Vestia, maar in bredere zin moeten onderzoeken onder welke condities de verzelfstandiging van alle corporaties tot stand is gekomen en welke weeffouten zijn gemaakt.
Er is een mentaliteitsomslag nodig bij de corporatiebesturen. De oude filosofie dat elk dubbeltje dat ze beheren niet van henzelf is maar van hun huurders, is totaal verdwenen. De calvinistische voorzichtigheid die hoort bij het authentieke Nederlandse corporatiemodel, daar mag wel iets van terugkeren.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Lessen uit het verleden: ‘Wederopbouw deed woningbouwverenigingen kraken’
Er komt een parlementaire enquête naar het functioneren van woningbouwcorporaties. Aanleiding zijn de perikelen bij Vestia, dat veel geld heeft verloren aan financiële derivaten. Cultuurpsycholoog en publicist Jos van der Lans, schrijver van Het rode geluk. Een geschiedenis van de Algemene Woningbouw Vereniging (2008), pleit voor een herwaardering van de uitgangspunten van de voormalige...
Nederlandse pr voor de Turken
In Nederland en Turkije wordt dit jaar gevierd dat de betrekkingen tussen beide landen vierhonderd jaar oud zijn. Het beeld dat Nederlanders en Turken van elkaar hebben is in die periode eerder verslechterd dan verbeterd. ‘Ik heb alleen vertrouwen in God en in u,’ schreef Cornelis Haga in zijn brief op...
Onderzoek: Strijd tegen losse arbeid
‘Flexibilisering van de arbeid’ is een economisch mantra, die onophoudelijk wordt herhaald en waarvan een bezwerende werking uitgaat. Werkgevers willen arbeidskrachten kunnen oproepen en naar huis kunnen sturen wanneer het hun uitkomt, en er dient alleen betaald te worden als er ook echt gewerkt wordt. Het risico van het onregelmatige aanbod van werk moet...
‘Ook in de Republiek stond Oranje aan het roer’
‘Nederland is in oorsprong een republiek. Willem I werd door een kunstje koning.’ N. Oostindier onderschrijft de stelling van deze maand: ‘Nederland zou net als in de Gouden Eeuw een republiek moeten zijn.’ Hij is in de minderheid. Van de 124 deelnemers aan het forum is 44 procent het eens en 52 procent oneens...
‘Koning Willem II voelde zich niet thuis in Nederland’
‘Totale eenzaamheid’, zo zag het koningschap eruit door de ogen van Willem II. Dat zegt zijn biograaf Jeroen van Zanten op Het Nederlandse koningshuis, een cd-box met zeven colleges over alle Oranje-vorsten sinds 1813. Volgend jaar, als de Oranjes vieren dat ze tweehonderd jaar op de Nederlandse troon zitten, moet er een imposante biografie klaarliggen....
Willem II en de radicalen
Tijdens het koningschap van Willem II werpen radicale journalisten zich op als de kampioenen van het volk. Met de liberalen pleiten ze voor democratische hervormingen. Hoewel minder principieel dan ze zich voordoen – ze accepteren regelmatig zwijggeld van de koning –, boeken de radicalen succes als Willem II een nieuwe grondwet laat ontwerpen. Dat betekent...
De Tiendaagse veldtocht was voor Willem I een kwestie van wraak
Groot is de verrassing in Europa als Nederland op dinsdag 2 augustus het net afgescheiden België aanvalt. De Verenigde Nederlanden waren het meesterwerk van koning Willem I, en hij kan de onafhankelijkheidsvoorwaarden niet verkroppen. Duizenden jongemannen pakken de wapens op. Niet dat men de Belgen terug wil, maar de geschonden eer moet worden gewroken. Was...
Hermans wilde werken in Duitsland
Willem Frederik Hermans wilde tijdens de Bezetting niet alleen lid van de Kultuurkamer worden, maar meldde zich in 1943 ook vrijwillig voor werken in Duitsland. Hij werd tegengehouden door een bevriende verzetsman, die hem uit de rij voor het Arbeidsbureau schold. Onlangs onthulde biograaf Willem Otterspeer in de Volkskrant dat schrijver Willem Frederik Hermans...
Ontheemd in de vitrine
Jodendom. Een boek vol verhalen – de titel van de tentoonstelling in de Amsterdamse Nieuwe Kerk doet spannende verhalen vermoeden, de locatie goud en zilver. Zo’n expositie is dit echter niet. Overdonderd door pracht en praal zal de bezoeker niet worden, en ook niet meegesleept door avonturen. Hij kan wel een leerzame tentoonstelling verwachten,...
De achterkant van een schilderij
Heeft Nederland na de teloorgang van het project dat tot de oprichting van een Nationaal Historisch Museum moest leiden nog een museum over dat met enig recht deze titel zou mogen dragen? Er zijn twee mogelijke kandidaten: het zeer succesvolle Openluchtmuseum in Arnhem en de traditionele hoeder van ons gekoesterde culturele erfgoed, het Rijksmuseum...
Signalementen
Wrath of the Titans Jonathan Liebesman Vanaf 29 maart in de bioscoop Heibel onder de Griekse goden: Perseus voelt zich verplicht om af te dalen in de onderwereld, omdat zijn vader Zeus er gevangen wordt gehouden door zijn broer Hades. Vervelend voor Perseus, want hij wilde het na het verslaan van de monsterlijke...
De kleingeestigheid van grote ego’s
Zien we het ontstaan van een sekte, een pseudoreligie of een wetenschappelijke behandelmethode? De kijker mag het zeggen bij de historische speelfilm A Dangerous Method, over de geboorte van de psychoanalyse en de breuk tussen Sigmund Freund en zijn discipel Carl Gustav Jung. Wat de film vooral laat zien is hoe...
