Alle artikelen
‘De bevordering van gezellig verkeer.’ Zo luidde het doel van sociëteit Concordia in Bandung, een credo met de warme klank van tuttigheid. Om dat genoeglijke samenzijn te stimuleren bouwde men in 1895 een flinke feestzaal: een monument voor koloniaal zelfbehagen. Een balzaal die, tegen alle verwachtingen in, even het middelpunt van de wereld zou worden. In 1955 verzamelde Soekarno er de leiders van Azië en Afrika voor wat de geschiedenis is ingegaan als de Conferentie van Bandung, een poging om een derde weg te vinden tussen NAVO en Warschaupact, een geopolitieke middenberm voor landen.
Ik bezocht de zaal lang geleden. Het interieur had nog de onmiskenbare sfeer (en geur) van een provinciale Nederlandse trouwlocatie – alsof de architect zich had laten inspireren door de woonkamer van tante Truus uit Apeldoorn. De gedachte dat hier Nasser, Nehru en Zhou Enlai de toekomst van de wereld bespraken, had iets onweerstaanbaar komisch. De ruimte was toen al enigszins in de vergetelheid aan het raken. Wat haar onlangs weer even uit het stof trok, was Tegen het Westen, het nieuwe boek van de Franse journalist en academicus Frédéric Martel. Een uitstekende pil, een anatomische les van het moderne antiwesterse sentiment.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Martel belandde tijdens zijn onderzoek onvermijdelijk in Bandung. En hij stuitte op iets wat historici altijd al vermoedden, maar nooit zo scherp konden aantonen. Achter de schermen trok één man aan alle touwtjes: Zhou Enlai. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken arriveerde niet als deelnemer in Zaal Concordia, maar als regisseur. Terwijl anderen idealen zochten, verkocht hij invloed. Vooral Nasser bleek ontvankelijk; Zhou begreep eerder dan veel westerse diplomaten dat de Egyptenaar op zoek was naar prestige. Via Suez opende zich voor China een deur naar de Arabische wereld en een leiderschapsrol die het land ambieerde.
Nog opmerkelijker is wat Martel in archieven las over de slotverklaring. De aanwezigen vergaderden dagenlang over de juiste woorden voor vrede, antiracisme, cultuur en ontwapening. Merkwaardig, aangezien verschillende deelnemers zelf oorlog voerden, minderheden onderdrukten of culturele erfenissen vernielden. Het Westen kreeg in de verklaring de gebruikelijke reprimande wegens kolonialisme en uitbuiting. Over de Sovjet-Unie, die op dat moment een aanzienlijk imperium bijeenhield met tanks en tirannie, bleef het document opvallend zwijgzaam.
Geen toeval, ontdekte Martel. De verklaring was namelijk al geschreven vóórdat de conferentie begon. Niet in Bandung, maar in China. Niet door een commissie, maar door Zhou Enlai. Bandung wordt vaak herinnerd als de geboorteplaats van de niet-gebonden wereld. Martel ziet iets anders: het moment waarop een aanzienlijk deel van de postkoloniale elite haar haat jegens het Westen organiseerde. Wat begon als een beweging tegen koloniale overheersing, creëerde ruimte voor China, dat haar invloed in de jaren daarna met minder gezellig verkeer zou uitbreiden.
Zhou, de souffleur van Bandung
‘De bevordering van gezellig verkeer.’ Zo luidde het doel van sociëteit Concordia in Bandung, een credo met de warme klank van tuttigheid. Om dat genoeglijke samenzijn te stimuleren bouwde men in 1895 een flinke feestzaal: een monument voor koloniaal zelfbehagen. Een balzaal die, tegen alle verwachtingen in, even het middelpunt van de wereld zou worden....
Samoa was een Duits stukje paradijs
Eind negentiende eeuw probeerde Duitsland ook koloniën te verwerven. Het slaagde erin zich Samoa, een eilandengroep midden in de Stille Oceaan, toe te eigenen. Het avontuur duurde vijftien jaar. Je loopt er makkelijk aan voorbij, zo bescheiden is het. Maar daar staat het dan, aan een beetje verwaaid stukje kust in de hoofdstad van het...
De pokerface van het Kremlin
Bij alle machtswisselingen en veranderingen bleef Andrej Gromyko bijna drie decennia het buitenlandgezicht van de Sovjet-Unie. Zijn ondoorgrondelijkheid en trouw werkten lang, totdat de tijd hem uiteindelijk inhaalde. Tijdens recepties of feestelijke diners zagen westerse politici en diplomaten geregeld de vriendelijke Andrej Gromyko. Een praatje met hem maken was geen straf. Het gezicht van de...
Jan Feith: de journalist die alles kon
Wie kent jonkheer Jan Feith nog? Tussen 1895 en 1940 was hij een van de bekendste journalisten, die een enorm oeuvre aan boeken en gelegenheidspublicaties bij elkaar schreef. Feith was tevens bekend als wielrenner en voetballer, en hij nam als verslaggever deel aan de eerste Elfstedentocht in 1909. Hij reed het laatste stuk zelfs mee...
Excommunicatie in de Middeleeuwen: veroordeeld tot de duisternis
Om gelovigen in het gareel te houden dreigde de middeleeuwse kerk bij overtredingen met excommunicatie. Zondaars werden daarmee uit de gemeenschap gestoten en zouden na hun dood regelrecht naar de hel gaan. Maar hoe bang waren mensen daar nu echt voor? In 1445 had Margreet, echtgenote van Jacob van der Velde, een woordenwisseling met de...
‘We moeten weer leren leven met de bodem, net als in de Middeleeuwen’
Door extreme droogte en bosbranden gaan in heel West-Europa de alarmbellen af. Historica Maïka De Keyzer wijt ons gebrekkig preventiebeleid aan de moderne overtuiging dat we meester zijn over de natuur. ‘Wij denken dat we overal een technologische oplossing voor kunnen vinden. In de Middeleeuwen hadden ze die hoogmoed niet.’ Maïka De Keyzer doceert ecologische...
Archeologen ontdekken mensenoffers in Romeinse tempel
Archeologen deden een verontrustende ontdekking tijdens opgravingen nabij een groot Romeins tempelcomplex in Frankfurt-Heddernheim. Zij vonden drie menselijke skeletten op offerplekken aan de Romeinse goden. Hoewel de analyse van de skeletten nog in volle gang is, heeft onderzoeker Marcus Scholz van de Goethe-Universität Frankfurt am Main inmiddels verklaard dat het hier zeer waarschijnlijk om menselijke...
Racist zijn is een keuze, zegt historicus Andrea Wulf
De Britse historicus Andrea Wulf geeft een vergeten outsider zijn plaats terug in de geschiedenis. Een man die meer verlicht was dan de veel bekendere Verlichtingsdenkers van zijn tijd. ‘George Forster was in staat de ketenen van de vooroordelen te breken.’ Op 31 december 1793, vierenhalf jaar na de bestorming van de Bastille, werd in...
Een bewegend kruis werd de Tsjechische pater Toufar fataal
Tijdens een adventsmis in 1949 in een Tsjechisch dorpskerkje begon een crucifix op onverklaarbare wijze te bewegen. De pater Josef Toufar werd slachtoffer van dit ‘mirakel’. Hij bezweek aan martelingen door de Tsjechoslowaakse Staatsveiligheidsdienst, die hem ervan verdacht het wonder in elkaar te hebben geknutseld. Het was bijna twee jaar na de ‘Glorieuze Februari’ van...
Indische seks in geuren en kleuren
De geschiedenis van ‘ons Indië’ wordt meestal beschreven met een focus op verovering en geweld. Lizzy van Leeuwen kiest in Indehoy! voor een radicaal andere aanpak: zij analyseert de seksuele praktijken die er ruim drie eeuwen heersten. Het gevaar bij een dergelijk ruim en tijdsomspannend perspectief is dat je een verzameling anekdotes en weetjes over...
Hoe ontstond de middeleeuwse stad?
Waarom kenmerkt het Utrechtse stadsbeeld zich door werfkelders en kloosters, maar dat van Amsterdam door lange grachten en nauwe steegjes? Historisch geograaf Marcel IJsselstijn zocht het uit in zijn promotieonderzoek aan de Universiteit Leiden. Lange tijd werd gedacht dat steden in de Middeleeuwen ofwel strak van bovenaf werden gepland, ofwel ‘organisch’ tot stand kwamen. Maar...
‘Ik was enorm opgelucht: de beelden bestaan echt!’
Kunsthistoricus Ludo van Halem vertelt over zijn meest bijzondere vondst. ‘Ik raakte geïntrigeerd door een foto van twee van Carel Vissers beelden bij de ingang van een Haags kantoor.’ Kunt u iets vertellen over uw meest bijzondere vondst? ‘Het is bijna tien jaar geleden dat ik de verloren gewaande beelden Signaal 1 en 2 van...