Alle artikelen
De eigenaardige gewoonte om te roken stamt uit de Nieuwe Wereld. In de zestiende eeuw raakt Europa verslingerd aan tabak en verdienen kooplui er kapitalen mee.
De bewoners van de Nieuwe Wereld hebben de gewoonte een beetje gedroogde tabak in een palmblad te doen en dat op te rollen tot ongeveer de lengte van een kaars – zo beschrijft de Franse priester en Brazilië-ganger André de Thevet in 1557 een opmerkelijke Zuid-Amerikaanse gewoonte. Dat opgerolde blad, gaat Thevet verder, steken ze aan. Via de mond en de neus nemen ze de rook op. Dat is heel goed tegen overtollig vocht in het hoofd en bovendien helpt de rook tegen honger en dorst.
Thevet is een van de eerste Europeanen die enthousiast schrijven over het tabaksgebruik in de Nieuwe Wereld, en velen zullen hem volgen. Binnen een eeuw na de ontdekking van Amerika raden artsen rook aan als middel om viezigheid uit de longen te verwijderen en allerlei longklachten te verhelpen. Bovendien zou de droge, warme rook goed zijn tegen klachten die worden veroorzaakt door een teveel aan vocht en kou – een bewering in lijn met de geneeskunde van die tijd, die stelt dat warmte en kou, vocht en droogte altijd met elkaar in evenwicht moeten zijn.


Kritiek is er ook, van zedenpredikers die het plezier wantrouwen dat tabak kan bieden. Zij waarschuwen voor moreel verval en krijgen het soms zelfs voor elkaar dat roken wordt verboden. Maar er is geen houden aan. In de zeventiende eeuw raken Europese mannen massaal verslaafd aan hun pijp en tot afschuw van de moralisten zijn er ook rokende vrouwen. Slimme kooplui zien er handel in en al snel groeit de tabaksplant niet alleen in West- maar ook in Oost-Indië. De teelt levert kapitalen op.


Met zoveel rokers wordt al snel duidelijk dat tabak niet het panacee is tegen longklachten dat zestiende-eeuwse enthousiastelingen ervan maakten. In de achttiende eeuw wordt een verband gelegd tussen tabak en kanker, en vervolgens stapelen de bewijzen voor de schaduwkanten zich op. Maar tabaksverkopers leggen zich daar niet bij neer en worden voorlopers in de marketing. Met hun sigaretten verkopen ze een vleugje cowboyschap, een zweempje Hollywood-flair, en de suggestie van seks.


Het werkt, tot de overheid in de late twintigste eeuw besluit de slimme verleiders aan banden te leggen. Langzaamaan gebeurt wat tabaksfabrikanten al zo lang vrezen: het aantal rokers daalt – voorzichtig. Goed nieuws voor de volksgezondheid, maar beroerd voor de werkgelegenheid, zoals de werknemers van Philip Morris in Bergen op Zoom in 2014 merkten. Zij moesten bijna allemaal op zoek naar een nieuwe baan.


Dit artikel is exclusief voor abonnees
Roken was een rage uit de Nieuwe Wereld
De eigenaardige gewoonte om te roken stamt uit de Nieuwe Wereld. In de zestiende eeuw raakt Europa verslingerd aan tabak en verdienen kooplui er kapitalen mee. De bewoners van de Nieuwe Wereld hebben de gewoonte een beetje gedroogde tabak in een palmblad te doen en dat op te rollen tot ongeveer de lengte van een...
INTERVIEW: Hans Daalder over biografie Willem Drees
‘Willem Drees was een uitzonderlijk bekwaam bestuurder. Hij bereidde zich grondig voor, behield zijn gezond verstand, kon mogelijke twistpunten tot kernpunten reduceren en had gevoel voor wat anderen bewoog. Hij was een eenvoudig man in zijn optreden, soms bijna verlegen. Hij drong zich nooit op de voorgrond en hij poseerde nooit.’ Haast een mensenleven lang...
LESSEN: geloofwaardigheid Europese parlement
Op 22 mei zijn er Europese Parlementsverkiezingen. Eigenlijk kan dit niemand iets schelen, schrijft de Utrechtse historicus Mathieu Segers in zijn recent verschenen boek Waagstuk Europa. Europees beleid wordt steeds belangijker, maar de interesse in de Europese verkiezingen neemt niet toe, en volgens hem is dat goed verklaarbaar. ‘In de ogen van...
STELLING: Westen en Poetin
Anton van Hooff:‘Absoluut niet. Poetin is een dictator, en dictators moeten worden gestuit. De Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble had groot gelijk toen hij de Russische bezetting van de Krim vergeleek met de bezetting van Sudetenland door nazi-Duitsland, in 1938. Ook Poetin gebruikt het excuus dat hij de eigen bevolking wil beschermen. Maar net...
COLUMN: Martin Sommer
Elke ochtend fiets ik door het oude centrum van Haarlem, op weg naar het station. Bij antiquariaat Hovingh in de Kleine Houtstraat branden dag en nacht de tl-lampen. Zo zie ik, ook als de zaak dicht is, op de bovenste plank rondom de hele, ruime winkel elke ochtend de folio-ordners van mijn vader. Honderden ordners,...
COLUMN: Annejet van der Zijl
Ik weet het: van het verhaal dat ik nu ga vertellen zijn er honderdduizenden, en ze zijn allemaal even droevig. En toch wil ik u nog even laten kennismaken met Betty Springer. Al is het maar omdat ik laatst een cadeautje van haar aangeboden kreeg, in de vorm van een houten vaasje met daarop gebrandschilderde...
Kenau en Magdalena door Els Kloek
Els Kloek geeft een overstelpende hoeveelheid wetenswaardigheden over de Tachtigjarige Oorlog en de positie van vrouwen in die strijd.
BOEKEN: Na de bevrijding door Ad van Liempt
Dit is bovenal een somber stemmend boek. Dat ligt niet aan de auteur, die helder en duidelijk schrijft. Het ligt aan datgene wat de Nederlanders deden in de eerste jaren na de oorlog. Vijf jaar lang hadden de Nederlanders gezucht onder het terroristische en gewelddadige Duitse regime. Wat een immense opluchting was de bevrijding; wekenlang...
BOEKEN: Juliana’s vergeten oorlog door Jolande Withuis
Het is waar wat Jolande Withuis schrijft: ‘De figuur van koningin Juliana gaat schuil onder een dikke laag clichés.’ Dat begon al met het beeld dat zij als kroonprinses tijdens de Tweede Wereldoorlog met haar dochtertjes Beatrix, Irene en later Margriet veilig in Canada zat, genietend van het huishouden, terwijl haar man prins Bernhard en...
BOEKEN: Kroniek van de Nederlandse Oorlog door Hugo de Groot
De Kroniek van de Nederlandse Oorlog van Hugo de Groot is een tamelijk verbijsterend boek. Niet zozeer om wat erin staat als wel om waar het geen blijk van geeft: inzicht en persoonlijkheid. Het boek dat Jan Waszink in vertaling voorlegt en van een uitvoerig verhelderend nawoord heeft voorzien, is het eerste deel van de...
BOEKEN: Roosevelt’s Centurions door Joseph Persico en What soldiers do door Mary Roberts
Amerikanen raken niet uitgelezen over de Tweede Wereldoorlog. Wie een Amerikaanse boekhandel binnenloopt, wordt onmiddellijk getroffen door het grote segment dat is ingeruimd voor alle oorlogen waarbij de Verenigde Staten betrokken waren. Hierbinnen neemt de Tweede Wereldoorlog nog steeds een centrale plaats in, alsof deze oorlog nog steeds een moreel ijkpunt voor de natie is....
SIGNALEMENTEN: La bande à Picasso
Het is een lekker stel bij elkaar, het vrijgevochten groepje kunstenaars rond Picasso in het begin van de twintigste eeuw in Parijs. Met de schrijver Guillaume Apollinaire, de dichter Max Jacob en de kunstenaar Manolo Hugue is het goed drinken in de kroeg, waar het stel de gevestigde kunstgarde graag mag provoceren. De...
