Alle artikelen
In de negentiende eeuw kon een hoogleraar vaderlandse geschiedenis de natie nog belerend toespreken vanaf de kansel. Maar die gezagsverhouding bestaat allang niet meer, zo laat Remieg Aerts zien in zijn nieuwe bundel opstellen.
Bekijk dit boek in de webshop.
In het verleden geloofden velen dat de nationale geest zich vrij makkelijk liet vangen. Slechts een eeuw geleden noemde Fritz Schmidt Degener, de toenmalige directeur van Museum Booijmans, Rembrandt de zuiverste uitdrukking van ‘Holland’s wezen’. In de geniale, stroeve, trotse eenling, de vergeestelijkte schilder van het diepste zielenleven, de grote onbegrepene, wars van elke mode, zat zo’n beetje alles van de Nederlandse volksziel.
Kolder, toont historicus Remieg Aerts nog maar eens aan in een artikel in zijn nieuwste boek Denkend aan Nederland. De Nederlandse natie en ook de vaderlandse geschiedenis zijn constructies ontstaan vanuit de behoefte aan een verhaal. Maar de keuzes doen zelden recht aan de complexe historische realiteit of verliezen andere ontwikkelingen uit het oog, bijvoorbeeld internationaal of juist regionaal.
Denkend aan Nederland bundelt artikelen en lezingen van Aerts van de afgelopen twee decennia. Drie essays zijn nog niet eerder gepubliceerd en komen voort uit colleges die hij aan de Universiteit van Amsterdam gaf. Aerts is daar hoogleraar Nederlandse geschiedenis. Hij oogstte de laatste jaren veel lof met de vuistdikke biografie Thorbecke wil het, over de liberaal die Nederland aan een modernere grondwet hielp.
De titel van zijn nieuwe boek verwijst natuurlijk naar de beroemde beginregel van Hendrik Marsmans gedicht ‘Herinnering aan Holland’: ‘Denkend aan Holland zie ik…’ Precies dat wil Aerts. Hij streeft naar ‘zoekende reflectie’ op thema’s als identiteit, tolerantie en beeld/zelfbeeld van de politiek.
Zijn inzichten, vooral de relativering van al te stellige beweringen, zijn meestal niet nieuw of verrassend. Ze zijn vooral de moeite waard door de kracht van de argumentatie en de originaliteit van de bronnen. Slechts af en toe permitteert de hoogleraar zich wat meer vrijheid, bijvoorbeeld als hij speculeert over het verloop van de geschiedenis als het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden de periode 1830-1839 had overleefd.
In het slotartikel van Denkend aan Nederland relativeert Aerts zelfs zichzelf. In een bijdrage over geschiedwetenschap, vaderlandse geschiedenis en het publiek haalt hij Conrad Busken Huet aan. Die schreef in 1885 bij het zilveren jubileum van Aerts’ verre voorganger Robert Fruin dat een leerstoel vaderlandse geschiedenis was ‘als eene kansel met eene natie tot gehoor’. Maar die ouderwetse gezagsverhouding tussen kennisprofessional en lekenpubliek bestaat allang niet meer. Anno nu staan Fruins opvolgers volgens Aerts ‘buiten de kathedraal en delen hun folders uit aan het langslopende publiek’.
Paul van der Steen is historicus en journalist.
Nationale geest blijkt vluchtig
In de negentiende eeuw kon een hoogleraar vaderlandse geschiedenis de natie nog belerend toespreken vanaf de kansel. Maar die gezagsverhouding bestaat allang niet meer, zo laat Remieg Aerts zien in zijn nieuwe bundel opstellen. Bekijk dit boek in de webshop. In het verleden geloofden velen dat de nationale geest zich vrij makkelijk liet vangen. Slechts...
Europa bloeide in de Middeleeuwen
Dan Jones schreef een levendig relaas, waarin hij de vele ontwikkelingen in Europa in een wereldwijd perspectief plaatst.
Descartes kon hier rustig werken
Een groot deel van zijn leven woonde de Franse filosoof René Descartes in Nederland. Hier werd hij tenminste niet gestoord, zo beweerde hij. Maar het vernieuwende wetenschappelijke en technologische klimaat speelde ook een rol. Bekijk dit boek in de webshop. René Descartes (1596-1650) geldt nog altijd als een van de grondleggers van de moderne wijsbegeerte....
4 vragen aan Pien van der Hoeven
Nepnieuws geldt als een kwaal van de huidige samenleving: het gevolg van verhalen op internet en de sociale media. Maar in Spoken laat historicus en mediaspecialist Pien van der Hoeven zien dat nepnieuws niet alleen een hedendaags fenomeen is. Tijdens de Vietnam-oorlog en de Golf-oorlogen verspreidde de Amerikaanse regering op grote schaal nepnieuws. Volgens Van...
Een pedante priester-fascist
Priester Wouter Lutkie speelde binnen het Nederlandse fascisme een prominente, deels verborgen rol. Hij was vanaf 1923 betrokken bij verschillende fascistische organisaties en was een vurig bewonderaar van Mussolini. Wouter Lutkie (1887-1968) dankte zijn gezag onder medestrijders aan zijn zeven bezoeken aan Mussolini tussen 1927 en 1934. Meestal publiceerde hij in het maandblad Aristo. Tot...
Kan iedereen oorlogsmisdadiger worden?
Wat beweegt mensen om deel te nemen aan massageweld en oorlogsmisdadiger te worden? Het wetenschappelijk onderzoek naar dit vraagstuk staat midden in de belangstelling. Hoogleraar Strafrecht en criminologie van de internationale misdrijven Alette Smeulers en hoogleraar Holocaust- en Genocidestudies Uğur Ümit Üngör vertellen over de stand van het onderzoek en over de controverses binnen het...
‘In Oekraïne ontstaan enclaves van barbarij’
Platgebombardeerde steden, massamoorden en verkrachtingen. Het Russische leger trekt een spoor van ellende door Oekraïne. Wat valt er te zeggen over de soldaten die dit vuile werk opknappen? Socioloog Abram de Swaan bestudeerde genocidale regimes voor zijn boek Compartimenten van vernietiging (2014). Ook schreef hij Tegen de vrouwen (2019), over de agressie waarmee mannen op...
‘Nero was net zo populair als een rockster’
De Romeinse keizers gelden nog steeds als hét voorbeeld van tirannie. Toch waren sommige in hun tijd heel populair. Dat blijkt uit Dynastie. Opkomst en ondergang van het huis van Julius Caesar van de Britse oudhistoricus Tom Holland.
De ramp met de Titanic raakte Nederlanders
Uit nieuwe beelden van het wrak van de Titanic blijkt dat de beroemde reling van het schip is afgebroken. Toen de Titanic in 1912 zonk, waren veel Nederlanders diep geraakt.
Controlfreak Filips II
De Spaanse koning Filips II heerste over een rijk waar de zon nooit onderging. Hij had moeite het overzicht te bewaren en probeerde het bestuur te centraliseren. Juist dat kostte hem uiteindelijk zijn rijkste gebiedsdeel, de Nederlanden.
Spektakelfilm Michiel de Ruyter zit boordevol anachronismes
Michiel de Ruyter zou zichzelf waarschijnlijk niet herkennen in het epos dat regisseur Roel Reiné over hem heeft gemaakt.
Scherpe sabels en harde stokken
Socioloog Jaap Timmer doet onderzoek naar het gebruik van geweld van en tegen de Nederlandse politie. De afgelopen eeuw wisselden agenten hun sabels in voor wapenstokken en professionele pistolen, maar betere bewapening van de politie was niet onomstreden. Waarom kozen agenten een eeuw geleden voor de sabel?‘Dat was een wapen waar dreiging van uitging. Zo...
