Moderne Devotie
De Moderne Devotie geldt als de belangrijkste religieuze hervormingsbeweging uit de Nederlandse geschiedenis. Vanuit Deventer, de geboorteplaats van de grondlegger Geert Grote, verspreidde de leer zich snel tot ver buiten de huidige landsgrenzen. De navolgers, zowel leken als kloosterlingen, probeerden te leven volgens de ware kern van het christelijk geloof. Om vier uur ’s ochtends...
Rabbijn met een missie
Rabbijn Menasseh ben Israel verwierf in de zeventiende eeuw een invloedrijke positie in de Republiek. Hij stond in hoog aanzien bij Nederlandse geleerden en ook in het buitenland werd hij geroemd. Hij ontpopte zich zelfs tot adviseur van Oliver Cromwell, de Lord Protector van Engeland. In 1290 vaardigde de Engelse koning Edward I een edict...
‘Historische sensaties organiseer ik zelf’
In elk nummer vraagt Alies Pegtel een historicus naar zijn of haar historische sensatie. Naar het moment waarop, zoals Johan Huizinga het formuleerde, heden en verleden lijken samen te vallen. Een gevoel dat vaak onverwacht wordt opgewekt door een document, voorwerp, geluid, geur, locatie of inzicht. Deze maand Luc Panhuysen. ‘Ik begreep ineens waarom Amsterdam...
De vechtlust van prinses Diana
Weer een film over prinses Diana? Ja, maar Spencer verschilt sterk van eerdere films over haar en de serie The Crown. Het drama is geen poging tot realisme, maar een fictief portret van Diana, die zich uit de gevangenis van het Britse koningshuis vecht. Regisseur Pablo Larraín laat in het begin van de film weten...
Uitholling van de Amerikaanse democratie
Een goed functionerende democratie vereist dat burgers kunnen stemmen. Dat is een vanzelfsprekendheid die in Amerika onder druk staat. Veel staten maken het minderheidsgroepen steeds moeilijker hun stem uit te brengen. Doelbewust zoeken Republikeinse politici naar wettelijke sluipwegen om stembarrières op te werpen voor deze burgers, die overwegend op de Democratische Partij stemmen. Voorbeelden van...
Leven na de slavernij
Hoe ging het met voormalige slaven in Suriname nadat de slavernij was afgeschaft? En hoe werkte de slavernij op lange termijn door in de samenleving? Om die vragen te beantwoorden digitaliseren historici samen met vrijwilligers de Surinaamse burgerlijke stand van 1828 tot en met de eerste decennia van de twintigste eeuw. ‘In hun eenvoud vertellen...
Steun voor muzikanten
Vooraanstaande vrouwen in de Nederlandse Republiek droegen serieus bij aan het muziekleven. Ze huurden bijvoorbeeld muzikanten in om composities te schrijven, zetten een orkest op, of betaalden mee aan de aanschaf van orgels. Hoewel de meeste vrouwen geen geld mochten uitgeven zonder toestemming van vader of echtgenoot, ondersteunden weldoensters de muziek op eigen initiatief. Dat...
Autobiografische schelmenroman
Chas Gerretsen was krokodillenjager, cowboy en soldaat. Maar ook een legendarische fotograaf. Hij noteerde zijn herinneringen in een wonderlijk boek. Voluit heet hij Charles Arthur Gerretsen, geboren in 1943 in Groningen. Tijdens zijn eerste omzwervingen door Australië en de Verenigde Staten noemde hij zich ‘Tex’. Hij wilde leven ‘als in de film’ en die naam...
Abdul Khan stal atoombomplannen uit Nederland
Spionage, kernwapens, intimidatie en kwijtgeraakte dossiers: het zijn de perfecte ingrediënten voor een spannende geschiedenis. Maar wel een geschiedenis met een zwarte rand. In Splijtstof reconstrueert Dirk van Delft hoe uraniumverrijkingstechnieken in de jaren zeventig via Nederland naar Pakistan en Iran konden lekken. Aan de hand van de hoofdrolspelers − spion Abdul Khan en klokkenluider...
Mussolini was niet lachwekkend
Vooral Italianen zetten Mussolini graag neer als een clown, als een oplichter die nauwelijks serieus te nemen valt. Hans Woller toont aan dat dit onterecht is: de Duce kon meedogenloos optreden. Het liberalisme en het socialisme ontstonden in de negentiende eeuw, maar het fascisme – dat zich presenteerde als een ‘derde weg’ – was een...
Wetenschap zonder toeters of bellen
De veertiende-eeuwse William van Ockham liet zien hoe wetenschappers eenvoudig en helder konden redeneren. Met één haal sneed hij overbodige uitweidingen weg en schiep hij duidelijkheid. Volgens zijn biograaf Johnjoe McFadden ligt deze aanpak ten grondslag aan alle wetenschappelijke doorbraken. Het begon met een weinig spectaculair bijzinnetje in een middeleeuws commentaar op een religieus traktaat...
Fictie over de zeventiende eeuw
Luuc Kooijmans schreef een intrigerend boek over een Italiaanse wetenschapper. Deze figuur is verzonnen. Kooijmans gebruikt hem om cruciale ontwikkelingen en religieuze dilemma’s in de Republiek ten tijde van de Gouden Eeuw te demonstreren. Soms doet zich na het lezen van een boek een probleem voor: waar berg ik het op? Nu lijkt dat bij...