Alle artikelen
Op de omslag van deze biografie zien we de hoofdpersoon in vertwijfeling naar zijn hoofd grijpen. Het is een welgekozen foto. In Desi Bouterse, een Surinaamse tragedie schetst Pepijn Reeser een bepaald niet als schurk geboren man, die – in door hemzelf gecreëerde omstandigheden – totaal ontspoorde. Wat hem dreef was geen bloeddorst. Hij ‘kon slecht tegen onrecht’ en had wel degelijk dromen over een beter Suriname, maar miste de capaciteiten en de karaktervastheid om zichzelf en zijn bewind moreel staande te houden.
Nederland begrijpt niet zo goed wat het Surinaamse volk bezielde toen het Desi Bouterse in 2010 tot president koos. Hoe was het mogelijk dat degene van wie zo goed als vaststaat dat hij persoonlijk de hand heeft gehad in de ‘Decembermoorden’ van 1982, het hoogste ambt mocht gaan vervullen? In 1987 moest het militaire regime dat hij in februari 1980 met een staatsgreep afdwong het veld ruimen en keerden de min of meer normale politieke verhoudingen terug. Bouterse bleef evenwel aan als legerleider en werd geacht te waken over de democratie. Als sterke man achter de schermen bouwde hij zowel een eigen politieke beweging als heel veel economische (en criminele) macht op. In Nederland werd hij bij verstek veroordeeld tot een lange gevangenisstraf. Moordenaar, mislukt bestuurder, groothandelaar in drugs, en toch een tweede kans? Aan wat voor soort verblinding leed Suriname?
Reeser doet een gedurfde, merendeels geslaagde poging Bouterse nu eens in een ander perspectief te beschrijven: niet als de superieure manipulator, maar als tragische figuur met heftig conflicterende eigenschappen, die haast tegen wil en dank in een politieke achtbaan terechtkwam en ongeschikt bleek voor de ambten die hij opeiste. Zijn in 1945 in La Rencontre bij Domburg (district Wanica) begonnen leven nam een fatale wending. Het is gedoemd fataal te blijven verlopen, want de weg terug naar respectabiliteit is afgesloten, wat Bouterse verder ook voor Suriname zal bereiken. In wezen geen scherpslijper – en al helemaal niet ideologisch gedreven – liet hij de ‘lerende revolutie’ die hij en zijn kameraden in februari 1980 begonnen, ontaarden in wrede repressie. Het dictatoriale bewind dat hij tot 1987 aanvoerde, combineerde uiteindelijk rechteloosheid met heel veel oude kwalen van de Surinaamse democratie uit de jaren 1975-1980.
Is Reeser te aardig voor Bouterse? Vanuit de mensenrechten en de eisen van een ordentelijke democratie geredeneerd is zijn betoog af en toe slikken. Maar op de keper beschouwd vergoelijkt de auteur niets. Zijn boodschap is geen andere dan dat als Bouterse in 1975 niet teruggekeerd was naar Suriname, na zeven jaar verblijf in Europa (en een onberispelijke loopbaan in het leger), het heel anders met de man zou zijn afgelopen. Het enige bezwaar tegen dit boek is dat het een te lange aanloop neemt, met uitgesponnen passages over Desi’s (voor)ouders waarin Reeser meer zijn grote schrijftalent etaleert dan licht werpt op het karakter van de ‘indiaan’ Bouterse. (Als het politiek van pas komt stelt de legerleider/president, met Europees, Afrikaans en indiaans bloed, zijn indiaanse wortels voorop.)
Toen ik door Commewijne toerde met als gids Ineke de Miranda, een dochter van de procureur-generaal die bij de coup van 1980 werd gearresteerd en later werd ontslagen, vroeg ik haar of er in de procesgang tegen Bouterse niet een paar bochten moesten worden afgesneden. Daar vroeg hij toch om, door zelf ook alle regels van de rechtsstaat met voeten te treden? Ze keek mij vernietigend aan en zei: ‘Two wrongs don’t make one right.’ Die zat. Als Suriname een rechtsstaat wil zijn, moet het juridische spel zuiver worden gespeeld. Intussen blijft wat aan de handen van Bouterse kleeft wat het is: bloed.
Desi Bouterse, een Surinaamse tragedie
Pepijn Reeser
360 p. Prometheus | Bert Bakker
€ 24,95
Dit artikel is exclusief voor abonnees
BOEKEN Desi Bouterse – Pepijn Reeser
Op de omslag van deze biografie zien we de hoofdpersoon in vertwijfeling naar zijn hoofd grijpen. Het is een welgekozen foto. In Desi Bouterse, een Surinaamse tragedie schetst Pepijn Reeser een bepaald niet als schurk geboren man, die – in door hemzelf gecreëerde omstandigheden – totaal ontspoorde. Wat hem dreef was geen bloeddorst. Hij ‘kon...
BOEKEN De fantoomterreur – Adam Zamoyski
Er heerste paniek in de beschaafde wereld. Sinds de bloedbaden die Robespierre en de jakobijnen aanrichtten en sinds de ‘buiten het menselijk ras’ opererende Napoleon leek niets meer veilig tussen hemel en aarde – de koningen niet, de constituties niet en de kerk niet. Er was crisis in Europa, die duurde van de Franse Revolutie...
SIGNALEMENTEN FILM Testament of Youth
Misschien mosterd na de maaltijd na het herdenkingsjaar van de Eerste Wereldoorlog, maar voor een goede film is het altijd tijd. En uitstekend – ‘degelijk’ is misschien een beter woord – is Testament of Youth, de verfilming van de in 1933 gepubliceerde autobiografie van Vera Brittain. Brittain was een protofeministische jonge vrouw, die...
FILM The King’s Gardens
‘Geloof je in orde? Orde in het landschap?’ Landschapsarchitect André Le Nôtre (1613-1700) is geen liefhebber van wilde tuinen. De man zoekt in het begin van The King’s Gardens een medewerker om hem te helpen bij het ontwerpen van de tuinen van Versailles. De eigenzinnige Sabine De Barra, een weduwe met een traumatisch verleden, is...
TENTOONSTELLING Het Hof van Nederland: permanente expositie
Het onlangs verbouwde museum Het Hof van Nederland in Dordrecht is gevestigd in wat ooit het belangrijkste en grootste augustijnenklooster van de Noordelijke Nederlanden was. Het Hof werd in de dertiende eeuw gebouwd en na een verwoestende brand in 1512 herbouwd. Het gebouw alleen al is een bezoek waard, maar we komen voor het museum. ...
‘Seyss-Inquart was invloedrijker dan Rauter’
Wie was de ‘kwade genius’ tijdens de Duitse bezetting, Arthur Seyss-Inquart of Hanns Albin Rauter? Onder leiding van Bas Kromhout (Historisch Nieuwsblad) spraken de Duitse historicus Johannes Koll, die een biografie schrijft over Seyss-Inquart, en promovendus Theo Gerritse, die onderzoek doet naar Rauter, hierover tijdens de tweede bijeenkomst van de serie Helden en Schurken op 21...
‘Van Liempt schetst geen genuanceerd beeld van de politie tijdens de oorlog’
Wat voor rol speelden individuele politieagenten tijdens de Tweede Wereldoorlog? En hoe ‘fout’ was de politie als geheel? Guus Meershoek en Tommy van Es, als historisch onderzoekers verbonden aan de Politieacademie, schreven samen met Jos Smeets In de Frontlinie. Tien politiemannen en de Duitse bezetting. ‘Jonge politiechefs die tijdens de oorlog Joden deporteerden, kwamen later...
Veel verzetsmensen kwamen uit Nederlands-Indië in de Tweede Wereldoorlog
Veel van de Engelandvaarders, oorlogsvliegers en verzetsmensen kwamen uit Nederlands-Indië in de Tweede Wereldoorlog. weerstand tegen de Duitsers was niet alleen het werk van autochtone Nederlanders. Als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, wonen er al veel mensen uit Nederlands-Indië in Nederland. Een deel van hen raakt betrokken bij het verzet. Het gaat om indo’s (Indische Nederlanders),...
Hanns Albin Rauter
Als hoogste SS’er in ons land was Hanns Albin Rauter verantwoordelijk voor de Jodendeportaties. In studies duikt hij altijd op als de stereotiepe sadistische nazi uit een B-film. Maar wie was Rauter echt? Net een vogelverschrikker ‘De deur gaat open. Een lange gestalte dook naar binnen. “Rauter.” Eerste indruk: wat is die man afgrijselijk mager...
De stadhuisramp van Heusden
Enkele uren voordat het Brabantse stadje Heusden werd bevrijd, voltrok zich er een dramatische oorlogsmisdaad. In de nacht van 4 op 5 november 1944 brachten Duitse genisten het stadhuis tot ontploffing, uitgerekend de plek die de inwoners als schuilplaats gebruikten. Chaos. Dat was de toestand in Heusden toen op zondag 5 november 1944 de eerste...
Het late verzet van de NS
De NS vroeg de overheid na de Tweede Wereldoorlog een vergoeding voor het terugbrengen van Joden uit concentratiekampen. Waarom staakte de NS pas in 1944 de samenwerking met de bezetter?
Het NIOD
Het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie kreeg in 1945 opdracht de herinnering aan de heroïsche ‘vrijheidsstrijd’ van Nederland levend te houden. Enthousiast begonnen Loe de Jong en zijn medewerkers aan de enorme klus. Gaandeweg bleek ons land geen natie van 9 miljoen verzetsstrijders, maar van 110.000 afgevoerde Joden. De klok sloeg negen – tijd voor de dagelijkse...
