Alle artikelen
In februari publiceerden experts van de VN een zeer kritisch rapport over de Belgische omgang met het koloniale verleden. Zij adviseerden de regering dan ook om daarover officiële excuses aan te bieden.
Historicus Frank Gerits (Universiteit Utrecht) doet onderzoek naar propaganda voor Belgisch-Congo in onder andere de Verenigde Staten. Als Vlaming in Nederland kan hij de twee dekolonisatiedebatten goed vergelijken. ‘Lange tijd was de dekolonisatie in België geen issue,’ zegt Gerits. ‘Ook het Zwarte Piet-debat werd lang niet zo heftig gevoerd als in Nederland. Zelfs de publicatie van David van Reybroucks bestseller over Congo in 2010 leidde niet tot een maatschappelijke discussie. Het narratief was altijd dat de kolonisatie van Congo een zaak was van koning Leopold II, die het gebied van 1885 tot 1908 beheerde. Daarna, zo ging het verhaal, namen de kerk en de grote bedrijven het de facto over. De reactie van veel Belgen op het VN-rapport was dan ook niet zozeer vergoelijkend als wel dat de Belgische staat er niets mee te maken had. Dat het een zaak van dáár was. Als historicus kan ik zeggen: dat is niet waar. België, ook de regering en de samenleving, was verbonden met het kolonialisme.’
Politici schuiven de hete aardappel niettemin geheel in lijn met die reactie door naar het koningshuis. N-VA-leider Bart de Wever sprak op tv-zender Eén: ‘Als het over het Belgische koloniale verleden gaat, dan denk ik dat je onvermijdelijk naar de figuur van het staatshoofd, naar Leopold II, zult moeten kijken.’ Volgens Gerits legt de discussie over kolonialisme ook andere Belgische problemen bloot. ‘In Wallonië is kritiek op Congo ook kritiek op de koning, en kritiek op de koning is weer kritiek op België. En daarmee speel je de Vlaamse nationalisten weer in de kaart.’
Gerits beschouwt de recent opgelaaide discussie als waardevol. ‘Als Belgen leren inzien dat het België van vandaag nog steeds diep getekend wordt door de koloniale samenleving, dan kunnen ze ook inzien hoe dat doorwerkt tot op de dag van vandaag.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Taalkwestie beïnvloedt kolonialisme-debat België
In februari publiceerden experts van de VN een zeer kritisch rapport over de Belgische omgang met het koloniale verleden. Zij adviseerden de regering dan ook om daarover officiële excuses aan te bieden. Historicus Frank Gerits (Universiteit Utrecht) doet onderzoek naar propaganda voor Belgisch-Congo in onder andere de Verenigde Staten. Als Vlaming in...
Sinan Can over zijn historische held
Programmamaker Sinan Can reist geregeld naar oorlogsgebieden. In zijn reistas zit altijd het werk van zijn held de Perzische soefimysticus en dichter Jalal ad-Din Rumi, die hem inspireert en troost. Op 25 maart wordt het eerste deel van Cans tweeluik uitgezonden: Sinan zoekt de klas van Elias. Wanneer maakte u kennis met Jalal...
Column Annegreet van Bergen: druktechniek
In de negentiende eeuw leerden steeds meer Nederlanders lezen. Handige ondernemers speelden daarop in door steeds meer boeken en kranten op de markt te brengen. Toch bleef de vraag naar informatie onverzadigbaar, zo constateert Annegreet van Bergen. Eerst verdween hier in Zutphen de afvalkalender, toen de bioscoopladder. Dat wil zeggen, sinds kort staat op internet...
Stelling: kernwapens
Martin Sommer: ‘Ik ben niet gerust op die bom. Emoties spelen internationaal een te grote rol om altijd maar rationele afwegingen van de nucleaire machten te kunnen verwachten. Tijdens de Koude Oorlog werkte de wederzijdse afschrikking ten dele omdat de twee dominante machtsblokken — het kapitalistische Westen en het communistische Oostblok — ondanks alles een...
De ongehoorde helft – Paul van der Steen
Enorm dedain voor vrouwen in de politiek Als Carry Pothuis-Smit in 1920 in de Eerste Kamer komt, wordt ze door de helft van de Kamerleden genegeerd. De ‘socialistische huisvrouw’ heeft afkomst én geslacht tegen. Haar verkiezing laat zien hoe democratie en samenleving afglijden, meent een katholieke krant. Pothuis-Smit is een van de eerste vrouwen die...
Adolf Hitler. Ondergang (deel 2) – Volker Ullrich
De ongezellige Berghof in Beieren. Dit is het tweede deel van Volker Ullrichs magnum opus over Hitler. Het is een volumineus, maar uiterst leesbaar boek. De militaire gebeurtenissen tussen 1939 en 1945 bepalen de thema’s van de hoofdstukken. Uitzonderingen zijn een hoofdstuk over de weg naar de Holocaust en een ‘intermezzo’ over het leven in...
Een wereld vol patronen – Rens Bod
Wetenschappelijk denken begint al in de prehistorie. Bij het woord ‘wetenschap’ denken veel mensen in eerste instantie aan de natuurwetenschappen. En voor zover ze geneigd zijn andere disciplines – zoals taal- en letterkunde, filosofie, geschiedenis en dergelijke – het predicaat ‘wetenschappelijk’ toe te kennen, gebeurt dat alleen als de kennis die dat...
Film: They Shall not Grow Old
Nooit eerder kwamen de oorlogservaringen van soldaten zo dichtbij als in het verbijsterende en onbeschrijflijke They Shall not Grow Old. Wie het verleden van archiefbeelden kent, zou denken dat de wereld er vroeger zwart-wit uitzag. Bioscoopjournaals waren tot in de jaren zestig zwart-wit en tot de komst van de kleurentelevisie in de...
‘De geschiedenis van Lotharingia is er een van veel getouwtrek’
In 855 erfde de oudste kleinzoon van Karel de Grote een gebied tussen het huidige Frankrijk en Duitsland in dat zich uitstrekte van het noordelijkste punt van de Lage Landen tot ver in Italië: Lotharingia. In zijn gelijknamige boek gaat de Britse historicus Simon Winder op zoek naar dit vergeten tussengebied, dat de kiem legde...
‘De waarde van zo’n boek moet astronomisch geweest zijn’
Bibliofiele boeken zijn onder de middeleeuwse handschriften een bijzondere categorie. Boek- en bibliotheekhistoricus prof. dr Jos Biemans toont de mooiste voorbeelden hiervan tijdens de Collegedag Middeleeuwse hofcultuur, op maandag 3 juni in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. ‘Geld was de enige factor die een rol speelde, de inhoud van het boek was niet eens zozeer...
‘Kleine lidstaten Warschaupact lieten zich gelden’
Niet alleen binnen de NAVO, maar ook in het Warschaupact probeerden de kleinere bondgenoten hun stem te laten horen. Dat zegt Laurien Crump-Gabreëls, universitair hoofddocent en onderzoeker in de Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Utrecht. ‘De voormalige DDR is in rook opgegaan.’ Zijn er parallellen te benoemen tussen de ontwikkeling van het...
Zo geven jonge Russische historici het verleden toekomst
De door revoluties, oorlogen en onderdrukking geteisterde twintigste eeuw dreunt nog altijd na in het Rusland van nu. De eeuw wordt schitterend weergegeven door drie innovatieve, interactieve geschiedenisprojecten op de website futurehistorylab.com van de jonge journalist Michail Zygar. Hij populariseert geschiedenis met behulp van Whatsapp en Facebook icoontjes, maar schuwt de diepte niet. Stel je bent de...
