Home COLUMN: Martin Sommer

COLUMN: Martin Sommer

  • Gepubliceerd op: 28 maart 2013
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Martin Sommer

Nog een paar nachtjes slapen en dan barst de heisa rondom de troonopvolging los. De eerste gedenkboeken, biografieën en niemendalletjes liggen al bij de boekhandel. Kunt u zich voorstellen dat de belangstelling voor het koningshuis nog niet zo heel lang geleden beperkt was tot complotdenkers à la Wim Klinkenberg en chroniqueurs als J.G. Kikkert, die door prins Bernhard nog voor ‘nephistoricus’ werd uitgemaakt?

Zelf heb ik een bescheiden rolletje gespeeld in de popularisering van de Oranjes. Dat ging zo. In 1995 maakte ik een VPRO-televisiefilm over de radicale jaren zeventig, samen met Volkskrant-collega Paul Brill. Ik kreeg de smaak te pakken en dacht dat het een aardig idee zou zijn om een historische serie over het koningshuis te maken.

Ik dacht aan de BBC-documentairetraditie, met Peter Brusse – ook een collega – in de rol van natuurfilmer David Attenborough. Niet dat de Oranjes een soort primaten zijn, maar ik had wel een evolutietheorie in mijn hoofd, die uitlegde hoe het koningshuis zichzelf in de negentiende eeuw had uitgevonden. Daarbij had ik vooral die vrolijke Britse verbazing van ‘moet je nou weer eens kijken’ voor ogen.

Let wel: er was toen niks op de televisie, geen Schavuit van Oranje, geen Blauw bloed bij de EO, geen zoetsappige serie over Juliana. Fatsoenlijke mensen hielden zich verre van het koningshuis; zelfs het Republikeins Genootschap was er nog (net) niet. Tv-producente Ireen van Ditshuyzen, voorheen VPRO en zelf getooid met een bos prachtig oranje haar, zag er wel wat in en vroeg om een synopsis. Zijzelf moest met het idee leuren langs de omroepen, maar dat was ze gewend.

Na veel vijven en zessen vond ze de NCRV bereid de serie uit te zenden. Maar ze vroegen wel meteen doodleuk of Ireen zelf voor het geld kon zorgen. Dat was normaal; alleen de VPRO maakte zich aan deze gang van zaken niet schuldig, zei Ireen zonder met haar ogen te knipperen. Ik was daarentegen perplex over dit stilzwijgende misbruik van het monopolie op de uitzenduren.

De Via Dolorosa van Ireen was nog niet volbracht. Nu moest ze voor geld langs het zogeheten Productiefonds, toentertijd onder leiding van de eerbiedwaardige Jan Bank, tevens huisvriend van de familie Van Oranje. Het Productiefonds vond het wel een aardig idee, maar het moest natuurlijk wel ingrijpend anders. Niks BBC en the making of de Oranjes.
Er moest een fictie-scenarioschrijver aan te pas komen en de Oranje-geschiedenis moest in het kader van het toen modieuze multiculti-denken door een presentator uitgelegd worden aan een klein zwart meisje.

Zo ging het plan een paar keer heen en weer. En elke keer was er salami-gewijs weer een plakje van het oorspronkelijke idee verdwenen. Mij zakte langzamerhand de moed in de schoenen, en bovendien ik was in januari 1997 als correspondent naar Parijs vertrokken. Jan Blokker bemoeide zich er nog mee om de boel vlot te krijgen, waarna Peter Brusse en Aukje Holtrop van Vrij Nederland onder strikt toezicht met het scenario aan de slag mochten.

De serie kwam er wonder boven wonder in 2002 onder de titel Wij Oranje – ZES jaar nadat ik met het idee naar Ireen was gestapt! Ik was nog net niet terug na vijf jaar Frankrijk.

Peter Brusse trad toch op als gastheer. Dat zwarte meisje was waarschijnlijk te duur gebleken, maar een spetterende documentaire kon het natuurlijk niet meer worden. Mij leerde de hele gang van zaken niet zozeer iets over het koningshuis als wel over de Nederlandse publieke omroep.

Ze schijnen in Hilversum nu allemaal armlastig te zijn. Toentertijd hadden ze het geld op de bank staan, lieten van de omroepbijdrage blitse gebouwen neerzetten en vervolgens dus de freelancers de programma’s betalen. Diep wantrouwen blijft geboden. Hoed u voor de publieke omroep! Op dat Mediapark wil geen gras groeien.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer