Home ‘Ondergang Sovjet-Unie was een sluipend proces’

‘Ondergang Sovjet-Unie was een sluipend proces’

Tijdens de collegedag Koude Oorlog op 15 november geeft historicus Willem Melching een analyse van de Sovjet-Unie vanaf 1945. Hij legt de nadruk op de periode na het overlijden van Jozef Stalin. In zijn verhaal stelt hij de Amerikanen en de Russen voor als heersers over een koloniaal rijk. Hij vertelt waarom Moskou zijn ‘koloniën’ zo slecht wist te besturen en waaraan het Sovjetimperium uiteindelijk ten onder ging. ‘In 1989 was de Sovjet-Unie niet failliet, ze gaven het gewoon op’.

‘Ondergang Sovjet-Unie was een sluipend proces’

Gepubliceerd op: 6 november 2013

Update 22 mei 2023

Wie was de belangrijkste persoon tijdens het bestaan van de Sovjet-Unie?
‘Stalin. Hij heeft het Sovjetrijk zijn uiteindelijke vorm gegeven en realiseerde de bewapening en planeconomie al voor de Tweede Wereldoorlog. Bovendien deinsde hij er niet voor terug om veertig a vijftig miljoen mensen op te offeren of te laten vermoorden door de Duitsers.

Stalins opvolgers werden na zijn dood in 1953 opgezadeld met zijn erfenis, maar ze voegden hier niets meer aan toe. Het ging alleen maar bergafwaarts.

Rusland torst de nalatenschap van het communisme nog steeds als een loden last met zich mee. Behalve wodka en gas hebben ze geen exportproducten van enig belang. Vergelijk dat eens met de bloeiende economie van China, een communistisch land dat wel hervormingen heeft doorgevoerd.’

Is er een cruciale gebeurtenis aan te wijzen die de val van het imperium inluidde?
‘Nee, en dat is het opmerkelijke. Het was niet een specifiek moment maar een sluipend proces. Het Sovjetimperium stond begin jaren zeventig eigenlijk al aan de rand van de afgrond. Dankzij de spectaculaire stijging van de olieprijzen kon het rijk zijn ondergang nog tien jaar uitstellen.

Toen in de winter van 1981 in Polen de noodtoestand werd uitgeroepen had het Warschaupact gewoon gewapend kunnen ingrijpen, maar Moskou durfde dat volgens veel historici niet meer aan. Vanaf dat moment was de dynamiek eruit en strompelde de SU verder op het einde af. In 1989 was de Sovjet-Unie niet failliet, maar de leiders gaven het gewoon op. Ze beseften dat het niks meer werd. Hoe dat kwam leg ik uit in het college.’

Heeft de Sovjet-Unie ooit een serieuze bedreiging gevormd voor het westen?
‘Er zijn wel momenten geweest dat de Sovjet-Unie echt gevaarlijk was, zoals tijdens de Berlijn- en Cubacrisis. Volgens sommigen was er in de oorlog tussen Egypte en Israël van 1973 ook een serieuze dreiging.

Maar het gevaar was vooral reëel omdat we in het westen bang waren. Internationale politiek draait niet om feiten, maar om perceptie. Nu zijn we niet meer bang voor Rusland hoewel er in feite niets is veranderd: er zit nog steeds een idioot in het Kremlin en ze hebben nog steeds dezelfde atoomwapens. Het aantal wapens is niet belangrijk, maar het idee dat iemand ze wil gebruiken wel.’

De collegedag Koude Oorlog vond plaats op 15 november 2013 te Amsterdam. Klik hier om de bijbehorende luisterbox te bestellen.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Nieuwste berichten

Speculeren over Emily Brontë
Speculeren over Emily Brontë
Recensie

Speculeren over Emily Brontë

Deborah Lutz schreef een biografie over de Brontë-zuster van wie het minst bewaard is gebleven. Daardoor blijven veel vragen onbeantwoord. Wellicht is over geen enkele familie in de letteren zoveel geschreven als die van de Brontës. De levens van Charlotte, Emily, Anne en Branwell spreken tot de verbeelding. Je moet dan ook van goeden huize...

Lees meer
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Artikel

Twee middeleeuwse nonnen komen in opstand 

In 589 liep de opstand in een Frankisch vrouwenklooster uit op moord en doodslag. Tijdgenoot Gregorius van Tours sprak in zijn Historiën – de enige bron die over de nonnenopstand bestaat – van een schandaal waarin de duivel de hand had. Wat zat er werkelijk achter deze rebellie?  Omstreeks het midden van de zesde eeuw...

Lees meer
Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog
Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog
Recensie

Rivaliteit tussen Griekse stadstaten leidde tot een verwoestende oorlog

Soms waren ze bondgenoten. Maar hun rivaliteit leidde uiteindelijk tot een verwoestende oorlog tussen Griekenlands dominante poleis. Dit artikel krijg je van ons cadeau Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je...

Lees meer
Motor bij Kneppelfreed
Motor bij Kneppelfreed
Artikel

Op ‘knuppelvrijdag’ eisten de Friezen hun taal op

Op 16 november 1951 raakten boze Friezen in Leeuwarden slaags met de politie. Kneppelfreed, zoals deze confrontatie bekend kwam te staan, gaf een belangrijke impuls aan de emancipatie van de Friese taal. Aanleiding was een rechtszaak over een verkeersboete van zeven gulden. Eind oktober 1951 zorgde Fries statenlid en journalist Tsjebbe de Jong voor ophef...

Lees meer
Loginmenu afsluiten