Alle artikelen
In 1961 werd de premier van Congo, Patrice Lumumba, vermoord. Stuart A. Reid laat in Het Congo complot overtuigend zien hoe het land daarna dankzij inmenging van de CIA van een nogal linkse democratie in een prowesterse dictatuur veranderde.
Patrice Lumumba was de eerste premier van Congo, dat net onafhankelijk was geworden. Stuart A. Reid spaart hem niet – dit in tegenstelling tot de Afrikaanse nationalisten die Lumumba na zijn dood heilig verklaarden. In feite was hij niet geschikt voor zijn hoge ambt. Indrukwekkende toespraken houden en mensen begeesteren, dat kon Lumumba. Maar diplomatiek was hij niet.
Historisch Nieuwsblad scheurkalender 2027
- 365 dagen vol verrassende geschiedenis
- Van de Oudheid tot de eenentwintigste eeuw
- 1. Ontdek elke dag een bijzonder historisch verhaal
Historisch Nieuwsblad tijdelijk al vanaf 4,99 per maand
- Ontdek onbekende feiten en verbanden met tophistorici
- Lees & luister en krijg volledige toegang
- Papier én digitaal via de Historisch Nieuwsblad-app
De Belgen joeg hij tegen zich in het harnas door tijdens de onafhankelijkheidsceremonie op 30 juni 1960 onaangekondigd een speech te houden over de wreedheden van het Belgische koloniale regime. Lumumba had gelijk, maar de Belgen vergaven hem deze stunt nooit en wilden hem uit de weg ruimen. Ook de Verenigde Staten en de Verenigde Naties hadden na verloop van tijd hun buik vol van Lumumba, die ze onbetrouwbaar vonden. De premier hoopte aanvankelijk dat VN-troepen de opstandige provincie Katanga voor Congo zouden veroveren, maar klopte later voor hulp aan bij de Sovjet-Unie.
Lumumba was een Afrikaanse nationalist die, net als de Indonesische president Soekarno en de Egyptische president Gamal Abdel Nasser, een onafhankelijke koers wilde varen, los van Washington en Moskou. Hij was geen communist. De CIA vreesde toch dat Lumumba communistische sympathieën had en wilde hem daarom uitschakelen. Na Amerikaans aandringen besloot de Congolese president Joseph Kasavubu de lastige premier te ontslaan. Maar omdat Lumumba bij grote delen van de Congolese bevolking mateloos populair bleef en zijn macht dreigde te herwinnen, maakte de CIA plannen om de ex-premier te vermoorden. De moordplannen werden evenwel nooit uitgevoerd. Wel gaf CIA-agent Larry Devlin zijn goede vriend kolonel Joseph Mobutu groen licht om Lumumba begin januari 1961 over te leveren aan diens vijanden in Katanga. Zij executeerden hem en twee van zijn ministers op 17 januari. In het bijzijn van Belgische officieren.
De moord op Lumumba was voor de Amerikaanse buitenlandse politiek een groot succes. Mobutu pleegde in 1965 een coup tegen Kasavubu en werd dictator van het land. Hij voerde een prowesterse politiek en kreeg hiervoor miljoenen Amerikaanse dollars. De keerzijde was dat Mobutu zich schaamteloos verrijkte en het met de mensenrechten niet zo nauw nam. Dit was voor de VS echter van ondergeschikt belang. Een dreigende communistische machtsovername was immers afgewend.

Het Congo complot. De CIA, de Koude Oorlog en de moord op premier Lumumba
Stuart A. Reid
624 p. Nieuw Amsterdam, € 35,99
Bestel bij Libris.
Openingsafbeelding: Lumumba in New York, 1960.
De moord op premier Lumumba
In 1961 werd de premier van Congo vermoord. Door de CIA veranderde het land daarna van een nogal linkse democratie in een pro-westerse dictatuur.
Jan de Koning: nuchtere en aimabele bruggenbouwer van het CDA
CDA-politicus Jan de Koning voelde zich meer op zijn gemak als ‘tweede man’. Toch speelde hij in de Nederlandse politiek jarenlang een belangrijke rol op de achtergrond.
Amsterdam maakt excuses voor rol Holocaust. De tram werkte mee aan de deportaties van Joden
De documentaire 'Verdwenen stad', die nu in de bioscopen draait, werpt licht op de rol van het vervoerbedrijf GVB bij de deportatie van duizenden Amsterdamse Joden.
Nieuwkomer tegenover de elite
Hoe je van een landbouwpionier een eenzame westernheld maakt, is te zien in het Deense historische drama The Promised Land.
Alamayou: het gestolen Ethiopische prinsje
Ethiopië wil dat hij thuiskomt, maar prins Alamayou ligt nog steeds begraven in Windsor Castle. Hij was pas zeven, toen de Britten hem in 1868 meenamen.
‘Met de Oudheid kun je alle kanten op’
In zijn nieuwste boek neemt oudhistoricus Fik Meijer anderhalf millennium antieke staatsvormen door. ‘We zeggen graag dat onze democratie is geënt op de Oudheid, maar dat is natuurlijk apekool.’
Ruslands koloniale avontuur in Alaska
Rusland beweert dat het nooit een koloniale macht is geweest. Toch opereerde in Alaska de Russisch-Amerikaanse Compagnie volgens hetzelfde model als haar Britse en Nederlandse evenknieën. Russische handelaren verdienden kapitalen aan het ‘zachte goud’, de bonthandel. De Deense ontdekkingsreiziger Vitus Bering stond al vele dagen op het dek van zijn schip de Sint-Peter, in de...
Siam was kleurig, vrij en puissant rijk
In het zuiden van Thailand zijn tientallen auto’s en winkels in brand gestoken. In de getroffen provincies woedt al jaren een conflict over onafhankelijkheid. Tussen de veertiende en achttiende eeuw maakte Thailand – toen nog het koninkrijk Siam – een bloeiperiode door. Dankzij zijn gunstige ligging ontwikkelde Ayutthaya zich tot belangrijke haven en multiculturele stad.
‘Mijn oudtante Luise was getrouwd met een nazi-generaal’
In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand Bas von Benda-Beckmann. ‘Een brief van mijn...
Milieuactivisten lieten de bomen spreken
Volgens columnist Beatrice de Graaf kunnen we soms pas na verloop van tijd het succes van een protestactie bepalen.
Gevangen tussen traditie en de winterschilder
Columnist Philip Dröge breekt een lans voor adellijke figuren in Europa: die hebben vaak moeite de monumentale gebouwen van hun voorouders te onderhouden.
Lloyd George hamerde op het belang van de oorlogseconomie
De Britse minister John Healy wil dat de defensie-industrie 'op oorlogssnelheid' gaat werken om Oekraïne te helpen en Europa veilig te houden. Dat zei hij woensdag in Parijs. De Britten maakten voor het eerst kennis met een moderne oorlogseconomie tijdens de Eerste Wereldoorlog.