Alle artikelen
Na een onderzoek naar hun slavernijverleden hebben Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Noord-Holland, ABN Amro en De Nederlandsche Bank inmiddels hun excuses aangeboden. Op verzoek van het parlement laat de regering nu het Nederlandse slavernijverleden onderzoeken. Daarna volgen waarschijnlijk ook excuses. Maar wat weten we eigenlijk nog niet?
Wetenschappers van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG), de Universiteit van Curaçao (UoC), en het Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) werken aan een onderzoeksvoorstel. Wat kunnen zij nog ontdekken?
Meer lezen over de slavernij? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
‘De grote lijnen van ons slavernijverleden zijn wel bekend,’ meent Henk den Heijer, emeritus hoogleraar zeegeschiedenis en auteur van Nederlands slavernijverleden. ‘Er wordt al zeventig jaar onderzoek naar gedaan. Nieuw onderzoek levert vooral detailkennis op.’ Wat hem betreft valt er nog wel meer te achterhalen over het leven van slaven op de plantages. ‘Het grote publiek ziet slavernij altijd als een eenheid, als een trans-Atlantisch verschijnsel. Het zou goed zijn ook te kijken naar andere koloniën – naar slavernij in Nieuw-Nederland, West-Afrika en Indië. En naar andere vormen van slavernij dan die op de plantages, bijvoorbeeld in de huishouding of onder ambachtslieden. En ook naar de opvattingen van Europeanen over slavernij en gedwongen arbeid. We zouden het meer in de context kunnen zien.’
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Er zitten nog allerlei hiaten in onze kennis, vindt Alex van Stipriaan Luïscius, emeritus hoogleraar Caribische geschiedenis en auteur van Rotterdam in slavernij. ‘Het vele onderzoek tot nu toe is onevenwichtig: veel Suriname, nauwelijks Antillen; veel economie, weinig sociale en culturele aspecten. Het is te veel vanuit Nederlands perspectief verricht. Maar wat betekende het voor de mensen in slavernij? Wat doet slavernij met de mentale kant? Dat soort onderzoek staat in de kinderschoenen. Ook moet de verknoping van de Nederlandse met de mondiale slavenhandel nog in kaart worden gebracht. Het is niet zo dat we eigenlijk alles al weten. We zijn toch ook nooit klaar met onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog?’
‘Slavernijonderzoek levert vooral detailkennis op’
Rutte gaat vandaag met organisaties in gesprek over hoe het kabinet moet omgaan met het slavernijverleden. Ondertussen heeft koning Willem-Alexander een onafhankelijk onderzoek naar de rol van het koningshuis aangekondigd. Wat weten we eigenlijk nog niet van ons slavernijverleden?
Rotterdam handelde stiekem met Engeland
Nederlanders mochten tijdens de Franse bezetting geen zaken doen met Engeland. Dit zogenoemde continentaal stelsel was een economische ramp. Daarom bleven Rotterdammers clandestien handelen. De napoleontische bezetting (1806-1813) is door de Nederlandse geschiedschrijving lange tijd nogal stiefmoederlijk behandeld. Vanuit nationalistisch oogpunt was het natuurlijk een tamelijk beschamende periode. En vergeleken met de eerste fase van...
Betere opsporing van anarchisten
Wouter Klem laat zien hoe politiediensten eind negentiende eeuw optraden tegen anarchistische groepen die aanslagen pleegden.
Poetins verhaal slaat nergens op
De inval van Rusland in Oekraïne berust op allerlei historische claims. De vermaarde Britse historicus Orlando Figes fileert ze stuk voor stuk. En hij laat daarbij weinig heel van Poetins versie van de geschiedenis. Een Russische grap uit de Sovjettijd gaat zo: ‘Rusland is een land waarvan de toekomst vaststaat en alleen het verleden onvoorspelbaar...
Verenigde Staten voerden oorlog vanwege hun heilige plicht
In de negentiende eeuw ontdekten de Verenigde Staten hun heilige plicht, hun Manifest Destiny. Ze wilden vrijheid en democratie verspreiden in de Nieuwe Wereld, desnoods met geweld. In 1846 motiveerden ze zo een oorlog met Mexico, die tot een aanzienlijke vergroting van het Amerikaanse grondgebied leidde. In 1836 verklaarden Amerikaanse kolonisten in de noordoostelijke provincie...
Antisemitisme in Nederlands-Indië: de roep van het Oosten
Steeds meer Joden vertrokken vanaf 1870 naar Nederlands-Indië. Ze konden er carrière maken en het provinciale Nederland ontvluchten. Als witte Europeanen maakten ze er bovendien deel uit van de elite. Toch lag antisemitisme altijd op de loer. In 1893 was de jonge twintiger Emanuel Moresco al bijna zes jaar bezig met de vooropleiding tot diplomaat....
Japanse nationalisten vonden dat hun land terug moest naar vroeger
In hoog tempo nam Japan in de tweede helft van de negentiende eeuw alles wat westers was over. Het kreeg wolkenkrabbers, boulevards, lichtreclames, taxi’s, trams en treinen. Maar het vond geen politieke aansluiting bij het Westen. Nationalisten zagen daarin hun gelijk bevestigd: Japan moest terug naar vroeger. Geen land in de moderne geschiedenis maakte in...
Gelukkiger zonder geschiedenis
De wereld gaat nog eens aan vroeger ten onder. De kranten staan vol met leiders die een groots verleden aanroepen om hun huidige gebrek aan ideeën te verbloemen. Of ze nou Orbán, Erdogan of Trump heten, allemaal willen ze terug naar een toestand die ooit zou hebben bestaan. Naar het toppunt van nationale gelukzaligheid en...
Hildegard van Bingen: een heilige voor iedereen
De veelzijdige twaalfde-eeuwse heilige Hildegard van Bingen stichtte een eigen nonnenklooster en schreef over haar visioenen en kennis.
‘Nederland heeft de strijd om Bali altijd genegeerd’
Vandaag, op 17 augustus, is het 77 jaar geleden dat de Indonesische nationalist Soekarno de Republiek Indonesië uitriep. Ter gelegenheid van dit jubileum maakte historica Anne-Lot Hoek, in samenwerking met Alle geschiedenis ooit, een podcast over een onderbelicht onderdeel van de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog: Oorlog in het Paradijs – De Strijd om Bali. Via persoonlijke verhalen...
De burenruzie over historicus Van Liempt
Een oude controverse rond historicus Ad van Liempt is weer in alle hevigheid opgelaaid. Het geruzie vindt nu plaats in de BMGN – Low Countries Historical Review, een van de oudste wetenschappelijke tijdschriften van Nederland. Maar waar gaat de discussie eigenlijk over? De hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad Bas Kromhout geeft duiding. Het academische tijdschrift BMGN...
Aanhoudende droogte raakt boeren harder omdat Nederland beken kanaliseerde
Nederland kampt met aanhoudende droogte. In de twintigste eeuw werden op grote schaal beken gekanaliseerd om de waterafvoer te versnellen en zo meer landbouwgrond te creëren.
