Alle artikelen
Koning Willem II staat bekend als de vorst die in 1848 uit angst voor revolutie in één nacht transformeerde van conservatief naar liberaal. Hij legde zich neer bij de door Thorbecke geschreven nieuwe grondwet die voorzag in de politieke ministeriële verantwoordelijkheid.
Uit de biografie van Willem II die Jeroen van Zanten nu publiceert, blijkt dat het allemaal ietsje anders is gegaan. Het was pas na de dood van deze Willem in 1849 dat de positie van de koning in het politieke bestel echt veranderde, en bovendien was Willem II helemaal niet zo conservatief. Al decennia eerder was hij tot de overtuiging gekomen dat het dictatoriale bewind van zijn vader Willem I noodlottige gevolgen zou hebben als er niet meer vrijheid voor de onderdanen in het koninkrijk kwam.
Deze overtuiging, opgeteld bij de omstandigheid dat overal in Europa vorsten tot concessies werden gedwongen, heeft in elk geval een hervorming in gang gezet. Maar Van Zanten vond de verklaring blijkbaar niet mooi genoeg en beweert dat er ook chantage in het spel was.
Nu is het waar dat het leven van Willem doortrokken was van samenzwering en chantage, maar uit niets blijkt dat Nederland daarmee aan een nieuwe grondwet is geholpen. Van Zanten beschrijft hoe onderwereldfiguur Petrus Janssen in 1844 door Willem was gestreeld en ‘innig gekust’ – daarmee begon een chantagepraktijk die zelfs nog na de dood van Willem lucratief was. Maar Janssen was slechts een van de velen aan wie het hof jarenlang zwijggeld betaalde. Er is geen aanwijzing dat zijn afpersers ook politieke bedoelingen hadden.
Het leven van Willem II lijkt welhaast geleefd te zijn om er een spannend boek over te schrijven. Samen met zijn familie moest hij zijn land op nog geen driejarige leeftijd ontvluchten, hij groeide op in Pruisen, studeerde in Oxford en boekte als officier onder Wellington successen op het slagveld in Spanje.
De heldenstatus bereikte hij met zijn kordate optreden in Quatre-Bras en tijdens de Slag bij Waterloo. Zelfs het verslagen ‘Corsicaanse beest’ Napoleon liet in zijn memoires optekenen dat de Prins beschikte over een ‘génie de la guerre’. Zijn roem was zo groot dat er zelfs stemmen op gingen om niet zijn vader maar de Prins tot koning van Nederland te kronen. Door optreden van Wellington (‘Too much is not to be expected from him’) ging dat plan niet door.
Onder druk van zijn vader verloofde Willem zich met de Britse kroonprinses Charlotte, dochter van de latere koning George V. De kersverse fiancées lieten zich echter niet dwingen. Willem trouwde in 1816 met de zus van de Russische tsaar, Anna Paulowna. Van Zanten maakt duidelijk dat Willems binding met Nederland niet sterk was. Hij sprak de taal nauwelijks, probeerde tot twee keer toe op de Franse troon terecht te komen en kwam er openlijk voor uit dat hij liever in Brussel woonde dan in Den Haag.
Daarom was het niet verwonderlijk dat zijn rol tijdens de Belgische Opstand dubbelzinnig was. Hoewel Willem de revolutie van 1830 moest temperen, stelde hij zich aan het hoofd van de oppositie, in de hoop koning van België te worden. Tevergeefs. België scheidde zich af en Willem zocht weer nieuwe avonturen. Hij was niet alleen chantabel omdat hij er diverse homoseksuele relaties op na hield, ook steunde hij journalisten om tegen het regeringsbeleid van zijn vader te ageren.
Eindelijk, in 1840, nadat vader Willem I hertrouwd was met een hofdame en het land verlaten had, kon Willem de troon bestijgen. Hij had zijn hart verpand aan Tilburg. Een mooi paleis was er in aanbouw toen hij daar in 1849 overleed.
Willem was een dolende ziel, dapper, kunstzinnig en romantisch. Een kroonprins die te lang op de troon moest wachten en zich daarom verloor in gekkigheden. De negen jaar dat hij regeerde hebben Nederland geen kwaad gedaan, zeker niet als je bedenkt wat voor brokkenpiloot zijn zoon en opvolger Willem III was. De biografie van Jeroen van Zanten is mooi geschreven, degelijk en onthullend.
Koning Willem II, 1792-1849
Jeroen van Zanten
704 p. Boom, € 39,90
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: Jeroen van Zanten, Koning Willem II (1792-1849)
Koning Willem II staat bekend als de vorst die in 1848 uit angst voor revolutie in één nacht transformeerde van conservatief naar liberaal. Hij legde zich neer bij de door Thorbecke geschreven nieuwe grondwet die voorzag in de politieke ministeriële verantwoordelijkheid. Uit de biografie van Willem II die Jeroen van...
BOEKEN: Jeroen Koch, Koning Willem I (1772-1843)
Willem Frederik van Oranje-Nassau, de oudste zoon van erfstadhouder Willem V en zijn vrouw Wilhelmina van Pruisen, werd geboren op 24 augustus 1772. Hoewel het stadhouderschap in de Republiek allerminst onomstreden was, zag het er op dat moment toch naar uit dat Willem Frederik ooit zijn vader als stadhouder zou opvolgen. Binnen twee decennia zouden...
SIGNALEMENTEN
De gecensureerde oorlog. Militairen versus media in Nederlands-IndiëLouis Zweers400 p. Walburg Pers, Є 49,50 Mooie handelseditie van de dissertatie die fotohistoricus Zweers onlangs aan de Erasmusuniversiteit Rotterdam verdedigde. Dit boek zou weleens het ‘definitieve’ boek kunnen zijn over de manier waarop de Nederlandse militaire staf de koloniale oorlog tussen 1945 en 1949 publicitair naar haar...
BOEKEN: Frits Boterman, Cultuur als macht
In februari 2013 nam historicus Frits Boterman afscheid als deeltijdhoogleraar Moderne ge-schiedenis van Duitsland na 1750 aan de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Univer-siteit van Amsterdam. Dit emeritaat heeft hij nu opgeluisterd met de publicatie van Cultuur als macht, zijn zeer lijvige ‘levenswerk’ over de moderne cultuurgeschiedenis van Duitsland sinds 1800, en in het bijzonder...
BOEKEN: Beasley en Coughlin over Winston Churchill
Er is geen tekort aan boeken over Winston Churchill. Elk jaar verschijnen er zeker drie werken over de grootste staatsman uit de Britse geschiedenis en dat aantal zal in 2015, vijftig jaar nadat hij aan een hersenbloeding bezweek, nog een stuk hoger zijn. In ieder geval verschijnt er tegen die tijd een Churchill-boek van de...
LEZERSFORUM: ‘Er moet een onderzoek komen naar de Indonesische misdaden tijdens de Bersiap’
‘Eens, want alleen op die manier kan deze periode van beide kanten bestudeerd worden’, schrijft C. Baar-de Weerd. Dat een onderzoek naar de misdaden tijdens de Bersiap-periode zou leiden tot een completer beeld van de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië, vinden veel deelnemers. ‘Het was een episode in een warrige oorlog, die wellicht meer impact heeft...
SIGNALEMENTEN: Kill your darlings
Daniel – Harry Potter – Radcliffe als Allen Ginsberg, de belangrijkste dichter van de Beat Generation? Het is even wennen, maar Radcliffe bewijst in Kill your darlings dat hij de rol van tovenaarsleerling is ontgroeid. De debuutfilm van de Amerikaan John Krokidas gaat terug naar de tijd dat de schrijvers van de...
FILM: Die andere Heimat. Chronik einer Sehnsucht
Is hij er nu echt mee gestopt? Tien jaar geleden zei de Duitse regisseur Edgar Reitz na Heimat 3 dat het welletjes was geweest. Na ruim vijftig uur was er een einde gekomen aan zijn monumentale, op film gedraaide tv-serie over het wel en wee van drie generaties van de familie Simon in de...
TENTOONSTELLING: Zwart en wit in het Tropenmuseum
Jaren geleden zat ik op een terras in Elmina, in Ghana, vlakbij het fort dat vanaf 1637 dienst deed als hoofdkwartier van de West-Indische Compagnie, tevens centrum van de slavenhandel. Hier hoorde ik dat de Afrikanen zelf ook een grote rol speelden in de slavenhandel. Gevangenen van onderlinge stammenstrijd werden tot lijfeigenen gemaakt en...
‘NSB’ers waren in de war’
Wat gebeurde er na de oorlog met hen die ‘fout’ waren geweest? Paul Ruigrok en Godfried van Run (beiden NTR) interviewden op 15 januari Dick Woudenberg, zoon uit een NSB-gezin, Henk Dupuis, officier van justitie bij de bijzondere rechtspleging en historica Ismee Tames (NIOD) tijdens de eerste bijeenkomst van Helden en Schurken 5 in het...
‘Duitse intellectuelen juichten WO I toe’
De Duitse culturele en academische elite was veel nauwer betrokken bij de duistere kanten van de politiek dan tot nu toe werd gedacht. Dat beargumenteert emeritus hoogleraar Frits Boterman in het ruim duizend pagina’s tellende Cultuur als macht. Cultuurgeschiedenis van Duitsland 1800-heden. ‘Volgens Thomas Mann zou de Eerste Wereldoorlog het land reinigen van tegenstellingen’. Zelfs in...
Zussen Oversteegen probeerden Schaft te redden
De zussen Truus en Freddie Oversteegen hebben geprobeerd om verzetsheldin Hannie Schaft te bevrijden, toen zij gevangen werd door de nazi’s. Dat vertelden ze op 18 april tijdens een bijeenkomst van Helden en Schurken, georganiseerd door Historisch Nieuwsblad en het Verzetsmuseum in Amsterdam, aan NOS-verslaggever Pauline Broekema. ‘We vertrouwden Hannie niet. Tijdens de kennismaking hadden...
