Alle artikelen
Wat de Israëlische geheime dienst met Adolf Eichmann wel lukte, lukte niet met Josef Mengele. De oorlogsmisdadiger, die om zijn gruwelijke genetische experimenten en selectie aan de poort van Auschwitz ‘de Engel des Doods’ werd genoemd, bleef zijn achtervolgers altijd net een stap voor. Uiteindelijk verdronk hij in 1979 na mogelijk een hartstilstand of beroerte op 67-jarige leeftijd in zee in Brazilië.
De Argentijnse speelfilm Wakolda speelt zich af in 1960 in Argentinië, waar Mengele in 1949 naartoe was gevlucht. Jarenlang leefde hij – vaak gewoon onder zijn eigen naam! – in Buenos Aires. Toen in 1960 de grond hem te heet onder de voeten werd – er werd voor het eerst serieus op hem en Eichmann gejaagd – vluchtte hij naar Paraguay. Wakolda bestrijkt het halfjaar tussen Mengeles vertrek uit Buenos Aires en zijn aankomst in Paraguay. Hij vestigt zich onder de naam Helmut Gregor in de Duitse gemeenschap in Bariloche, een stadje aan een meer in Patagonië, waar hij bepaald niet de enige gevluchte nazi is. Mengele woont in een hotel, dat gerund wordt door een stel, van wie de vrouw Duitse wortels heeft. Als deze ouders zich zorgen maken over de groeistoornis van hun 12-jarige dochtertje – het meisje is veel kleiner dan haar leeftijdgenoten – weet de charismatische hotelgast, die zich uitgeeft voor arts, wel raad met het probleem. Hij dient het kind groeihormonen toe, die werken, maar later voor complicaties zorgen. Dat Mengele zijn misdadige praktijken weer heeft opgepakt, wordt helemaal duidelijk als hij zich ‘ontfermt’ over de zwakke pasgeboren tweeling van de hotelvrouw. De kans om met deze kinderen te experimenteren laat hij niet voorbijgaan.
Wakolda, van de Argentijnse regisseuse Lucia Puenzo – dochter van Luis Puenzo, die in 1985 met het aangrijpende La historia oficial over de Argentijnse ‘vuile oorlog’ de Oscar voor beste buitenlandse film won-, was in Argentinië zeer succesvol. Haar film trok een half miljoen bezoekers en werd overstelpt met prijzen. Het drama is geen feitelijke historische reconstructie, maar wekt de naoorlogse nazisfeer in Argentinië tot leven. Niet alleen Mengele, maar veel meer Duitse en half-Duitse inwoners in Bariloche geloven nog halsstarrig in het arische rassenideaal. Zij vormen een geïsoleerde gemeenschap, waarin Mengele niet bang hoeft te zijn dat mensen die weten wie hij is hem zullen verraden.
Wakolda overtuigt als schets van een mentaal klimaat waarin Mengele kon onderduiken, maar lijdt onder opzichtige metaforen. Zo stimuleert Mengele de vader van het meisje met een groeistoornis om een door hem gemaakte speelgoedpop in massaproductie te nemen, een simplistische verwijzing naar Mengeles streven om een zuiver arisch ras te creëren. Mengeles genetische obsessies hebben geen metaforen nodig.
Wakolda
Lucia Puenzo
Vanaf 6 november in de bioscoop
Dit artikel is exclusief voor abonnees
FILM: Wakolda
Wat de Israëlische geheime dienst met Adolf Eichmann wel lukte, lukte niet met Josef Mengele. De oorlogsmisdadiger, die om zijn gruwelijke genetische experimenten en selectie aan de poort van Auschwitz ‘de Engel des Doods’ werd genoemd, bleef zijn achtervolgers altijd net een stap voor. Uiteindelijk verdronk hij in 1979 na mogelijk een hartstilstand of beroerte...
TENTOONSTELLING: Allard Pierson. Het Romeinse Rijk ontsloten
Wie van u is weleens in het Allard Pierson Museum geweest? Een schoolreisje dertig jaar geleden? Dat kan kloppen. Ikzelf dwaalde er ooit rond op weg naar een college over de Hettieten, waarvoor ik me in een vlaag van verstandsverbijstering had ingeschreven. Het Allard Pierson bestaat sinds 1934 en is gevestigd in een statig gebouw...
Het Congres van Wenen: begin van een nieuwe wereldorde
Volgend jaar is het twee eeuwen geleden dat het Congres van Wenen werd gehouden. Het belang van het Congres was ongekend, ook voor ons land. De Jonge Akademie en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen organiseren daarom van 5 tot en met 7 november het symposium ‘Vienna 1815: The making of a European security culture’....
Democratie stelt grenzen aan inlichtingenwerk
Historisch Nieuwsblad organiseert op 24 oktober de Collegedag Geheime diensten en spionage. Vier historici zullen de deelnemers inwijden in het ontstaan en de werking van geheime diensten, waarbij parallellen met het heden niet ontbreken. De discussie over de grenzen aan het inlichtingenwerk is natuurlijk hoogst actueel. ‘Inlichtingendiensten moeten in hun operaties voortdurend de balans zoeken...
De moordlust van de hertog van Alva
Zonder morele problemen liet de hertog van Alva duizenden Nederlandse opstandelingen over de kling jagen. God stond immers aan zijn kant. Toch werd zijn moordlust zelfs zijn Spaanse opdrachtgevers te gortig.
Indonesiërs in Nederlandse kampen
Tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog arresteerden de Nederlanders duizenden revolutionaire strijders en burgers. Vaak was niet eens duidelijk waarvan deze Indonesiërs werden verdacht. Voor de zekerheid werden ze toch opgesloten. De bekendste schrijver van Indonesië, Pramoedya Ananta Toer, werd tijdens de eerste politionele actie in juli 1947 in Batavia gearresteerd door Nederlandse mariniers. Pramoedya, die voor...
Romeinse clientela
Romeinse volksmenners bedachten zo veel mogelijk ‘leuke dingen’ voor hun eigen clientela. Want hoe meer mensen van hen afhankelijk waren, hoe groter hun macht. Uiteindelijk hielpen ze daarmee de prille democratie om zeep. De klant is koning, zo willen winkeliers ons doen geloven. Ze spreken hun koperspubliek aan als ‘geachte...
De megalomane Jean-Bedel Bokassa
Macron beloofd dat het tijdperk van 'Françafrique' is afgelopen. Met steun van de Fransen greep Jean-Bédel Bokassa in 1966 de macht in Centraal-Afrika.
Een briefwisseling met Himmler
Wat antwoordt een massamoordenaar als zijn vrouw hem vraagt hoe zijn dag was? Dat valt te lezen in de brieven van SS-baas Heinrich Himmler en zijn vrouw Marga. De brieven zijn bijna schokkend alledaags. ‘Geniet maar van jullie bezoek aan Dachau en doe iedereen van mij de groeten.’ De brieven van nazitopman Heinrich Himmler aan...
Het Suriname van Desi Bouterse
De relatie tussen Nederland en Suriname is al decennialang moeizaam. Het hielp niet dat de Surinamers in 2010 voormalig dictator en cocaïnehandelaar Desi Bouterse tot president kozen.
Beatrice de Graaf over spionage
Het onderwerp is zo actueel dat Beatrice de Graaf verwacht dat ze tot op het laatste moment de tekst van haar lezing zal bijstellen. De Graaf is op 24 oktober een van de sprekers tijdens de collegedag over geheime diensten en spionage, georganiseerd door Historisch Nieuwsblad. Als hoogleraar geschiedenis van de internationale betrekkingen aan de...
LESSEN: ‘Bijstand decentraliseren? Dat is een eeuwige discussie’
Gemeenten worden per 1 januari 2015 verantwoordelijk voor jeugdzorg, werk en inkomen, en zorg aan langdurig zieken en ouderen. Een deel van deze taken hebben ze nu al, een deel nemen ze over van de rijksoverheid. Er wordt getwijfeld of de gemeenten wel klaar zijn voor hun nieuwe takenpakket, maar volgens hoogleraar, voormalig PvdA-senator en...
