Home ‘Ik was enorm opgelucht: de beelden bestaan echt!’

‘Ik was enorm opgelucht: de beelden bestaan echt!’

Kunsthistoricus Ludo van Halem vertelt over zijn meest bijzondere vondst. ‘Ik raakte geïntrigeerd door een foto van twee van Carel Vissers beelden bij de ingang van een Haags kantoor.’

Installatie van Signaal 1 en 2 in de tuinen van het Rijksmuseum, 2024.
Installatie van Signaal 1 en 2 in de tuinen van het Rijksmuseum, 2024.

Alies Pegtel

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 18 augustus 2026

Kunt u iets vertellen over uw meest bijzondere vondst?

‘Het is bijna tien jaar geleden dat ik de verloren gewaande beelden Signaal 1 en 2 van beeldhouwer Carel Visser (1928-2015) terugvond. Ik had er jarenlang naar gezocht. En het leuke is dat deze vondst de aanzet heeft gegeven tot een tentoonstelling van Vissers werk, die deze zomer te zien is in de Rijksmuseumtuinen. Dertien beelden van ijzer en brons. Als kunstenaar in de wederopbouwjaren had Visser weinig op met traditionele beeldhouwersmaterialen. In zijn minimalistische beelden werkte hij met spiegeling en herhaling. Ondanks de abstractie zijn er toch vormen uit de natuur in terug te vinden.’

Hoe is uw zoektocht naar Vissers beelden begonnen?

‘Het Rijksmuseum heeft in 2008 een belangrijke sculptuur van Visser aangekocht: Acht gestapelde balken, een werk uit 1964. Het staat permanent op zaal; het maakt deel uit van de collectie twintigste-eeuwse kunst, die toen nog in de kinderschoenen stond. We hadden destijds ook een wens om in de museumtuin een modern beeld op te stellen. Als eerste dachten we aan Visser, hij is tenslotte een van de meest toonaangevende naoorlogse Nederlandse beeldhouwers. En ja, toen ben ik op zoek gegaan naar een geschikt werk.’

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Hoe pakte u dit aan?

‘Ik doorzocht de literatuur en raakte geïntrigeerd door een foto van twee van Vissers beelden bij de ingang van het Haagse kantoor van de Postcheque- en Girodienst (PCGD). Een pand dat begin jaren zestig was gebouwd op een kale vlakte in het Bezuidenhout. De woonwijk die er lag, was in de oorlog per vergissing platgebombardeerd. Het was een brutalistisch gebouw, echte hardcore wederopbouwarchitectuur, van vier verdiepingen naar een ontwerp van het Rotterdamse architectenbureau Van den Broek en Bakema, dat ook de Lijnbaan ontwierp. Architect Jaap Bakema kende Visser onder meer van de Nationale Energie Manifestatie 1955 oftewel E55, een tentoonstelling ter viering van de Rotterdamse wederopbouw. Bakema vroeg hem een sculptuur te maken toen het PCGD-kantoor al zo goed als klaar was. Visser was al een veelgevraagd beeldhouwer en onder meer gastdocent in Amerika.’

Zijn nichtje, schrijver Carolijn Visser die naar haar oom Carel is vernoemd, schrijft in haar familiegeschiedenis Broers dat hij in zijn zwarte Rolls-Royce een aanrijding kreeg.

‘Ik weet alleen dat het een paar jaar duurde voordat Visser de opdracht voor het Haagse PCGD-kantoor gerealiseerd had. Hij maakte eerst kleine modellen. De beelden op groot formaat zijn in een constructiewerkplaats vervaardigd, waar je kranen en takels hebt. Signaal 1 en 2 zijn in 1964 geplaatst. Ze hebben op hun plek gestaan totdat KPN, waarin de Postgiro was opgegaan, het gebouw in 2000 verkocht. Ik ben gaan rondvragen onder kenners waar de twee beelden waren gebleven. Niemand kende ze. Tot ik een medewerker sprak die verantwoordelijk was geweest voor de kunstcollectie van KPN. Zij vermoedde dat ze wel eens op een werf konden liggen van een transportbedrijf dat KPN soms inschakelde. Op een wat grijzige ochtend in maart 2017 ben ik naar dat bedrijf in Wateringen toegegaan. En ja hoor, helemaal achteraan op het terrein lagen in een hoekje de twee beelden al 17 jaar te wachten tot KPN zou aangeven wat ermee moest gebeuren.’

Was u blij?

‘Ik was enorm opgelucht: de beelden bestaan echt, ze zijn er nog! Ze waren afgebladderd, maar nauwelijks verroest. Ik klopte op het staal en de constructie was nog prima in orde.’

Wat gebeurde er na uw vondst?

‘KPN zat op dat moment in een fase dat het bedrijf veel vastgoed afstootte. Dat had enorme consequenties voor de uitgebreide kunstcollectie van duizenden werken, waarvoor het een herbestemming zocht. Het telecombedrijf was bereid om Signaal 1 en 2 aan het Rijksmuseum te schenken en wilde ook nog de intensieve restauratiewerkzaamheden grotendeels bekostigen. Sinds 2024 staan de twee gespiegelde beelden van Visser permanent in de museumtuin.’

Hoe passen ze in de zomertentoonstelling?

‘Je ziet ze nu in de context van Vissers andere werken. Zo staat er ook Jacobsladder, een vroeg werk uit 1955 dat de beeldhouwer oorspronkelijk maakte voor de E55. Die hoge getrapte zwarte sculptuur staat normaal gesproken op een enorm verkeersplein in Utrecht. Daar is het in 1975 geplaatst, toen het geloof in de automobiliteit nog onaantastbaar was.’

Ludo van Halem

(1959) studeerde kunstgeschiedenis aan de Universiteit Leiden. Sinds 2008 is hij conservator twintigste-eeuwse kunst in het Rijksmuseum. Hij is onder andere mede-auteur van Willem de Kooning Drawing (2026) en Objectief Nederland (2018). De tentoonstelling van het werk van Carel Visser in de Rijksmuseumtuinen is gratis toegankelijk van 5 juni tot en met 25 oktober 2026.

Ludo van Halem
Ludo van Halem. Foto door Nadine Maas.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 9 - 2026

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten