Alle artikelen
De provinciale PVV-afdeling vindt het ‘schandalig’. Het Drents Museum heeft ter promotie van zijn tijdelijke tentoonstelling De Sovjetmythe een tien meter hoog standbeeld van Lenin in Assen geplaatst. Volgens de Drentse discipelen van Wilders is het beeld een vorm van persoonsverheerlijking en propaganda voor een massamoordenaar. Hierin hebben zij honderd procent gelijk. Want dit is precies waar de tentoonstelling over gaat.
De tientallen schilderijen en sculpturen die van het Staats Russisch Museum in Sint-Petersburg naar Assen zijn overgebracht, zijn gemaakt tussen 1932 en 1960, toen grote delen van de bevolking van de Sovjet-Unie zuchtten onder het totalitaire bewind van Stalin en Chroesjtsjov. In de communistische heilstaat probeerde het politbureau controle te krijgen over elk aspect van het individuele en collectieve bestaan. Dat gold ook voor de beeldende kunsten.
Vanaf 1932 werden kunstenaars gedwongen lid van een soort communistische Kulturkammer. Het Kremlin verlangde dat zij de zegeningen van Stalins regime verbeeldden voor een groot publiek. Iedereen, tot en met de laatste rendierfokker in Oost-Siberië, moest de boodschap kunnen begrijpen. Abstractie was daarom uit den boze. De nieuwe kunstdoctrine werd ‘socialistisch realisme’ genoemd.
Kunsthistorici in het Westen hebben altijd neergekeken op dit genre, dat doorgaat voor smakeloze eenheidsworst. Maar wie de tentoonstelling in Assen bekijkt, valt op hoe gevarieerd en kwalitatief hoogstaand veel van de geëxposeerde werken zijn. Dat is natuurlijk niet de verdienste van Stalin en zijn kunstpolitie, maar van de individuele kunstenaars. Als De Sovjetmythe de bezoeker iets laat zien, dan is het dat sommige schilders en beeldhouwers manieren vonden om binnen de voorgeschreven kaders hun artistieke eigenheid tot uitdrukking te brengen.
Bij veel kunstenaars schemert de invloed van de internationale avant-garde door het realistische keurslijf heen. Dat geldt bij uitstek voor zulke titanen van de moderne kunst als Kazimir Malevitsj en Pavel Filonov. Maar kijk bijvoorbeeld ook eens naar Alexander Deineka. Hij hield zich aan de voorgeschreven onderwerpen: industrie, platteland, sport – dit alles in een positief licht. Maar daarbinnen koos hij voor ongebruikelijke scènes, perspectieven en vormen.
Zo heeft Deineka’s schilderij Textielwerkster (1927) een transparante, SF-achtige uitstraling. Bij Kolchozboerin op de fiets (1935) word je als beschouwer eerder herinnerd aan het Amerikaanse realisme uit dezelfde periode dan aan de bekende Sovjetpropagandaplaatjes. Het is wellicht geen toeval dat Deineka in de jaren dertig een bezoek bracht aan de Verenigde Staten en zijn indrukken verwerkte in een aantal schilderijen, waarvan een drietal eveneens is geëxposeerd.
Toegegeven: niet alle kunstenaars van het socialistisch realisme waren zo eigenzinnig. In Assen is ook veel kitsch te zien van het soort dat je van tevoren zou verwachten: hyperrealistische manshoge schilderijen van zingende boerinnen, kinderen met rode halsdoekjes en de Grote Leiders Lenin en Stalin.
De bijschriften van de tentoonstellingsmakers waarschuwen dat deze doeken liegen. Terwijl op Arkady Plaskovs Feest in de kolchoz (1937) spekkige landarbeiders en -arbeidsters zich te goed doen aan mandenvol fruit en gebak, vanaf een poster liefdevol gadegeslagen door vadertje Stalin, stierven in werkelijkheid miljoenen plattelandsbewoners de hongerdood.
Deze historische context is onontbeerlijk om eventuele argeloze bezoekers van het Drents Museum te wapenen tegen zulke krachtige propagandabeelden. Maar zal er heus iemand zijn die, zoals de Drentse PVV kennelijk vreest, na een bezoek aan De Sovjetmythe het eerste vliegtuig naar Colombia pakt om zich aan te sluiten bij Tanja Nijmeijer en haar communistische medeguerrillero’s?
Ik denk het niet. Als je in deze tentoonstelling per se een eerbetoon wilt zien, dan geldt dat niet de communistische vijanden van de vrijheid, maar die paar kunstenaars die het lef en de inventiviteit hebben gehad om ondanks alles zichzelf te blijven.
De Sovjet-mythe. Socialistisch realisme 1932-1960
Drents Museum
Tot en met 6 juni 2013. Open: di-zo 11-17 uur. Info: 0592-37 77 73 of www.drentsmuseum.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
TENTOONSTELLING: Eerbetoon aan eigenzinnige Sovjetkunstenaars
De provinciale PVV-afdeling vindt het ‘schandalig’. Het Drents Museum heeft ter promotie van zijn tijdelijke tentoonstelling De Sovjetmythe een tien meter hoog standbeeld van Lenin in Assen geplaatst. Volgens de Drentse discipelen van Wilders is het beeld een vorm van persoonsverheerlijking en propaganda voor een massamoordenaar. Hierin hebben zij honderd procent gelijk. Want dit is...
Nederlandse ondernemers investeerden in de inpoldering
Ondernemers met lef investeerden tijdens de Gouden Eeuw in grootschalige inpolderingen. Met de Beemster, Purmer, Schermer en Wijdewormer creëerden zij riante achtertuinen voor de snelgroeiende Hollandse steden.
LEZERSFORUM: ‘Laat AIVD geen staat binnen de staat zijn’
‘De AIVD moet zijn archieven openbaar maken’De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) weigert archiefstukken na verloop van tijd over te dragen aan het Nationaal Archief, zoals elke overheidsdienst verplicht is te doen. Daarom luidt de stelling van deze maand: ‘De AIVD moet zijn archieven openbaar maken.’ Van de deelnemers is 55 procent het hiermee eens;...
INTERVIEW: ‘Het Amerikaans systeem beloont onredelijkheid.’
Het zou zo mooi kunnen zijn: industrialisering en technologische vooruitgang kunnen steeds meer mensen een beter leven geven. Maar door politieke stompzinnigheid steken we steeds weer stokken in onze eigen wielen, zegt Maarten van Rossem naar aanleiding van een geactualiseerde versie van zijn overzichtswerk De Verenigde Staten in de twintigste eeuw. ‘Het...
ONDERZOEK: Haagse pikorde
Het is goed mogelijk dat voor de negentiende-eeuwse arbeider al die heren en dames uit de ‘betere kringen’ die met hun dure hoeden en mantels door de stad flaneerden of zich in rijtuigen lieten vervoeren één pot nat zijn geweest. Een buitenstaander ziet immers zelden welke scheidslijnen binnen een bepaalde groep een rol spelen....
Kennedy-legende krijgt vervolg
De Kennedy’s zijn opnieuw doorgedrongen tot het centrum van de Amerikaanse macht. Bij de verkiezingen van 6 november jongstleden is Joseph P. Kennedy III gekozen tot lid van het Huis van Afgevaardigden voor de staat Massachusetts. ‘Ik heb gewonnen vanwege mijn plannen, niet door mijn achternaam,’ zei de 32-jarige Joseph, kleinzoon van Robert en...
‘Piramide’ ontdekt in West-Java
Een archeologische vondst van een Nederlander bij een West-Javaanse berg in 1914 was lange tijd in vergetelheid geraakt. Totdat onlangs een adviseur van de Indonesische president Yudhoyono de ontdekking van een piramide aankondigde. De vondst is echter allerminst onomstreden. Andi Arief, leider van Yudhoyono’s speciale staf voor noodhulp bij natuurrampen, stuurde vorig...
Geldzucht was voor advocaten doodzonde
Tv-presentator Khalid Kasem zou als advocaat hebben geprobeerd een ambtenaar om te kopen. In de negentiende eeuw moesten advocaten zich al aan strenge regels houden.
DE STELLING: ‘Nivelleren is een Nederlandse karaktertrek’
Anton van Hooff: ‘Ik zou liever van “egaliseren” willen spreken. “Nivelleren” is een te modern woord. De Nederlander of Hollander neigt al eeuwen lang naar het creëren van een egalitaire samenleving. Al in de vijftiende eeuw, de tijd van Thomas a Kempis, werd hier soberheid en nuchterheid gepredikt. Dat heeft er waarschijnlijk mee...
De zaak-Herodes
Herodes de Grote, koning van de Joden vanaf 37 v.Chr., is de geschiedenis in gegaan als de man die opdracht gaf voor de massale kindermoord in Bethlehem. Maar is dat wel terecht? De zaak-Herodes opnieuw bezien. Wie in de eerste eeuw voor Christus voor de rechtbank in Judea moest verschijnen, was verplicht zich nederig te...
De desillusie van VN-troepen in Libanon
In 1978 en 1982 viel Israël buurland Libanon binnen, dat door een burgeroorlog werd geteisterd. Volgens Jeruzalem vonden deze invasies plaats om ‘de terroristische PLO-milities’ aldaar te bestrijden. Maar waarom stond Israël dan zo vijandig tegenover de UNIFIL-troepen, die het centraal gezag in Libanon moesten herstellen? Het is vroeg in de ochtend van 9 november...
COLUMN: Maarten van Rossem
Een halve eeuw geleden, zo kan men overal lezen, ontsnapte de wereld maar ternauwernood aan nucleaire vernietiging. Tussen 15 en 28 oktober 1962 was er sprake van een zenuwslopende strategische confrontatie tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Dat het goed is afgelopen zou de verdienste zijn van het even koele als heroïsche optreden van...
