Home Gekanaliseerde beken zorgen voor droogte

Gekanaliseerde beken zorgen voor droogte

  • Gepubliceerd op: 11 augustus 2022
  • Laatste update 18 jun 2023
  • Auteur:
    Teun Willemse
  • 3 minuten leestijd
Gekanaliseerde beken zorgen voor droogte

Hoge temperaturen en een neerslagtekort leiden tot droogte in Nederland. In de twintigste eeuw werden op grote schaal beken gekanaliseerd om de waterafvoer te versnellen en zo meer landbouwgrond te creëren. Volgens historicus Auke van der Woud keert het verbeteren van de waterafvoer zich nu tegen de boeren: de rechtgetrokken beken verhogen de kans op droogte.

Nederland begon in de late negentiende eeuw met het ‘normaliseren’ van beken om meer landbouwgrond te ontginnen: meanderende beken werden rechtgetrokken om het grondwater sneller af te voeren. De grond werd daardoor minder drassig en geschikter voor boeren. ‘Dat er betere waterafvoer nodig was, werd rond 1850 al aan de orde gesteld’, vertelt Van der Woud. ‘Dat was in het belang van de landbouw, maar ook van de scheepvaart. De binnenlandse handel en de handel met Duitsland waren afhankelijk van een goede waterloop.’

Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Intensieve mechanisatie

Het kanaliseren van beken was een technische uitdaging. Voordat er gegraven kon worden, moesten waterstaat-ingenieurs met hoogtemetingen op zoek naar een goed verloop van de waterafvoer. Het rechttrekken was bovendien arbeidsintensief: kanalen werden in de negentiende eeuw nog met de hand gegraven. De grote doorbraak kwam pas in de twintigste eeuw. ‘In de jaren twintig en dertig was er sprake van een enorm werkloosheidsprobleem’, zegt Van der Woud. ‘Het idee ontstond om de ontwikkeling van de Nederlandse landbouw aan  de werkloosheidsbestrijding te koppelen.’ De Cultuurtechnische Dienst werd in het leven geroepen en vanuit het hele land werden werkkrachten naar de zandgronden van hoog Nederland gebracht om de beken te kanaliseren.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Na de Tweede Wereldoorlog kreeg de waterafvoer een nieuwe impuls door de opkomst van mechanisatie in de landbouw. ‘De eerste grote machines, zoals bulldozers, waren in 1945 achtergelaten door de Amerikanen. Dat soort machines waren we in West-Europa helemaal niet gewend. De Wieringermeerpolder in Noord-Holland werd een soort proefveld voor de inzet van nieuwe machinerie om de landbouw te intensiveren. Diezelfde machines werden vervolgens gebruikt voor de kanalisering van de waterinfrastructuur.’

Achteraf verkeerd geweest

Ondanks de grote voordelen van kanalisatie voor de groeiende landbouwsector, gingen er in de jaren negentig al stemmen op om beken hun bochtige vorm terug te geven, zegt Van der Woud. ‘Dat waren initiatieven van natuurbeheer, die de kanalisering om wilde keren om de moerasachtige situatie te herstellen. Dat ging echt om het terugkrijgen van flora en fauna.’

Inmiddels vragen niet alleen natuurbeschermers, maar ook boeren om beekherstel. In het huidige klimaat lijkt de waterafvoer namelijk te efficiënt te zijn. In de naoorlogse jaren was Nederland nog niet bezig met die risico’s van het kanaliseren, zegt Van der Woud. ‘We zijn misschien pas anderhalf jaar bezig om te bedenken dat dit achteraf verkeerd is geweest.’

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer