• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 7/2019

    Voorpublicatie Geschreven geschiedenis

    Correspondentie van grote ontdekkers

    Door: Simon Sebag Montefiore

    In zijn boek Geschreven geschiedenis presenteert de Britse historicus Simon Sebag Montefiore meer dan honderd brieven die de wereld hebben veranderd. Sommige voeren de lezer  naar de wereld van beroemde ontdekkers zoals Charles Darwin, Ada Lovelace en Christoffel Columbus.

    Ada Lovelace aan Andrew Crosse, ca. 16 november 1844

    Ada Lovelace werd geboren in 1815. Ze was de dochter van de romantische dichter Lord Byron, die bekendstond als ‘gestoord, slecht en gevaarlijk om te kennen’. De dichter had vele onwettige kinderen. Ada was het enige kind uit zijn huwelijk met Annabel Millbank. Zijn schandalige gedrag en politieke liberalisme dwongen hem vier maanden na haar geboorte Engeland te verlaten. Hij zou haar nooit meer zien. ‘Is uw gezicht als dat van uw moeder, mijn schone kind! ADA! dochter van mijn huis en hart?’ schreef hij in Childe Harold's Pilgrimage. Byron stierf in 1824 in Griekenland. Ada’s moeder hekelde de rest van haar leven zijn perversies en uitspattingen, maar had weinig belangstelling voor Ada, die door haar grootmoeder werd opgevoed. Ada had vaak hoofdpijn, raakte bijna verlamd toen ze de mazelen kreeg en droomde van het ontwerpen van een vliegmachine waarin ze kon wegvliegen – en aan haar ziekte ontsnappen.

    Ze was gefascineerd door wiskunde en wetenschap, waar ze al vroeg een bijzonder talent voor bleek te hebben in een tijd waarin nog maar weinig vrouwen opgeleid waren, laat staan briljante wetenschappers. Ze had een affaire met haar leermeester William Turner toen ze zeventien was en was bijna in het geheim met hem getrouwd. Drie jaar later, in 1835, trouwde ze met Lord King, die in 1838 de eerste graaf Lovelace werd, wat haar de fantastische titel gravin Lovelace opleverde. Ze kregen drie kinderen. Ada’s belangrijkste vriend was haar mentor Charles Babbage (die haar ‘Lady Fairy’ noemde) en samen werden zij pioniers op het gebied van informatica. In een brief vanuit haar huis in Surrey aan collega-wetenschapper Andrew Crosse (met wiens zoon John ze waarschijnlijk een liefdesrelatie had, die begon op het moment dat hij zijn vader vergezelde naar de bijeenkomst die in deze brief wordt genoemd) noemt ze zichzelf ‘bruid van de wetenschap’, waarin ze haar moderne filosofie van de onderlinge verbondenheid van de hele natuur uitlegt en praat over haar zoals gewoonlijk slechte gezondheid. Ada stierf op zesendertigjarige leeftijd aan baarmoederkanker – dezelfde leeftijd als haar vader, bij wie ze werd begraven.
     
    Geachte heer Crosse, Dank u voor uw vriendelijke en hartelijke brief […] Maandag de 18e verwachten wij u, en woensdag de 20e gaan we allemaal naar Broomfield. Misschien proefde u uit de toon van mijn brief al dat ik nu meer dan ooit de bruid van de wetenschap ben. Religie is voor mij wetenschap, en de wetenschap is religie. In die diepgevoelde waarheid ligt het geheim van mijn intense toewijding aan het bestuderen van Gods natuurlijke werken […] En als ik de wetenschappelijke en zogenaamde filosofen zie vol egoïstische gevoelens en de neiging zich af te zetten tegen de omstandigheden en de Voorzienigheid, zeg ik tegen mezelf: Het zijn geen echte priesters, maar halve profeten – zo niet hele slechte. Ze hebben de grote pagina alleen maar met hun fysieke oog gelezen, en niet met hun ziel. Het intellectuele, de moraal, het religieuze lijken allemaal van nature met elkaar verweven en onderling verbonden te zijn in één groot en harmonieus geheel […] Dat God één is, en al het werk en de gevoelens die Hij tot stand heeft gebracht EEN zijn; dat is een waarheid (ook een oud- en nieuwtestamentische waarheid) waarvan de werkelijke diepe en onpeilbare betekenis naar mijn mening nog niet goed wordt begrepen door de meeste mensen.
    Er is te veel de neiging om gescheiden en onafhankelijke bundels te maken van zowel de fysieke als de morele feiten van het universum. Terwijl alles en iedereen van nature met elkaar verbonden is. Ik zou over dit onderwerp een dik boek kunnen schrijven […] Ik kan u het beste meteen ook maar zeggen dat ik soms te kampen heb met vreselijke fysieke pijnen. Als dat in Broomfield zou gebeuren, moet ik misschien een tijdje in mijn kamer blijven. In dat geval wil ik alleen maar met rust gelaten worden. Ik ben taai en sterk, maar soms val ik ten prooi aan lichamelijke pijnen, voornamelijk verbonden met de spijsverteringsorganen, die hun gelijke niet kennen […]
    Altijd de uwe
    A.A. Lovelace
     

    John Stevens Henslow aan Charles Darwin, 24 augustus 1831

    Een van de theorieën die ten grondslag liggen aan de moderne biologie begint met deze brief. Charles Darwin zei over zijn vriend de eerwaarde John Stevens Henslow: ‘Ik geloof ten volle dat er nooit een betere man deze aarde bewandelde.’ De twee ontmoetten elkaar in 1828 aan de Universiteit van Cambridge, waar Henslow de Regius Professor plantkunde was, en werden dusdanig goede vrienden dat Darwin bekendstond als ‘de man die naast Henslow loopt’. Wanneer Henslow hoort dat er een plaats is op een expeditie van twee jaar naar Zuid-Amerika, onder leiding van kapitein Robert FitzRoy aan boord van de HMS Beagle, denkt hij meteen aan zijn protégé Darwin. De vriend naar wie in deze brief wordt verwezen, Marmaduke Ramsay, had een reis naar de Canarische Eilanden voorgesteld, waaraan Darwin zou hebben deelgenomen als Ramsay niet plotseling was overleden. Deze nieuwe reis, die vijf jaar zou gaan duren, gaf Darwin de kans om zijn ideeën te onderzoeken en leidde tot zijn wereldschokkende evolutietheorie door natuurlijke selectie, gepubliceerd in 1859 in On the Origin of Species.

    Mijn beste Darwin,
     
    Voordat ik aan de directe reden van deze brief begin, wil ik mijn medeleven betuigen met het verlies van onze onschatbare vriend, de arme Ramsay, van wiens dood je ongetwijfeld allang hebt gehoord. Ik zal nu niet stilstaan bij dit pijnlijke onderwerp omdat ik je binnenkort hoop te zien, in de vaste overtuiging dat je met beide handen het aanbod zult aannemen dat je zal worden gedaan van een reis naar Terra del Fuego en weer terug, via Oost-Indië – Ik ben gevraagd door Peacock, die dit zal lezen en naar je doorsturen vanuit Londen, om hem een natuuronderzoeker voor te stellen als begeleider van kapitein FitzRoy, die door de regering in dienst is genomen om het uiterste zuiden van Amerika in kaart te brengen – Ik heb verklaard dat jij naar mijn mening de best gekwalificeerde persoon bent om een dergelijke onderneming op zich te nemen – Ik verklaar dit op grond van je graad als natuuronderzoeker, maar ook omdat je ruimschoots gekwalificeerd bent voor het verzamelen, observeren & noteren van alles in de natuur wat het waard is opgemerkt te worden. Peacock heeft de expeditie in zijn portefeuille & als hij niet in staat is een man te vinden die deze functie op zich wil nemen, zal de gelegenheid waarschijnlijk verloren gaan – Kapt. F. wil een man (naar ik begrijp) die niet alleen een verzamelaar is maar vooral ook een metgezel & zou de beste natuurvorser, hoe goed ook, niet meenemen als die hem niet eveneens was aanbevolen als fatsoenlijk mens. Bijzonderheden over het salaris &c weet ik niet. De reis duurt 2 jaar & als je voldoende boeken meeneemt kun je alles doen wat je wilt – Er staan veel mogelijkheden tot je beschikking – Kortom, volgens mij is dit de mooist denkbare kans voor een man met geestdrift & karakter. Kapt. F is een jonge man. Wat ik wil is dat je onmiddellijk naar de stad komt om te overleggen met Peacock (op nr 7 Suffolk Street Pall Mall East, of anders op de Universiteitsclub) & meer gedetailleerde informatie te krijgen. Stel je niet bescheiden op of met twijfel aan je kwalificaties, want ik verzeker je dat ik ervan overtuigd ben dat jij de man bent die ze zoeken – dus beschouw jezelf op de schouder geklopt door je supervisor & toegewijde vriend
    J.S. Henslow

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen