Alle artikelen
TENTOONSTELLING
Helse machines
De lugubere schoonheid van oorlogstreinen
Nooit eerder had het geluid van stoomfluiten hem zó als muziek in de oren geklonken. Op de avond van 31 juli 1914 hoorde opperbevelhebber generaal C.J. Snijders vanuit zijn woning in het Haagse Bezuidenhout de ene na de andere trein vertrekken uit het station van de Staatsspoorwegen. Eerder die dag had de regering de mobilisatie van de strijdkrachten afgekondigd. Tijdens de eerste mobilisatiedagen werden zo’n 177.000 Nederlandse soldaten, 6600 paarden en een onbekend aantal kanonnen per spoor naar hun posities aan de grens vervoerd. Een logistieke operatie om u tegen te zeggen. Geen wonder dat Snijders in zijn nopjes was.
Voordat vliegmachines sterk genoeg werden om zwaar materieel te verplaatsen, waren treinen het ultieme transportmiddel in oorlogstijd. Ze werden gebruikt om snel troepen en materieel naar het front te brengen, om gewonden af te voeren, en als wapen. Al deze functies komen aan bod in de tentoonstelling Sporen naar het front, tot 1 september te zien in het Spoorwegmuseum in Utrecht.
De expositie bestaat uit een grote loods vol militaire treinen. Deels geleend van buitenlandse instituten, deels afkomstig uit de eigen collectie. Bij elkaar vormen ze een indrukwekkend ensemble, zeker voor wie even de moeite neemt om de loopbrug te bestijgen.
Het nadeel van deze showroomopstelling is dat het verhaal letterlijk naar de zijkanten wordt geduwd. De teksten die het tentoongestelde moeten verbinden, zijn weggestopt in een paar smalle vitrines in de donkere uithoeken van het depot. Ze zijn thematisch ingericht, zodat de bezoeker zelf de chronologie bij elkaar moet sprokkelen. Over de mobilisatie van 1914 wordt twee keer dezelfde informatie gegeven. En gek genoeg geeft de vitrine bij de uitgang een soort samenvatting, die beter als inleiding had kunnen dienen.
Dat neemt allemaal niet weg dat Sporen naar het front een genot is om te zien. De stoomlocs, pantsertreinen en ambulancewagons zijn van een lugubere schoonheid. Helse machines uit een tijd dat het spoorwegbedrijf nog romantiek bezat. De geur van smeerolie maakt het af.
Een paar hoogtepunten. In augustus 1944 construeerden Slowaakse verzetsstrijders, als een soort A-Team, een heuse pantsertrein met vijf wagons. Bij wijze van geschut bouwden ze een complete Škoda-tank in. De trein werd helaas al snel door de Duitsers buitgemaakt. Pantsertreinen waren er vanaf de Amerikaanse Burgeroorlog tot en met de Tweede Wereldoorlog, maar het bleven kwetsbare reuzen. De vijand hoefde maar op één plek van de spoorlijn een flink obstakel neer te leggen. De Duitsers gebruikten een aparte machine, de Schienenwolf, om vakkundig een paar honderd meter rails te vernielen. Ook die is op deze tentoonstelling te bekijken.
Vergeet verder niet om stil te staan bij een uit de kluiten gewassen schaalmodel van Schwerer Gustav, een Duits monsterkanon uit de Tweede Wereldoorlog. Het reed op twee parallelle spoorbanen en kon één reuzengranaat per uur afvuren. Van een heel andere orde is de Tin Turtle, een benzinelocomotiefje dat de Britten op grote schaal gebruikten aan het front tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Eén onderwerp ontbreekt op deze tentoonstelling. Deze beslaat weliswaar de hele periode 1853-1950, maar schenkt geen aandacht aan de grote rol die de Nederlandsche Zuid-Afrikaansche Spoorwegmaatschappij speelde in de Boerenoorlog (1899-1902). Wilt u weten hoe dat zit, dan moet u het geweldige boek met dezelfde naam van Martin Bossenbroek lezen.
Sporen naar het front. De rol van de trein in oorlogstijd Spoorwegmuseum
Tot en met 1 september. Maliebaanstation, Utrecht. Open: di-zo 10-17 uur. Info: 030-230 62 06 of www.spoorwegmuseum.nl
Dit artikel is exclusief voor abonnees
TENTOONSTELLING
TENTOONSTELLING Helse machines De lugubere schoonheid van oorlogstreinen Nooit eerder had het geluid van stoomfluiten hem zó als muziek in de oren geklonken. Op de avond van 31 juli 1914 hoorde opperbevelhebber generaal C.J. Snijders vanuit zijn woning in het Haagse Bezuidenhout de ene na de andere trein vertrekken uit het station...
De Russische trots van Anna Paulowna
Met haar chique japonnen en fonkelende juwelen gaf ze het Nederlandse Koninklijk Huis pracht en praal. Krap negen jaar was de trotse Russische Anna Paulowna koningin, en in die tijd voerde ze een ongekende staatsie. Op 18 januari 1795 kwam in het ijskoude Sint-Petersburg Anna Paulowna ter wereld, het achtste kind van de Russische kroonprins...
De Oktoberrevolutie was een ordinaire staatsgreep
Poetin vergeleek de Wagner-opstand met de Russische Revolutie in 1917. In dat jaar delfden de democratische krachten het onderspit tegen de bolsjewieken tijdens de Oktoberrevolutie.
Keizer Hirohito (1901-1989)
De keizer van Japan was uitermate flexibel in zijn opvattingen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Hirohito een van de aanjagers van het militarisme en de agressieve politiek van zijn land. Na de capitulatie draaide hij om als een blad aan de boom.
Napoleon ontketende de egyptomanie
In 1798 trekt Napoleon naar Egypte. Militair was het een mislukking, maar cultureel en wetenschappelijk was het een groot succes.
In Artis kwamen vooral gegoede burgers
Artis is nu een dierentuin voor iedereen, maar in de negentiende eeuw was het een exclusieve sociëteit met een strikt deurbeleid. Niet het dieren kijken stond centraal, maar internationale wetenschap, lezingen en muziek. Artis was the place to be, zolang de gewone man maar buiten de poort bleef. Een boekdrukker, een horlogemaker en een makelaar....
‘Als Japan zijn excuses aan de “troostmeisjes” intrekt, moeten internationale sancties volgen’
‘Excuses zijn nooit tijdelijk’ 56 procent wil sancties als Japan excuus troostmeisjes intrekt ‘Schaamteloos’, ‘een grof schandaal’, ‘onaanvaardbaar’. Veel forumdeelnemers komen woorden tekort om hun afkeer te uiten van het voornemen dat de Japanse premier Shinzo Abe rond de jaarwisseling kenbaar maakte. Abe zei toen dat hij een streep wilde zetten door...
Napoleon na zijn dood met gejuich onthaald
Ondanks de vrieskou liepen de straten van Parijs vol op de decemberdag in 1840 waarop het lichaam van Napoleon naar zijn tombe in de Dôme des Invalides werd gebracht. Napoleon was al bijna twintig jaar dood, maar de Parijzenaars juichten de rouwstoet massaal toe. ‘Vive l’empereur!’ riepen sommigen – leve de keizer. Vooral de veteranen...
Slavenhandel winstgevender dan gedacht
Als het goed is, treden historici het verleden onbevangen en met een grote nieuwsgierigheid tegemoet, en zetten zij onze voorouders niet meteen in de beklaagdenbank. Sommige onderwerpen zijn echter zo zwaar beladen dat het bijna onmogelijk lijkt om uitspraken over dat verleden te doen zonder een moreel oordeel te vellen. Naast de Shoah is...
Grootheidswaanzin in Skopje
Waar andere Europese steden eeuwen over deden, dat stampt de Macedonische hoofdstad Skopje binnen een paar jaar uit de grond. ‘Skopje 2014’ is een complete stadsvernieuwing met musea, barokke façades en vooral heel veel standbeelden van helden uit de geschiedenis. Zo wil de regering de Macedoniërs bewust maken van hun identiteit. Het...
Egyptische revolutie slecht voor archeologie
Ze kwamen met walsen en trucks om de grond op te eisen. Aan de voet van de ingestorte piramide van Amenemhat III in Dahsjoer, niet ver van Caïro, maakten omwonenden deze winter ruimte voor een nieuwe begraafplaats. Daarvoor schoven ze grond aan de kant en mogelijk archeologische resten, want in Dahsjoer hebben de farao’s...
LESSEN: Het spel met Hollands grenzen
Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken wil dat vóór maart 2015 de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland samensmelten tot één superprovincie. Daarvoor moet hij heel wat weerstand overwinnen. De provinciale structuur van Nederland is taai en heeft oude papieren. Dirk Jan Wolffram, hoogleraar geschiedenis van bestuur en politiek in de moderne tijd aan de...
