Alle artikelen
Als de hedendaagse beschaving ten onder gaat, gebeurt dat niet door invallen van Vandalen. Noch door natuurrampen. En evenmin door een atoomoorlog. Maar het zal geschieden door overbelasting van webservers, telecomcentrales en data-opslagplaatsen.
De afgelopen weken stonden de kranten vol nieuws over oorlog en conflict, nieuwe schermutselingen rond de Straat van Hormuz, een opleving van piraterij in de Golf van Aden en de Indische Oceaan, en natuurlijk ook nog steeds de kill zone en de drone-aanvallen tussen Rusland en Oekraïne. Wat minder krantenkoppen haalde, was de reeks van aanslagen op onze netwerken. En dan heb ik het niet over terroristische acties, maar over de geleidelijke ondermijning, overbelasting en erosie ervan door toedoen van, ja, wat?
Eerst even de historische parallellen. Je zou kunnen stellen dat het Romeinse Rijk ten onder ging omdat de communicatielijnen – de legerwegen en de maritieme graanroutes – te lang, te slecht onderhouden en te onbeschermd waren. Het Mongoolse Rijk stortte in de veertiende eeuw juist ineen omdat het Yam-systeem van koeriersstations, paardenwissels en verharde routes zo goed werkte, dat de pestbacterie Yersinia pestis er in recordtempo doorheen joeg en dat grote aaneengesloten rijk aan de Zwarte Dood uitleverde.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
En historici wijten het uiteenvallen van het Ottomaanse distributienetwerk van handels- en belastingroutes aan de aanvallen van bandieten. Deze zogeheten Celali waren Anatolische boeren en huurlingen die zich in de steek gelaten voelden door de sultan en daarom zijn spreekwoordelijke boodschappers, de koeriers, overvielen of vermoordden.
Dit zijn voorbeelden van wat de antropoloog Joseph Tainter al in 1988 stelde in zijn studie over de Collapse of Complex Societies. Namelijk, dat beschavingen steeds complexere netwerken bouwen om problemen op te lossen. Dat levert aanvankelijk veel op, maar uiteindelijk komt er altijd een omslagpunt waarna de kosten de baten overstijgen, wat kan leiden tot een algehele crash. We denken vaak dat de ineenstorting gepaard gaat met oorlog en pestilentie, maar netwerken kunnen ook geleidelijk aan zichzelf verstikken.
Ik denk hierbij niet aan Russen die zeekabels doorknippen, maar aan de enorme achterstand in het onderhoud van A- en E-wegen door Europa. Aan bruggen, sluizen en tunnels die zelfs in ingenieursland Nederland niet meer veilig zijn, omdat er zo’n enorme achterstand in het onderhoud is opgelopen. Aan mijn eigen universiteit, die een paar dagen dicht ging omdat er ergens in de polder een datacentertje in de fik was gevlogen. Om nog maar te zwijgen over de riolering in Engeland, waar het vanwege privatisering en mismanagement regelmatig letterlijk de spuigaten uitloopt. En ik weet dat columns niet persoonlijk moeten zijn, maar ik zal niet ontkennen dat ergernis over de structureel toegenomen congestie op de ring van Berlijn mij dit keer de inspiratie bood.
Laat oorlog, crisis en polarisatie maar even voor wat ze zijn. Adopteer een stuk brug, sluis of snelweg – voordat uw beschaving door een netwerkinfarct zachtjes ineen zijgt.
Beatrice de Graaf: ‘De beschaving sterft aan een netwerkinfarct’
Als de hedendaagse beschaving ten onder gaat, gebeurt dat niet door invallen van Vandalen. Noch door natuurrampen. En evenmin door een atoomoorlog. Maar het zal geschieden door overbelasting van webservers, telecomcentrales en data-opslagplaatsen. De afgelopen weken stonden de kranten vol nieuws over oorlog en conflict, nieuwe schermutselingen rond de Straat van Hormuz, een opleving van...
Nieuwe Titanic-tentoonstelling draait vooral om spektakel
De rondreizende tentoonstelling Titanic: An Immersive Voyage is nu te zien in de Jaarbeurs van Utrecht. Het internationale entertainment bedrijf achter de tentoonstelling belooft met ‘innovatieve technologieën’ het verhaal van de scheepsramp tot leven te wekken. De makers hebben daarbij meer oog voor sensatie dan geschiedenis. Het eerste wat bezoekers bij binnenkomst zien is een...
Hoe konden de pokken uit een Engels lab ontsnappen?
Een lek in een laboratorium veroorzaakte in 1983 een MKZ-uitbraak, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Vijf jaar eerder ontsnapte er een veel dodelijker virus uit een lab. De WHO stond op het punt om de pokken uitgeroeid te verklaren, toen de ziekte plotseling opdook in de Engelse stad Birmingham. Het kostte de wereld 300...
Rechtse populisten jutten het Tsjechische publiek op tegen Sudeten-Duitsers
Sudeten-Duitsers hielden op 24 en 25 mei hun jaarlijkse festival in Tsjechië. De rechts-populistische premier Andrej Babiš noemde hun aanwezigheid een ‘provocatie’. Maar een jonge generatie Tsjechen is klaar voor verzoening met de Duitstaligen die na de Tweede Wereldoorlog met bruut geweld werden verdreven. Meeting Brno, een Tsjechisch burgerinitiatief in de tweede stad van het...
Thuisonderwijs was ooit een statussymbool
De regels rond thuisonderwijs worden strenger: ‘levensbeschouwelijke bezwaren’ zijn geen geldige reden meer om kinderen van school te houden. Het verbod op thuisonderwijs stamt uit 1969, maar volgens hoogleraar Johannes Westberg was het op dat moment een marginaal verschijnsel. ‘De negentiende-eeuwse gouvernante was al zo goed als uitgestorven.’ Hoe zag thuisonderwijs eruit in de negentiende...
Graffitikunst met kabouters was effectief protestmiddel in communistisch Polen
Als de democratie onder druk staat, is humor een tegenwicht. Dat begreep de Poolse protestbeweging Oranje Alternatief in de jaren tachtig maar al te goed. Met graffitikunst en ludieke straatacties bracht ze de communistische eenpartijstaat in verlegenheid. Protesteren tegen de communistische dictatuur in Polen was levensgevaarlijk. In 1981 kondigde generaal Wojciech Jaruzelski de staat van...
Deze boeken maken kans op de Libris Geschiedenis Prijs 2026
De longlist met tien genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2026 is bekend. Recensent Rob Hartmans, een van de leden van de voorselectiecommissie, zet de tien kanshebbers op een rij. Dirk Alkemade – Radicale democratie Eigenlijk was het vreemd dat er nog geen biografie van Pieter Vreede was. Deze rijke ondernemer, politicus en schrijver speelde een...
‘Voor de Antideutsche beweging gaat het voortbestaan van Israël voor alles’
In het gespannen Duitse debat over Israël en Palestina nemen de zogenoemde Antideutsche een opvallende positie in. Waar andere antifa-bewegingen het opnemen voor de Palestijnen, geeft deze links-radicale subcultuur onvoorwaardelijke steun aan Israël. De Antideutsche stellen sympathie voor Palestijnen gelijk aan antisemitisme en zien Israëls oorlogen als onvermijdelijk om een nieuwe Holocaust te voorkomen. Onenigheid...
Trump is gewaarschuwd: het einde van hoogbejaarde leiders is vaak ontluisterend
Komend weekend wordt president Donald Trump tachtig jaar. Hij vindt zelf dat hij nog fit genoeg is om te regeren, maar veel Amerikanen betwijfelen dat. Hoogbejaarde staatshoofden zijn niet ongebruikelijk. Maar hun einde is vaak beschamend, zoals blijkt uit onderstaande voorbeelden. Vorige maand onderging Donald Trump voor de derde keer in 13 maanden een medische...
Hoe het Westen Japan omarmde
Eeuwenlang hadden Japan en de westerse wereld nauwelijks contact. Toen daarvan weer sprake was leidde dat tot aanvaringen, maar ook tot wederzijdse fascinatie. Op 8 juli 1853 verschenen vier zwaarbewapende Amerikaanse oorlogsschepen in de baai van Edo. Commodore Matthew Perry dwong de Japanse regering zo om na eeuwen van isolatie de grenzen te openen voor...
De homo-emancipatie stopte door ‘links’
Hoe is de homo-emancipatie in Nederland de afgelopen vijftig jaar verlopen? En hoe kan het dat die is gestagneerd? Coos Huijsen en Geerten Waling onderzoeken het in Roze draad. Op 30 maart 1976 kwam Coos Huijsen (1939) publiekelijk uit de kast en werd hij de eerste openlijk homoseksuele parlementariër ter wereld. Hij schreef erover in...
Het WK voetbal was reclame voor de fascistische dictator Mussolini
Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat het WK voetbal een propagandastunt voor Donald Trump zal worden. Net zoals het toernooi van 1934 was voor Benito Mussolini, de fascistische dictator van Italië. Het wereldkampioenschap voetbal gaat zelden alleen om het balletje. Het grootste sportevenement ter wereld biedt het gastland een geweldig platform om zich in de kijker te spelen...
