Alle artikelen
Was Gerard Brom met al zijn functies en activiteiten als hoogleraar kunstgeschiedenis en Nederlandse letterkunde ook een groot geleerde? Het antwoord op die vraag raakt wat ondergesneeuwd in de duizend pagina’s dikke biografie van deze emancipator van het katholieke openbare leven, geschreven door de Nijmeegse historicus Paul Luykx.
Broms familie was welvarend, omdat zijn vader als edelsmid profiteerde van de hausse aan nieuwe kerkgebouwen die na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853 gebouwd werden. Daardoor ontstond een grote vraag naar kelken, monstransen, kandelaars en wierookvaten.
Brom promoveerde in 1907 op Vondels bekering, vele jaren later omgewerkt tot het meer populaire boek Vondels geloof. Hiermee is hij al aardig getypeerd. Hij studeerde Nederlands, had een buitensporige interesse voor de geloofskant van het geestelijk leven, begon daarom in 1916 het tijdschrift De Beiaard en was ook op tal van andere manieren een onuitputtelijk propagandist van het katholicisme. Zelfs Hendrik Moller, eveneens katholiek voorvechter en neerlandicus, vond dat zijn collega in zijn wetenschappelijk werk niet presenteerde wat onderzoek had opgeleverd, maar opschreef ‘wat je vinden wilt’. Toch werd Brom in 1923 hoogleraar kunstgeschiedenis aan de mede door hem opgerichte Katholieke Universiteit Nijmegen, waar hij vervolgens van 1945 tot 1952 hoogleraar Nederlandse letterkunde was.
Als onderdeel van zijn verkondigingswerk publiceerde Brom biografieën van de katholieke emancipators Cornelis Broere, Alberdingk Thijm, Alfons Ariëns en Herman Schaepman, alsmede een dik en door de kritiek neergesabeld boek over Multatuli. Hij schreef voor tal van katholieke tijdschriften en reisde als een missionaris door Nederland en België om zijn geloofsgenoten een hart onder de riem te steken met een lezing of een gedicht. Maar ook was hij een fanatieke drankbestrijder. En dat laatste botste nogal eens met zijn roomse omgeving. Zoals met zijn opvolger als hoogleraar, die net als hij een groot voorvechter van het katholieke leven was, en vermaard drinker bovendien: Anton van Duinkerken – door Brom een dienaar van het ‘drankkapitaal’ genoemd.
Luykx schrijft dat Brom een bevlogen katholiek was, zeer geleerd, maar tegelijkertijd een belabberde stilist. Dat laatste wordt in wat meer omslachtige formuleringen gezegd, bijvoorbeeld als de biograaf spreekt over Broms boek Barok en Romantiek. Brom had de gewoonte zijn redeneringen te illustreren met vele voorbeelden, verwijzingen en toespelingen die door ‘be- en veroordelende opmerkingen en suggesties met elkaar werden verbonden. Althans, in Broms hoofd moeten die verbanden helder zijn geweest. Voor de ontvangers van de boodschap was dat helaas niet steeds zo.’ Dat is al een dodelijke opmerking over Broms schrijfwijze.
De Vlaamse letterkundige Jules Persijn wordt door Luyks instemmend geciteerd waar die nuchter vaststelt dat Brom ongeschikt was voor de kunst en ongeschikt voor de wetenschap, omdat hij alles beleeft ‘in zijn eigen propaganderende zending’. Dat zal ook de reden zijn dat hij uiteindelijk een intolerante propagandist was die ongeloof bijna als een ziekte beschouwde en als hoogleraar in de letterkunde Anna Blamans roman Eenzaam avontuur, waarin een lesbische relatie wordt beschreven, een ‘voos epigonenproduct’ noemde.
Luykx heeft leven en werk van Brom nauwkeurig in kaart gebracht. Wat mij betreft iets te nauwkeurig. De vele kwesties over hoogleraarsbenoemingen, de uitgesponnen machinaties die daarbij altijd een rol spelen en andere universiteitsperikelen hadden wel wat korter afgedaan kunnen worden. De biograaf realiseert zich ook dat Brom in feite niets heeft nagelaten: na zijn dood viel er een diepe stilte.
De waarde van deze biografie is dat we nu zeker weten dat we al die boeken van Brom niet te hoeven lezen. Hij was uiteindelijk een profeet van een christelijke heilsverwachting waar in elk geval de wetenschap niet mee gediend is. Hoewel uw bespreker wel nieuwsgierig is geworden naar Broms enige roman Het hoofd van Johannes. Net als Johannes de Doper voelde Brom zich als wegbereider van Christus een roepende in de woestijn.
Hans Renders is directeur van het Biografie Instituut (RUG) en bespreekt elke maand een recent verschenen biografie.
Heraut van de katholieke herleving
Gerard Brom 1882-1959
Paul Luykx
1006 p. Vantilt,
€ 39,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN: Paul Luykx – Heraut van de katholieke herleving. Gerard Brom 1882-1959
Was Gerard Brom met al zijn functies en activiteiten als hoogleraar kunstgeschiedenis en Nederlandse letterkunde ook een groot geleerde? Het antwoord op die vraag raakt wat ondergesneeuwd in de duizend pagina’s dikke biografie van deze emancipator van het katholieke openbare leven, geschreven door de Nijmeegse historicus Paul Luykx. Broms familie was welvarend,...
BOEKEN: Ronald C. Rosbottom – Toen het licht uitging in Parijs
Parijs is tijdens de Tweede Wereldoorlog niet belegerd, zoals Leningrad. Parijs is ook niet gebombardeerd, zoals Londen, noch vond er een grote opstand plaats, zoals in Warschau. In Parijs is tussen 1940 en 1944 relatief weinig gebeurd. Waarom dan toch een boek van ruim 500 bladzijden over deze stad tijdens de Duitse bezetting? Simpel: omdat...
BOEKEN: Eric Duivenvoorden – Rebelse jeugd, Niek Pas – Provo!
Onder gebrek aan aandacht heeft de criminoloog Wouter Buikhuisen nooit te lijden gehad. Toen hij in januari 1965 promoveerde op Achtergronden van nozemgedrag, stonden de kranten meteen vol van de door hem uitgevonden ‘provo’. Omdat Buikhuisen niet geïnteresseerd was in de ‘haardos’ of de kledingkeuze van de bestudeerde nozems, maar wel in hun ‘onmaatschappelijke’ gedrag,...
BOEKEN: Wolfram Pyta – Hitler, Leitfaden für britischen Soldaten in Deutschland 1944
Dat Hitler buitengewoon breedsprakig was, verleidt veel biografen ertoe om ook veel woorden te gebruiken. Wolfram Pyta is op deze regel geen uitzondering. Hij wil Hitlers kunstenaarschap verbinden met zijn functioneren als politicus en veldheer. Hij heeft in Hitler tal van onbekende bronnen boven water gebracht, maar slaagt er niet in om in 600 pagina’s...
SIGNALEMENTEN FILM: The Last Wolf
The Last WolfJean-Jacques AnnaudVanaf 2 juli in de bioscoop De Franse regisseur Jean-Jacques Annaud maakte eerder The Name of the Rose (1986), de verfilming van Uberto Eco’s filosofische thriller over de Middeleeuwen, Seven Years in Tibet (1997), over de Chinese bezetting van Tibet, en Enemy at the Gates (2001), over de slag bij Stalingrad. En nu...
FILM: Belle
Bij de wereld die Jane Austen heeft beschreven, denken we aan jonge vrouwen uit de Britse elite, die vastgesnoerd in het korset van hun tijd op zoek zijn naar een huwelijkspartner. Dat deze vrouwen blank zijn, nemen we als vanzelfsprekendheid aan. In de achttiende eeuw was de Engelse bevolking weliswaar niet volledig blank – in...
TENTOONSTELLING: DOMUnder Utrecht
Toeristen in Utrecht kunnen natuurlijk de Domtoren beklimmen, maar ze kunnen ook een paar meter onder het straatniveau afdalen naar een van de rijkste archeologische vindplaatsen van het land. Daar liggen de sporen van 2000 jaar bewoning. Generatie op generatie heeft lagen bebouwing op elkaar gestapeld, en de overblijfselen daarvan zijn tegenwoordig te bezichtigen op...
Een generatie verraden?
In de stille vakantieweken baarde de dichter Gerrit Komrij enig opzien met een lezing onder de titel ‘Het verraad van mijn generatie’. De generatie, aldus Komrij, van mei 1968, die in Nederland werd vertegenwoordigd door de provo’s en Hitweek. Die generatie beloofde de wereld te vernieuwen en een paradijs op aarde te scheppen. Daartoe ging...
De DDR in 13 voorwerpen
Met de Duitse hereniging in 1990 kwam er een eind aan de DDR. In de 41 jaar van zijn bestaan ontwikkelde het land een eigen industrie en een eigen stijl. Een korte geschiedenis in voorwerpen. BoodschappennetjeDe starre planeconomie van de DDR veroorzaakte een chronisch gebrek aan alledaagse consumptiegoederen. Als een gewild artikel verkrijgbaar was, vormde...
Ad van Liempt over Nederland valt aan
Wat bezielde Nederland om vlak na de Duitse bezetting een oorlog te beginnen in Indonesië? Over deze intrigerende vraag heeft Ad van Liempt een boek en een televisieprogramma gemaakt. Op 21 juli zendt de NTR Nederland valt aan uit op Nederland 2. Van Liempt is gedreven. ‘Zolang de onderste steen niet boven is, blijft dit onderwerp leven.’...
Willem II en de Slag bij Waterloo 1815
De prins van Oranje, de latere Willem II, had zich heldhaftig gedragen tijdens de Slag bij Waterloo, vonden de Nederlanders. ‘Ik had het lot van Europa in handen,’ zei hij zelf. Maar de Engelsen waren blij dat hij gewond raakte, zodat hij niet meer blunders kon begaan. De prins van Oranje is lang, hoogblond en...
De veteranen van Waterloo
Tijdens de Slag bij Waterloo gingen de partijen elkaar met grote verbetenheid te lijf. Hoe was het om daar als soldaat tussen te staan? Veteranen vertelden het 25 jaar later aan een Nederlandse onderzoeker. ‘Alsof ’t koogels en houwitzers reegende.’ De Slag bij Waterloo is een van die historische gebeurtenissen waarvan in elk geval de...
