Alle artikelen
Historicus Jos Palm koppelt in Moederkerk. De ondergang van rooms Nederland het levensverhaal van zijn moeder aan het verhaal van de ondergang van de katholieke kerk in de jaren zestig. Op 12 april spreekt Jos Palm tijdens de Dag van de familiegeschiedenis. ‘Het katholieke geloof in de twintigste eeuw was het meeste geslaagde totalitaire systeem.’
Hoe is je interesse in familiegeschiedenis aangewakkerd?
‘Ik dacht: historici schrijven echte boeken, ik hoor geen familiegeschiedenis te schrijven. Toen mijn moeder doodging kocht ik een boek waarin de auteur schreef over zijn moeder. Waarom zou ik niet ook een boek over mijn moeder schrijven? Er was een klein geheim, mijn opa viel op kleine jongens en was door de kerk gedwongen om met mijn oma te trouwen. Dit legde een enorm beslag op het huwelijk, wat ook maar een paar jaar duurde. Mijn moeder groeide alleen op met mijn oma, die een soort weduwe met een nog levende man was geworden. Hieronder zit het verhaal dat mijn ouders brave katholieken waren, onder wie het kerkmodel in de jaren zestig vandaan viel. Dit begrepen ze niet. Moederkerk is een biografie over mijn moeder, die de ontwikkelingen binnen het katholicisme beschrijft.’
Hoe heb je onderzoek gedaan?
‘Op de slaapkamer van mijn ouders stond een klerenkast met mijn moeders bloemetjesjurken en het nette pak van mijn vader. Daaronder lagen dozen met oude brieven en fotoalbums. Toen mijn moeder overleed moest het ouderlijk huis worden uitgeruimd; ik heb alles in vuilniszakken gestopt en verhuisd naar mijn kantoortje. Dit was mijn kernmateriaal. Ik heb alles gesorteerd en gedurende een halfjaar alle briefjes bekeken en een logboek gemaakt. Ik heb voor dit boek niemand geïnterviewd. Wel heb ik onderzoek gedaan in het parochiearchief van mijn geboorteplaats. Op basis van die twee archieven, veel er omheen te hebben gelezen en eigen herinneringen heb ik het boek geschreven.’
Wat was de meest bijzondere ontdekking tijdens het onderzoek?
‘Een briefje van Henk aan mijn moeder. Henk was protestants, dus kon eigenlijk niet met haar trouwen. Hij moest voor katholiek gaan leren, maar dit mislukte grandioos. Ik vond een briefje waaruit blijkt dat hij de liefde van haar leven was. Dit bracht mij aan het wankelen. Hoe groot was de invloed van de kerk op de gelovigen? Het katholieke geloof in de twintigste eeuw was het meeste geslaagde totalitaire systeem. De kerk had macht doordat ze de gelovigen betoverden. Het hield mensen bij elkaar door ze veel te geven, een soort religieuze Efteling, maar tegelijkertijd waren de regels heel strak. Welbeschouwd kwam het roomse geloof dicht in de buurt van de protestantse zelfdwang.’
Wat is het verschil tussen het schrijven van een familiegeschiedenis en een non-fictie boek?
‘Als je een ander boek schrijft staan de respondenten ver weg, nu heel dichtbij. Dit is veel lastiger. Je moet je afsluiten voor dat deel van jezelf dat helemaal heeft bepaald wie je bent, terwijl je tegelijkertijd moet ontdekken hoe dat zit. Daarnaast moet je doen alsof ze dood zijn, anders krijg je niet de afstand die nodig is om scherp en genadeloos te zijn. Ik heb een jaar zonder familie geleefd.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Jos Palm over het onderzoek naar zijn familiegeschiedenis
Historicus Jos Palm koppelt in Moederkerk. De ondergang van rooms Nederland het levensverhaal van zijn moeder aan het verhaal van de ondergang van de katholieke kerk in de jaren zestig. Op 12 april spreekt Jos Palm tijdens de Dag van de familiegeschiedenis. ‘Het katholieke geloof in de twintigste eeuw was het meeste geslaagde totalitaire systeem.’ Hoe...
IN BEELD: Walvisvaart
In het kielzog van Willem Barentsz togen vele avonturiers naar de Noordelijke IJszee. In hun zucht naar walvisvlees riskeerden ze bevriezing, ijsberen en scherpe ijsschotsen. Anderhalve eeuw domineerden de Nederlanders de walvisvaart, totdat de concurrentie hun letterlijk te snel af was. Driemaal probeerde Willem Barentsz een noordelijke route te vinden om de Oost te bereiken....
INTERVIEW: Simon Schama over Geschiedenis van de Joden
‘Als kind was ik al gefascineerd door de Joodse geschiedenis,’ zegt de Britse historicus Simon Schama (1945). ‘Maar ik had jarenlang te weinig afstand om erover te kunnen schrijven. Het stond te dicht bij de wereld die ik kende. Ik was op zoek naar objectiviteit en ben me in andere culturen gaan verdiepen.’ Vanaf de...
LESSEN: jeugdzorg
Gemeenten worden per 1 januari 2015 verantwoordelijk voor de uitvoering van de jeugdzorg – nu deels een taak van de provincies. Volgens het kabinet gaat de overheveling betere hulpverlening opleveren, maar dat moet wel met 15 procent minder budget. Jeroen Dekker, als hoogleraar grondslagen van de pedagogiek verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, betwijfelt of dit...
STELLING: kernwapens
James Kennedy: ‘Als categorische uitspraak is deze bewering van Mient Jan Faber onzinnig. Alleen in bepaalde situaties kan de dreiging van wederzijdse vernietiging een oorlog voorkomen. De Koude Oorlog vormt natuurlijk het bekendste voorbeeld. De VS en de Sovjet-Unie waakten er toen voor de zaak uit de hand te laten lopen, juist vanwege de wederzijdse nucleaire...
COLUMN: Martin Sommer
Van de week mocht ik even naar Rome voor een gesprek met oud-premier Mario Monti. Het resultaat leest u in de Volkskrant. Hier wil ik het over Rome hebben. Elke stap in de eeuwige stad is een voetafdruk in het verleden. Even een blik in het Pantheon, voorheen Romeinse tempel, daarna christelijke kerk, en...
COLUMN: Annejet van der Zijl
Als er één theorie is waar ik een grondige hekel aan heb, dan is het de theorie die dicteert dat iemands leven grotendeels wordt bepaald door zijn of haar jeugd. Het is natuurlijk wel vaak waar – ik ben te lang misdaadverslaggeefster geweest om me niet te realiseren dat een rottig nest veelal uitdraait...
SIGNALEMENTEN
De kleine verlossing of de lust van het ontlasten Midas Dekkers 255 p. Atlas Contact, € 21,99 De boeken van Midas Dekkers zijn een wonderbaarlijke mix van biologie, kunst, geschiedenis en nog een paar specialisaties. Eerder boog hij zich over rood haar, sport en bestialiteit. In dit boek is poep aan de...
BOEKEN: 1914. Hoe Europa de vrede liet varen voor de Eerste Wereldoorlog door Margaret MacMillan en 1914. Het trauma van Europa door Max Hastings
Het drama van 1914 laat zich in één zin beschrijven: Europa is de vrede uitgerommeld, omdat oorlog een manier was om lastige zaken te regelen. Oorlog was ‘voortzetting van politiek met andere middelen’, zoals de Duitse generaal Von Clausewitz minder dan een eeuw daarvoor luchtigjes had geschreven. En ook al kon men rond 1914 vermoeden...
De oprichter van Nederlands beroemdste brouwerij wist niets van bierbrouwen
Ter opluistering van het 150-jarig jubileum van de Heineken Brouwerij schreef Annejet van der Zijl een prettig leesbare biografie, waaruit in elk geval blijkt dat de oprichter van de nu wereldberoemde brouwerij een uitzonderlijk mens was. Toen Gerard Heineken (1841-1893) op 20-jarige leeftijd zijn vader verloor en een mooi kapitaaltje erfde, had hij rustig kunnen...
BOEKEN: Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland door Henri Knop
Toen Boris van der Ham (D66) in 2012 afscheid nam, schonk hij de Tweede Kamer een exemplaar van het Theologisch-politiek traktaat van Spinoza (1632-1677). Het was hem opgevallen dat er een aantal ‘inspirerende boeken’, waaronder de Koran en de Bijbel, onder handbereik van de voorzitter stond, maar hij vond het ‘vreemd dat nog niemand uit...
BOEKEN: Prisonniers de FLN door Raphaëlle Branche en Le football dans Paris et ses banlieues door Julien Sorez
Het is een van de onderbelichte aspecten in de koloniale oorlogvoering na 1945: het lot van militairen en burgers die gevangen werden genomen door onafhankelijkheidsbewegingen in Azië en Afrika. Over de lotgevallen van de Franse soldaten die in mei 1954 rond de slag bij Dien Bien Phu krijgsgevangen raakten, is momenteel welgeteld één studie voorhanden...
