Alle artikelen
Er is geen tekort aan boeken over Winston Churchill. Elk jaar verschijnen er zeker drie werken over de grootste staatsman uit de Britse geschiedenis en dat aantal zal in 2015, vijftig jaar nadat hij aan een hersenbloeding bezweek, nog een stuk hoger zijn. In ieder geval verschijnt er tegen die tijd een Churchill-boek van de Londense burgemeester Boris Johnson.
Voor potentiële lezers wordt het ondertussen steeds moeilijker om de titels uit elkaar te houden. Wilde John voor Kerst nu Warlord. A Life of Churchill at War of Churchill as Warlord krijgen? Naast boekwinkels voor kook-, schaak- en reisliefhebbers bestaat er zeker in het Verenigd Koninkrijk zo langzamerhand behoefte aan een Churchill Bookshop.
In die denkbeeldige boekwinkel staan allereerst zijn eigen werken, zoals de historie van de Tweede Wereldoorlog. Al voor de oorlog had Churchill in het parlement beweerd dat de geschiedenis gunstig over hem zou oordelen, temeer omdat hij deze zelf zou gaan schrijven. Het leverde hem ook nog eens de Nobelprijs voor Literatuur op.
Er zijn van Churchill bovendien al minstens tien biografieën verschenen. In een recent boek stond als enige nieuwtje dat Churchill voor zijn bruiloft naar een jongedame was gegaan om te vertellen waarom zij niet de uitverkorene was. Nee, de toekomst is aan de specialistische boeken, bijvoorbeeld over Churchills vakanties, wijsheden, toespraken, vijanden, liefdesleven, schilderijen en tinnen soldaatjes.
De churchillogie is nu verrijkt met Churchill. The Supreme Survivor, een curieus boek over de gezondheid van de grote leider. Op chronologische wijze laat de Nieuwzeelandse chirurg Wyn Beasley alle kwalen en blessures waaraan Churchill heeft geleden de revue passeren. Hij maakt daarbij op kritische wijze gebruik van de aantekeningen van Churchills lijfarts, en vult deze aan met heerlijke anekdotes, bijvoorbeeld over het sigaarvriendelijke zuurstofmasker dat Churchill had laten maken voor een vliegreis naar Perzië.
Gaandeweg het boek gaat de vraag leven hoe het in vredesnaam mogelijk is dat de immer kwakkelende Churchill op zijn 65ste nog premier werd en de respectabele leeftijd van 90 jaar zou bereiken, twee keer zo oud als zijn vader Lord Randolph. De medische avonturen begonnen op jonge leeftijd. Mede dankzij een te vroege geboorte had Churchill een zwakke gezondheid, en de afranselingen op de kostschool maakten het er niet beter op. Op zijn elfde balanceerde hij tijdens een longontsteking op het randje van de dood.
Korte tijd later werd hij bijna doodgestoken door een medeleerling, lag de wildebras drie dagen in coma na een val uit een boom en raakte zijn schouder uit de kom na een andere smak, wat later voor problemen zou zorgen bij polowedstrijden en vuistgebaren tijdens redevoeringen. In New York werd Churchill door een auto overreden toen hij alleen naar rechts keek. Hij ontsnapte aan een verlamming, maar liep wel de pleuris op in de ziekenboeg.
Soms had hij gewoon pech. Zo werd uitgerekend Churchill door zijn kameel gebeten tijdens een avontuurlijke woestijntocht met Gertrude Bell, Lawrence van Arabië en zijn vrouw. Ook roken zorgde voor kwalen, bijvoorbeeld toen hij zijn sigaar per ongeluk uitdrukte in een doosje lucifers, wat hem een brandwond bezorgde.
Het hinderde zijn functioneren niet. Integendeel. Elke kwaal die hem niet doodde, maakte hem juist sterker, strijdlustiger en dankbaarder. Beasley meldt dat Churchill zich kort voor de Slag om El-Alamein in juli 1942 bedacht dat het exact twintig jaar geleden was dat hij werd geholpen aan een gecompliceerde blindedarmontsteking, reden om de chirurg als dank en ter herinnering een kattebel te sturen.
Veel kwetsuren in Churchills jonge jaren kwamen voort uit zijn drang naar avontuur. Zo smeekte hij in 1897 om mee te mogen met een strafexpeditie in het Bora-Bora gebergte tussen Afghanistan en het hedendaagse Pakistan. ‘Niets in de wereld is opwindender dan om zonder resultaat te worden beschoten,’ schreef de 22-jarige cavalerist indertijd.
Met dit citaat begint Churchill’s First War. Young Winston and the fight against the Taliban van militair historicus Con Coughlin. Het actueel getinte boek is een teken van de hernieuwde interesse die na 11 september 2001 is ontstaan in de Britse avonturen in Afghanistan. En aan wie kan zo’n studie beter worden opgehangen dan aan de jonge Winston?
Zes weken lang riskeerde Churchill zijn leven in de strijd met opstandige bergvolkeren die een Brits militair kamp hadden aangevallen. Bang voor een Russische aanval op Brits-Indië beschouwden de Britten Afghanistan als een belangrijke buffer. De verdeel- en heerspolitiek werkte naar behoren, maar de Pashtun-clans moest weinig van de Britten en hun zoethoudertjes hebben. Churchill zelf had ook zijn twijfels over de Britse Afghanistan-politiek: ‘Financieel gezien is het desastreus, moreel verderfelijk, militair een open vraag en politiek een blunder.’
In het veld was Churchill echter in zijn element en in de rustige uren werkte hij als oorlogscorrespondent, zoals hij dat later ook zou doen in Soedan, Cuba en Zuid-Afrika.
Churchills Story of the Malakand Field Force is de laatste jaren verslonden door onder meer Amerikaanse generaals. Een van hen luisterde zelfs naar een gesproken versie tijdens het trimmen in Kaboel.
Het vormt ook basismateriaal voor Coughlin, wiens boek leert waarom het nagenoeg onmogelijk is om duurzame militaire successen te behalen in het onherbergzame land met zijn op z’n zachtst gezegd sceptische bevolking. De strafexpeditie tegen de ‘Talibs’ was vooral een persoonlijk succes voor Churchill, die voor de verandering niet gewond raakte. Voor hem was militaire roem een eerste stap naar de grote politieke carrière waar hij van droomde. Het lukte.
Wyn Beasley
Churchill. The Supreme Survivor
Mercer Books, 200 p., € 33,99
Con Coughlin
Churchill’s First War. Young Winston and the Fight Against the Taliban
Macmilan, 298 p., € 19,99
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: Beasley en Coughlin over Winston Churchill
Er is geen tekort aan boeken over Winston Churchill. Elk jaar verschijnen er zeker drie werken over de grootste staatsman uit de Britse geschiedenis en dat aantal zal in 2015, vijftig jaar nadat hij aan een hersenbloeding bezweek, nog een stuk hoger zijn. In ieder geval verschijnt er tegen die tijd een Churchill-boek van de...
LEZERSFORUM: ‘Er moet een onderzoek komen naar de Indonesische misdaden tijdens de Bersiap’
‘Eens, want alleen op die manier kan deze periode van beide kanten bestudeerd worden’, schrijft C. Baar-de Weerd. Dat een onderzoek naar de misdaden tijdens de Bersiap-periode zou leiden tot een completer beeld van de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië, vinden veel deelnemers. ‘Het was een episode in een warrige oorlog, die wellicht meer impact heeft...
SIGNALEMENTEN: Kill your darlings
Daniel – Harry Potter – Radcliffe als Allen Ginsberg, de belangrijkste dichter van de Beat Generation? Het is even wennen, maar Radcliffe bewijst in Kill your darlings dat hij de rol van tovenaarsleerling is ontgroeid. De debuutfilm van de Amerikaan John Krokidas gaat terug naar de tijd dat de schrijvers van de...
FILM: Die andere Heimat. Chronik einer Sehnsucht
Is hij er nu echt mee gestopt? Tien jaar geleden zei de Duitse regisseur Edgar Reitz na Heimat 3 dat het welletjes was geweest. Na ruim vijftig uur was er een einde gekomen aan zijn monumentale, op film gedraaide tv-serie over het wel en wee van drie generaties van de familie Simon in de...
TENTOONSTELLING: Zwart en wit in het Tropenmuseum
Jaren geleden zat ik op een terras in Elmina, in Ghana, vlakbij het fort dat vanaf 1637 dienst deed als hoofdkwartier van de West-Indische Compagnie, tevens centrum van de slavenhandel. Hier hoorde ik dat de Afrikanen zelf ook een grote rol speelden in de slavenhandel. Gevangenen van onderlinge stammenstrijd werden tot lijfeigenen gemaakt en...
‘NSB’ers waren in de war’
Wat gebeurde er na de oorlog met hen die ‘fout’ waren geweest? Paul Ruigrok en Godfried van Run (beiden NTR) interviewden op 15 januari Dick Woudenberg, zoon uit een NSB-gezin, Henk Dupuis, officier van justitie bij de bijzondere rechtspleging en historica Ismee Tames (NIOD) tijdens de eerste bijeenkomst van Helden en Schurken 5 in het...
‘Duitse intellectuelen juichten WO I toe’
De Duitse culturele en academische elite was veel nauwer betrokken bij de duistere kanten van de politiek dan tot nu toe werd gedacht. Dat beargumenteert emeritus hoogleraar Frits Boterman in het ruim duizend pagina’s tellende Cultuur als macht. Cultuurgeschiedenis van Duitsland 1800-heden. ‘Volgens Thomas Mann zou de Eerste Wereldoorlog het land reinigen van tegenstellingen’. Zelfs in...
Zussen Oversteegen probeerden Schaft te redden
De zussen Truus en Freddie Oversteegen hebben geprobeerd om verzetsheldin Hannie Schaft te bevrijden, toen zij gevangen werd door de nazi’s. Dat vertelden ze op 18 april tijdens een bijeenkomst van Helden en Schurken, georganiseerd door Historisch Nieuwsblad en het Verzetsmuseum in Amsterdam, aan NOS-verslaggever Pauline Broekema. ‘We vertrouwden Hannie niet. Tijdens de kennismaking hadden...
‘Verlichting maakte kerk toleranter’
De Verlichting was geen afwijzing van het geloof, zoals vaak gedacht, maar eerder een herinterpretatie van de geloofsbelijdenis. Dit genuanceerde beeld wordt geschetst in Verlichting in Nederland 1650-1850, onder redactie van de Leidse universiteitsdocent Jan Wim Buisman. Historische essays van verschillende auteurs en historische bronteksten tonen aan dat verlichte ideeën en geloof vaak hand in...
Sebald Rutgers (1879-1961): Nederlands ingenieur in de Sovjet-Unie
Vol verlangen naar de revolutie reist ingenieur Sebald Rutgers in 1918 naar Moskou, de hoofdstad van het wereldproletariaat. Hij wijdt zijn leven aan de opbouw van de Sovjet-Unie en blijft de communisten altijd trouw, ook al weet hij van de zuiveringen. In Kemerowo, een industriestad in het hart van Siberië waar Sebald Rutgers in 1922...
Johan Maurits (1604-1679): koloniaal bestuurder van Brazilië
Hij is tot op de dag van vandaag een grootheid in Brazilië. Kinderen leren over hem op school. Hoe komt het dat een koloniaal bestuurder zo’n reputatie heeft verworven in een voormalig wingewest? De Duitse graaf Johan Maurits, als gouverneur in dienst van de Republiek, voerde een politiek van verdraagzaamheid. Maar blijvender nog is het...
Graf van Cleopatra is nooit gevonden
Het is het droeve lot van de historische Cleopatra dat ze telkens opnieuw moet opboksen tegen haar postume imago van bloedmooie oosterse mannenverslindster. Dit is het resultaat van een tweeduizend jaar oude politieke karaktermoord. In werkelijkheid was ze een intellectueel, en een uitstekend staatsvrouw, van wie het graf nooit is gevonden.
