Alle artikelen
De kleine verlossing of de lust van het ontlasten Midas Dekkers 255 p. Atlas Contact, € 21,99
De boeken van Midas Dekkers zijn een wonderbaarlijke mix van biologie, kunst, geschiedenis en nog een paar specialisaties. Eerder boog hij zich over rood haar, sport en bestialiteit.
In dit boek is poep aan de beurt. Je zou denken dat het onderwerp een heel onsmakelijk boek oplevert. Dat is soms zo, maar vaker valt er te lachen. De stijl van Dekkers is meesterlijk. ‘Met vrienden poep je niet, met vrienden eet je. Toch hoeft een goede poep niet onder te doen voor een lekker etentje. Al zijn er geen gedichten over geschreven als over de liefde, al heeft geen krant een poephoekje naast zijn kookrubriek (wat zullen we vandaag eten om overmorgen van na te genieten), toch is poepen een van de elementairste genoegens van het leven.’ Die stelling maakt Dekkers waar in De kleine verlossing.
De geest van Boerhaave. Onderzoek in een kil klimaat Luuc Kooijmans 319 p. Prometheus – Bert Bakker, € 19,95
Met Gevaarlijke kennis, een studie over Jan Swammerdam, won Kooijmans in 2008 de Grote Geschiedenis Prijs (de voorloper van de Libris Geschiedenis Prijs). Daarna voltooide hij in 2011 een biografie over Herman Boerhaave (Het Orakel), de beroemdste arts van de achttiende eeuw. Het nieuwe boek is een vervolg op deze biografie. De centrale vraag is wat er gebeurde met de erfenis van Boerhaave. Gedetailleerd beschrijft Kooijmans de strijd tussen verschillende artsen over wie zich de ware opvolger van Boerhaave mocht noemen. Ook toont Kooijmans hoe de manuscripten van Boerhaave in Rusland belandden en waarom ze nu nog zo moeilijk raadpleegbaar zijn. ‘Het mag wel als een klein wonder worden beschouwd dat Boerhaaves archief nog bestaat,’ besluit Kooijmans zijn boek, en hij roept op om dit belangrijke Nederlandse erfgoed te redden.
Compagniesdochters. Vrouwen en de VOC (1602-1795) Michiel Ketelaars 284 p. Balans, € 19,95
Sinds de jaren tachtig wordt er in Nederland onderzoek gedaan naar de rol van vrouwen bij de VOC.
Een eyeopener was Daar was laatst een meisje loos. Nederlandse vrouwen als matrozen en soldaten – een historisch onderzoek door Rudolf Dekker en Lotte van de Pol. Nog steeds de moeite van het lezen waard. Op dit werk bouwt Ketelaars voort in Compagniesdochters. Behalve voor vrouwen vermomd als matrozen aandacht voor zielverkoopsters, achterblijvende echtgenotes van matrozen of soldaten, vrouwelijke passagiers aan boord van een schip en inwoonsters van de grootste VOC-stad, Batavia.
In Misdadige vrouwen. Criminaliteit en rechtspraak in Holland 1600-1800 (275 p. Prometheus – Bert Bakker, € 29,95) laat Manon van der Heijden zien dat in de vroegmoderne tijd vrouwen crimineler waren dan nu. Over dievegges, kindermoordenaressen en vechtersbazinnen.
Nederland in de wereld. De buitenlandse politiek van Nederland Duco Hellema 516 p. Spectrum, € 24,99
Dit is de vijfde druk van een handboek over de buitenlandse politiek van Nederland. Duco Hellema is hoogleraar geschiedenis van de internationale betrekkingen aan de Universiteit van Utrecht. Recent publiceerde hij Nederland en de jaren zeventig, een belangrijk boek over de contemporaine geschiedenis van ons land. Nederland en de wereld begint met de buitenlandse politiek van de Republiek, maar de nadruk ligt op de periode na de Tweede Wereldoorlog. Een handboek hoort regelmatig ververst te worden, want nieuwe feiten en inzichten mogen er niet in ontbreken. Dat heeft Hellema gedaan, en bovendien is er een nieuw hoofdstuk over de jaren na 2007. Dus de jaren van het vierde kabinet-Balkenende en het eerste kabinet-Rutte, met als onderwerpen: de Europese Unie, de Uruzgan-missie en het sluiten van ambassades.
‘Samen voor ons eigen’. De geschiedenis van een Nederlandse volksbuurt: De Haagse Schilderswijk 1920-1985 Diederick Klein Kranenburg 420 p. Verloren, € 25,00
Diederick Klein Kranenburg publiceerde in 2008 een artikel in dit blad over de integratie van Molukkers in ons land. Hij putte ervoor uit zijn afstudeerscriptie. Daarna was hij als promovendus verbonden aan de Universiteit van Leiden, waar hij de Haagse Schilderswijk bestudeerde. Het is een zeer leesbare studie, waarin hij laat zien dat deze wijk altijd zeer dynamisch was, met een continu veranderende bevolking. Wel ontwikkelden de blijvers een eigen subcultuur en kwamen ze in de loop van de tijd steeds meer met de rug naar de samenleving te staan.
Ivo Nieuwenhuis promoveerde op Onder het mom van satire. Laster, spot en ironie in Nederland, 1780-1800 (282 p. Verloren, € 29,00). Wie zich hult in het kleed van de spot, onder het mom van satire, verkrijgt een bijzondere positie in het publieke domein, concludeert de auteur.
De mislukkingskunstenaar. Willem Frederik Hermans. Biografie, deel I (1921-1952) Willem Otterspeer 862 p. De Bezige Bij, € 49,90
Een zeer bijzondere positie in het publieke domein had de schrijver Willem Frederik Hermans. Historicus Willem Otterspeer schreef het eerste deel van zijn biografie. Otterspeer is hoogleraar universiteitsgeschiedenis aan de Universiteit van Leiden en werkt aan een geschiedenis van die universiteit, waarvan inmiddels drie delen zijn verschenen.
Daarnaast schreef hij prachtboeken over de filosoof Bolland en de beroemdste Nederlandse historicus Johan Huizinga. Voor de biografie van Hermans kon hij beschikken over het zeer uitgebreide archief van de auteur. Dat zie je aan het boek af. Het is heel dik en gaat tot 1952 – Hermans overleed in 1995. Otterspeer heeft ervoor gekozen veel nieuwe gegevens uit het archief van Hermans in zijn biografie op te nemen. Daardoor slaagt hij er goed in de wording van de schrijver Hermans tot leven te brengen.
Polarisatie en hoogconjunctuur. Het kabinet-De Jong 1967-1971 Johan van Merriënboer en Carla van Baalen (red.) 728 p. Boom, € 49,90
Dit is deel 9 van de serie ‘Parlementaire geschiedenis van Nederland na 1945’, die wordt samengesteld door het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis te Leiden. Aan dit deel werkten veertien auteurs mee, die zich bogen over het kabinet-De Jong. Dat regeerde in een zeer onstuimige periode van maatschappelijke protesten en politieke vernieuwing (denk aan de oprichting van D’66). De Tweede Kamer stelde zich activistischer op en politieke tegenstellingen werden op de spits gedreven. Toch hield het kabinet onder leiding van een onverstoorbare premier het de volle vier jaar uit. De ministers van het conservatief ogende kabinet (KVP, ARP, CHU en VVD) wisten de maatschappelijke onrust het hoofd te bieden.
Wie meer wil weten over de geschiedenis van de VVD leze De liberale opmars. 65 jaar VVD in de Tweede Kamer (341 p. Boom, € 19,90) door André Vermeulen. De auteur interviewde 66 kopstukken uit de partij.
Fout goud Roel Janssen 362 p. De Bezige Bij, € 19,90
Curieus dat een thriller tot Kamervragen leidt. Het lukte Roel Janssen met Fout goud, dat gebaseerd is op het feit dat er bij Zwitserse banken nog altijd 61.000 kilo Nederlands oorlogsgoud ligt, dat nooit is teruggegeven. Het boek draait om Elmer van der Breggen, die ontdekt dat zijn echte vader Olivier Twist van Duyven is, onderdirecteur van De Nederlandsche Bank in de Tweede Wereldoorlog.
Vier generaties Italiaanse migranten worden beschreven in Leeuwenstrijd (384 p. Nieuw Amsterdam, € 19,95) door Thomas van Aalten. De familie Dona vestigt zich voor de oorlog als mijnwerkersgezin in Limburg. Ze integreren snel, zodat Van Aalten aan de hand van de familie de naoorlogse geschiedenis van Nederland kan vertellen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
SIGNALEMENTEN
De kleine verlossing of de lust van het ontlasten Midas Dekkers 255 p. Atlas Contact, € 21,99 De boeken van Midas Dekkers zijn een wonderbaarlijke mix van biologie, kunst, geschiedenis en nog een paar specialisaties. Eerder boog hij zich over rood haar, sport en bestialiteit. In dit boek is poep aan de...
BOEKEN: 1914. Hoe Europa de vrede liet varen voor de Eerste Wereldoorlog door Margaret MacMillan en 1914. Het trauma van Europa door Max Hastings
Het drama van 1914 laat zich in één zin beschrijven: Europa is de vrede uitgerommeld, omdat oorlog een manier was om lastige zaken te regelen. Oorlog was ‘voortzetting van politiek met andere middelen’, zoals de Duitse generaal Von Clausewitz minder dan een eeuw daarvoor luchtigjes had geschreven. En ook al kon men rond 1914 vermoeden...
De oprichter van Nederlands beroemdste brouwerij wist niets van bierbrouwen
Ter opluistering van het 150-jarig jubileum van de Heineken Brouwerij schreef Annejet van der Zijl een prettig leesbare biografie, waaruit in elk geval blijkt dat de oprichter van de nu wereldberoemde brouwerij een uitzonderlijk mens was. Toen Gerard Heineken (1841-1893) op 20-jarige leeftijd zijn vader verloor en een mooi kapitaaltje erfde, had hij rustig kunnen...
BOEKEN: Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland door Henri Knop
Toen Boris van der Ham (D66) in 2012 afscheid nam, schonk hij de Tweede Kamer een exemplaar van het Theologisch-politiek traktaat van Spinoza (1632-1677). Het was hem opgevallen dat er een aantal ‘inspirerende boeken’, waaronder de Koran en de Bijbel, onder handbereik van de voorzitter stond, maar hij vond het ‘vreemd dat nog niemand uit...
BOEKEN: Prisonniers de FLN door Raphaëlle Branche en Le football dans Paris et ses banlieues door Julien Sorez
Het is een van de onderbelichte aspecten in de koloniale oorlogvoering na 1945: het lot van militairen en burgers die gevangen werden genomen door onafhankelijkheidsbewegingen in Azië en Afrika. Over de lotgevallen van de Franse soldaten die in mei 1954 rond de slag bij Dien Bien Phu krijgsgevangen raakten, is momenteel welgeteld één studie voorhanden...
BOEKEN: Het arsenaal van de geschiedenis en Karrensporen onder het asfalt door Maarten Brands
‘De laatste jaren heb ik weinig gelegenheid gevonden de publicaties van collega Brands te volgen.’ Hugo Brandt Corstius vond deze opmerking van Arie van Deursen het vileinste zinnetje van 1994, omdat volgens hem iedereen met enige kennis van de Nederlandse geschiedschrijving wist dat die publicaties non-existent waren. En inderdaad: vergeleken met generatiegenoten als H.W....
FILM SIGNALEMENTEN
Het oorlogsverleden dringt onstuitbaar door in het heden in het Poolse intieme drama Ida van de Pools-Engelse regisseur Pawel Pawlikowski. De in de jaren zestig spelende zwart-witfilm draait om een achttienjarige jonge vrouw, die als weeskind bij de nonnen is opgegroeid en ook non wil worden. Als ze kort voor haar inwijding...
FILM: Yves Saint Laurent
‘Buiten mijn werk om ben ik volledig verloren. Een echte stuntel,’ aldus Yves Saint Laurent in de Franse speelfilm Yves Saint Laurent. Daarin wordt de modeontwerper geportretteerd als een aan drugs en drank verslaafde manisch-depressieve workaholic. Dat de man toch nog 71 is geworden voor hij in 2008 overleed, is volgens de impliciete boodschap...
TENTOONSTELLING: Expeditie Zijderoute. Schatten uit de Hermitage
Mythes spelen in de overlevering een essentiële rol. De oosterse wereld is voor ons West-Europeanen omgeven met een zweem van mystiek die tot op de dag van vandaag levend wordt gehouden. Dit gebeurt ook op de nieuwste tentoonstelling in de Hermitage Amsterdam over de Zijderoute. Langs dit handelsnetwerk, dat 1700 jaar in gebruik was...
Was de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog wel vredig?
Is het Interbellum, de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog, eigenlijk onderdeel van een aaneengesloten periode van oorlog? Frans Smits, hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad, praatte hierover op 19 maart met Duitslanddeskundige Willem Melching en Herman Amersfoort, hoogleraar militaire geschiedenis aan de UvA, tijdens een bijeenkomst in het Verzetsmuseum te Amsterdam. De lezingenreeks is een initiatief...
‘Een militair kreeg geen kind, hij verwekte een kind’
Nederlandse soldaten in Indië hebben naar schatting drie- tot achtduizend kinderen verwekt bij lokale vrouwen. Annegriet Wietsma, filmmaker en schrijver, en militair historicus Stef Scagliola, schreven hierover Liefde in tijden van oorlog. Onze jongens en hun verzwegen kinderen in de Oost. Wietsma: ‘De Nederlandse krijgsmacht heeft geen rekening gehouden met seksuele verlangens. Dat was flink...
Jan Huygen van Linschoten (1563-1611)
De jonge avonturier Jan Huygen van Linschoten reisde eind zestiende eeuw met de Portugezen mee naar India. Hij noteerde alle kennis die hij opdeed in een boek, dat een sensatie werd. Nederlandse kooplui wisten voortaan waar het grote geld te verdienen viel. Jan Huygen van Linschoten woonde al een jaar in Goa toen een smartelijke...
