‘Klagen lijkt me zeker niet zinloos. Kerry heeft immers zijn verontschuldigingen aangeboden en toegezegd dat een aantal afluisterposten ontmanteld zal worden. Het is alleen de vraag of het daarbij blijft.
Ik heb altijd een déjà vu bij dit soort zaken. Het doet mij denken aan het impertinente gedrag dat de Romeinen zich veroorloofden ten opzichte van hun bondgenoten. Nadat het in de Tweede Punische Oorlog in 201 v.Chr. had afgerekend met de Carthaagse leider Hannibal, kon Rome uitgroeien tot de supermogendheid van de Middellandse Zee-regio.
En hoe machtiger de Romeinen werden, hoe meer ze hun bondgenoten gingen koeioneren. Dat merkten de Grieken van de Egeïsche Bond, die zich volgens de Romeinen niet als goede bondgenoten gedroegen. Zij moesten duizend gijzelaars leveren.
De Romeinen rechtvaardigden hun dominerende houding door te wijzen op het gevaar van een “nieuwe Hannibal”. De belangen van de bondgenoten werden daarbij geacht parallel te lopen met die van de Romeinen. Cicero merkte dan ook vergoelijkend op dat de Romeinen hun rijk hadden gevormd door hun bondgenoten te verdedigen.
Zo veranderde Rome van een hegemoniaal rijk in een territoriaal imperium. Zal het de Verenigde Staten ook zo vergaan? Misschien is er nu toch meer een begin van een internationale rechtsorde.’
Ruth Oldenziel
‘Alleen klagen is misschien zinloos, maar dat wil niet zeggen dat er niets aan te doen is. Nederland is bij het begin van de Koude Oorlog onder de veiligheidsparaplu van de Verenigde Staten terechtgekomen. Er is toen ook afgesproken dat de bondgenoten op Nederlands grondgebied inlichtingen mochten vergaren, zolang deze gegevens maar met de Nederlandse inlichtingsdiensten werden gedeeld. Er is op dat moment dus welbewust afstand gedaan van een deel van de Nederlandse soevereiniteit.
Die situatie is na afloop van de Koude Oorlog niet veranderd. Integendeel, na 11 september zijn de activiteiten van inlichtingendiensten als de NSA verhevigd. Er is technisch gezien ook steeds meer mogelijk. De sociale media zijn via internet verknoopt met de inlichtingendiensten. Zodat de fundamentele vraag zich nu aandient of overheden ook van alle nieuwe mogelijkheden op inlichtingengebied gebruik moeten kunnen maken.
De discussie zou dus enerzijds moeten gaan over de burgerlijke vrijheden die worden aangetast, en anderzijds over de noodzaak om onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu te blijven. Dankzij de VS hoeven wij geen volledig leger en inlichtingenapparaat te onderhouden.
Welke offers hebben wij daarvoor over wat onze privacy en nationale soevereiniteit betreft? Daar zou een diepgaande discussie over moeten worden gevoerd, in plaats van dat politici de schijn ophouden dat Nederland nog altijd een volledig soevereine staat is.’
James Kennedy
‘Het is zeker nuttig je hier druk over te maken. Dit is een historisch, transnationaal moment. De reikwijdte van inlichtingendiensten – en niet alleen die van de Verenigde Staten – is nog nooit zo groot geweest. Overal maken burgers zich daar nu druk om, zeker ook in de VS. Zo is de eerste echte mondiale discussie over veiligheid versus privacy ontstaan.
In Nederland heeft het relatief lang geduurd voordat zo’n discussie op gang kwam. Ooit is die hier wel gevoerd, maar na 11 september is ze ondergesneeuwd door het groeiende gevoel van onveiligheid. De verzameling van data door inlichtingsdiensten is sindsdien zo sterk toegenomen dat er wel een tegenreactie moest komen.
Dat dit nog zo lang heeft geduurd, heeft ermee te maken dat Nederlanders traditioneel meer vertrouwen hebben in hun overheid dan de burgers van andere landen. Ook het vertrouwen in de Amerikaanse leiderschapsrol op het wereldtoneel is hier van oudsher groter dan in de rest van Europa.
En Nederland heeft natuurlijk decennialang geprofiteerd van de Amerikaanse inlichtingen. Die had het als klein land nooit zelf kunnen verwerven. De opstelling van de Nederlandse regering komt dus niet zozeer voort uit kruiperigheid ten opzichte van de Amerikanen. De Amerikaanse spionage wordt bewust op de koop toe genomen.’
