Alle artikelen
Voor Loe de Jong zag de wereld er nog eenvoudig uit toen hij in de jaren zestig en zeventig aan zijn magnum opus werkte: je had goeden en je had fouten. Fouten waren mensen als Aantjes die in zijn beleving kozen voor de Duitse zaak. Deze mensen dienden uit het publieke leven te worden verwijderd: het waren landverraders.
In 1978 werd ons nationale voetbalelftal in Argentinië bijna wereldkampioen. Vol huiver spreken de spelers nog altijd over de lugubere sfeer in het land waar parallel aan het voetbalfeest mensen en kinderen werden doodgemarteld in honderden concentratiekampen en gevangenissen. Het had niet veel gescheeld of we waren niet eens naar Argentinië gegaan. Het oordeel over het regime van Videla was onomstreden: fouter dan fout.
Aan het eind van de vorige eeuw probeerde Slobodan Milosevic de Balkan te knechten. Hij was zo fout dat de beschaafde wereld hem met bombastisch machtsvertoon het zwijgen oplegde. Dat er in de loop van de geschiedenis ooit nog iets goeds zal worden gezegd over Slobodan M. lijkt in het huidige klimaat uitgesloten.
Deze drie morele casusposities spelen de laatste maanden een opmerkelijke rol in de actualiteit. Het misdadige Servische regime wordt op onze vaderlandse bodem in een kruistocht tegen het kwaad voor de rechter gesleept, waarbij we rijkelijk worden getrakteerd op details over verkrachtingen en massagraven. De Argentijnse gruwelen komen weer in beeld doordat de dochter van een directe representant van het schrikbewind op het punt staat onze kroonprins te huwen. Aantjes, tenslotte, blijkt nu eerder slachtoffer dan dader.
Deze combinatie van actualiteiten doet een fors beroep op de morele elasticiteit van de Nederlander. Hoe kan hij tegelijkertijd gruwelen over de zaken die aan het licht komen bij het Joegoslavië-tribunaal en juichen voor een fascistische Argentijn die mogelijk het bordes beklimt om plaats te nemen tussen ons vorstenhuis? En als Aantjes plots weer in genade moet worden aangenomen, zijn dan degenen die zijn leven moedwillig hebben geknakt de slechten? Het dolt ons in de hoofden.
Voor een huwelijk met Maxima is een vereiste dat het oordeel over haar vader net zo fundamenteel wijzigt als dat over Aantjes. Zorreguieta kan hiertoe proberen onze sympathie te winnen door voor de natie door het stof te gaan in een exclusief interview met Paul Witteman, maar dat lijkt een te groot beroep te doen op zowel onze morele veerkracht als op die van de landbouwspecialist. Eerder zal men gaan inzien dat Zorreguieta het lot verdient van Milosevic, die zich voor de rechter zal moeten verantwoorden zodra hij zich op Nederlandse bodem begeeft.
Micha Kat is redactioneel medewerker van Historisch Nieuwsblad.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Morele elasticiteit
Voor Loe de Jong zag de wereld er nog eenvoudig uit toen hij in de jaren zestig en zeventig aan zijn magnum opus werkte: je had goeden en je had fouten. Fouten waren mensen als Aantjes die in zijn beleving kozen voor de Duitse zaak. Deze mensen dienden uit het publieke leven te worden verwijderd:...
Sex-appeal
Onlangs vernam de Leidse historicus H.L. Wesseling van de hoofdredactie van NRC Handelsblad dat aan zijn bestaan als columnist voor die krant een einde kwam. Op zichzelf is dit niet iets om bij stil te staan. Wesseling heeft zijn column een flink aantal jaren mogen schrijven, kon er diverse bundels van maken en ontving voor...
Mein Kampf
Door vreemd personeelsbeleid van de KRO is de historische vraag weer eens opgevlamd hoe belangrijk de onverbiddelijke bestseller Mein Kampf is geweest en nog is. Directeur Ton Verlind van de katholieke omroep ontsloeg diskjockey Giel Beelen omdat deze Mein Kampf in de omroepgids Studio ‘het indrukwekkendste boek dat ik ken’ had genoemd. Hij had daaraan...
Brieven: Dachau en de varkens
In ‘Brieven’kunnen lezers hun mening geven over artikelen die in Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. De redactie behoudt zich het recht voor om brieven in te korten. Het artikel van F. R. Ankersmit ‘Dachau en de varkens’ in Historisch Nieuwsblad 2000/10 is afschuwelijk. De vergelijking tussen de holocaust en de bio-industrie raakt kant noch wal. Ben...
Nieuwe media: Tiananmen
De Tiananmen Papers veroorzaakten veel ophef in de Westerse Wereld. Op het web is weinig te vinden over de onthullende documenten. Toch zijn fragmenten via internet in China opgedoken. Er zijn historische beelden die voor altijd op je netvlies staan: Roosevelt, Churchill en Stalin in Jalta, Jackie Kennedy gebogen over een achterbank in Dallas, de...
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Xandra Schutte, hoofdredactrice van Vrij Nederland, en Oscar Garschagen, hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad doen een poging. ‘Dit beeld stamt uit de jaren vijftig, de tijd van de wederopbouw. Men steekt de handen uit de mouwen in een sfeer van constructieve saamhorigheid’, meent Oscar Garschagen....
De vooruitgang: Emotie in de politiek
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Deze keer het proefschrift van Amanda Kluveld, waarin zij bestrijdt dat de Nederlandse anti-vivisectionisten geen politieke rol van betekenis speelden. De anti-vivisectiebeweging verzet zich sinds het einde van de negentiende eeuw tegen dierproeven. Jan Romein zag de anti-vivisectionisten vooral als een van de...
Het hoge woord: Je kan geschiedenis niet straffeloos negeren
Een thema als ‘slavernij’ laat helder zien op hoeveel manieren je met het verleden om kunt gaan. Kennis van het verleden is weer populair. Nu nog een goede basis voor het schoolprogram. Op 17 en 18 november 2000 vonden in het Tropeninstituut te Amsterdam de Geschiedenisdagen plaats: een poging om historici en in geschiedenis geïnteresseerden...
Rotterdam in de Gouden Eeuw
Rotterdam was in 2001 samen met Porto de culturele hoofdstad van Europa. De stad staat bekend als modern en zakelijk, een plaats zonder geschiedenis of poëzie. Toch was datzelfde Rotterdam tijdens de Gouden Eeuw een stad van dichters en denkers, van nieuwlichterij en tolerantie, en stak het Amsterdam naar de kroon. De rijkdom van Rotterdam...
De jaren tachtig van Sonja Barend
Het TV-programma Sonja was een van de meest bekeken programma’s in de jaren tachtig. Het programma wilde taboes doorbreken door andersdenkenden aan het woord te laten. Een bonte stoet belangengroepen passeerde de revue. Dit is deel 1 in een serie over de jaren tachtig. ‘Wat moet ze met zo’n roetmop?’, vroeg de vader zich af...
Herdenken in een voormalige DDR-gevangenis
Het complex Bautzen was gevangenis onder het nationaal-socialisme, de Russen en in de DDR. Nu is het een herdenkingscentrum. Maar de oud-gevangenen hebben moeite het lijden onder verschillende dictaturen één plaats te herdenken. ‘Volgens de gevangen die onder de Russen vastzaten was Bautzen vanaf de jaren zestig een hotel.’ ‘Ab nach Bautzen…’ Met deze slogan...
Jaap van Osta over Oranje-huwelijken in de twintigste eeuw
Jaap van Osta, specialist op het gebied van de moderne monarchie, vertelt over de huwelijkspolitiek van de Oranjes in de twintigste eeuw: ‘Hendrik was een lieve man, maar intellectueel stelde hij niets voor. Hij en Wilhelmina lagen elkaar helemaal niet.’ In 1898 was Wilhelmina op achttienjarige leeftijd koningin geworden. Tijd om een huwelijkskandidaat te zoeken....
