Alle artikelen
Op 1 november dit jaar verschijnt een boek met de intrigerende titel De Meelstreep. Het is het eindrapport, geschreven door de Leidse historicus Martin Bossenbroek, van het zogenaamde SOTO-project. SOTO? Dat zegt u niets meer? SOTO staat voor Stichting Onderzoek Terugkeer en Opvang. De stichting deed in opdracht van de regering onderzoek naar de naoorlogse opvang van oorlogsslachtoffers.
We danken het onderzoek, waar sinds 1998 maar liefst vijftig historici aan meewerkten, aan de geruchtmakende LiRo-affaire. LiRo-affaire? Dat zegt u niets meer? LiRo staat voor Lippmann-Rosenthal, de bank waar in de oorlog de joden hun persoonlijk bezit moesten afgeven voordat ze naar Westerbork gedeporteerd werden. Het archief van de bank werd eind 1997 door krakers in verwaarloosde staat aangetroffen in een leegstaand pand. De media schreeuwden moord en brand. Het werd nog allemaal erger toen de Groene Amsterdammer onthulde dat ambtenaren van Financiën eind jaren zestig joods bezit waarvan de rechthebbenden niet meer getraceerd konden worden tegen een schappelijk prijsje mee naar huis hadden genomen.
SOTO deed niet alleen onderzoek naar de naoorlogse opvang van joden, maar ook naar de opvang van zigeuners, krijgsgevangenen, dwangarbeiders en Indische oorlogsslachtoffers. Onze toenmalige columnist, Gerard Mulder, schreef dat SOTO met vuur speelde. Het onderzoek zou de onrust onder de oorlogsslachtoffers eerder vergroten dan verkleinen. Want een historische studie levert altijd een genuanceerd beeld op, en daar zitten de slachtoffers niet op te wachten. Zij willen enkel bevestiging van hun leed.
Zal er opnieuw commotie ontstaan na publicatie van De Meelstreep? Het ziet er niet naar uit. Inmiddels hebben groepen slachtoffer excuses van de regering aangeboden gekregen voor het hun aangedaan leed en zijn ze financieel gecompenseerd. Sinds die tijd wordt er vooral bínnen de slachtoffergroepen stevig gekibbeld. Genant en tegelijkertijd ook wel komisch is de vete binnen de groep van de Indische Nederlanders. De ‘binnenkampers’, de mensen die hebben vastgezeten in de Japanse kampen, pikken het niet dat hun uitkering even groot is als die van de ‘buitenkampers, degenen die ‘vrij’ bleven.
De media en het publiek hebben zo langzamerhand genoeg van alle kwesties rondom oorlogsslachtoffers. Spreek met een journalist van krant, radio of tv over joodse of Indische tegoeden, de reactie is: ‘gaap’.
Het eindrapport van SOTO zal zonder veel onrust het daglicht zien. Het is een mooie aanwinst voor de historische bibliotheek. Eind goed, al goed? Nou nee.
SOTO is van meet af aan een politiek correct project geweest. Er is een groep slachtoffers buiten het onderzoek gehouden. De NSB’ers. Ook de NSB’ers hebben sinds het einde van de oorlog een zeer traumatische geschiedenis: weggestopt, vernederd en mishandeld in kampen (zie het artikel ‘De kampen voor ‘foute’ Nederlanders in dit nummer) en vervolgens uitsluiting uit de gemeenschap en taboeïsering van hun verleden. Nog steeds kun je maar beter verzwijgen dat je familie een NSB-verleden heeft. Gezien de aanleiding is het te begrijpen dat SOTO een politiek correct onderzoek werd. Het zou echter historisch correct zijn als de regering een vervolgonderzoek naar de ‘foute’ Nederlanders laat doen.
Frans Smits is hoofdredacteur van Historisch Nieuwsblad.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Commentaar: ‘Foute’ Nederlanders
Op 1 november dit jaar verschijnt een boek met de intrigerende titel De Meelstreep. Het is het eindrapport, geschreven door de Leidse historicus Martin Bossenbroek, van het zogenaamde SOTO-project. SOTO? Dat zegt u niets meer? SOTO staat voor Stichting Onderzoek Terugkeer en Opvang. De stichting deed in opdracht van de regering onderzoek naar de naoorlogse...
Bommeljé: De Nieuwste Tijd
Men kan geen historicus zijn zonder een opgewekt humeur. Daarom werd mijn gemoed verscheurd tussen optimisme, vergevingsgezindheid en zielenvreugd toen ik de gloednieuwe geschiedkundige periodiek Nieuwste Tijd in handen kreeg. Nu Theoretische Geschiedenis niet meer onder ons is, na een smartelijk ziekbed wegens terminale leegte, gloeit de blijdschap om deze liefdesbaby van een groep Amsterdamse...
Arnoldussen: Guus
De wereldbeker uit 1974 staat er, de in het Duits vertaalde boeken van Cees Nooteboom en Harry Mulisch liggen er en natuurlijk is Frau Antje present. Ik heb het over de tentoonstelling Zimmer Frei in het Rijksmuseum die de Duits-Nederlandse betrekkingen beziet. De verhouding tussen Nederland en de DDR wordt geïllustreerd met een exemplaar van...
Brieven september 2001
In deze rubriek kunnen lezers hun mening geven over artikelen die in het Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. De redactie behoudt zich het recht voor brieven in te korten. Reacties: Postbus 1528, 1000 BM Amsterdam of redactiehn@vug.nl Politionele actiesIn het artikel over de dekolonisatie van Indonesië (Historisch Nieuwsblad 2001/5) citeert Bas Kromhout de historicus Anthony Reid:...
Nieuwe media: Lesmateriaal
De digitalisering van het onderwijs is een van de speerpunten van het ministerie van OC&W. Maar hoe staat het eigenlijk met het multimediale lesmateriaal? Hoe zou het toch zijn met Kennisnet? Er waren tijden dat je elke week wel iets las over dit ambitieuze plan het Nederlandse onderwijs op te stuwen in de vaart der...
Audiovisueel: We vochten voor medailles van chocola
Uitzending: 30 september 2001, 21.05 VPRO, Nederland 3 De openingsbeelden van Legio Patria Nostra, over het vreemdelingenlegioen, zijn veelzeggend. Een groep jonge jongens, strak in het gelid en met een witte baret in de hand, staat op het punt toe te treden tot het legioen. Na een toespraak van de commandant brullen dertig kelen de...
Lifestyle & trends: Een orgasme op het water
De hotspots in achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute cuisine in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Het beheersen van de natuurlijke condities die in de directe omgeving het dagelijks leven tijdens extreme omstandigheden ernstig in gevaar kunnen brengen of zelfs...
Stille getuigen: Het collegedictaat van Anton Mussert
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer de collegedictaten van NSB-leider Anton Mussert (1894-1946) in het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. Anton Mussert was een braaf student. Zijn collegedictaten zijn een toonbeeld van netheid. Van de omslagen is de rechterbovenhoek afgeknipt,...
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Eerste-Kamervoorzitter Frits Korthals Altes en Eerste-Kamerlid Elske ter Veld doen een poging. `Ik spreek geen Deens, maar de teksten op de vaandels zijn wel duidelijk,’ aldus Frits Korthals Altes. `Duizendmaal dank! Hartelijk dank! Leve Denemarken!’ Ook Elske ter Veld kan de spandoeken lezen: `Deze kinderen...
De vooruitgang: ‘De luchtmacht treft geen blaam bij de val van Srebrenica’
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen het beeld van het verleden veranderen. In hun boek Check the horizon concluderen Wim Lutgert en Rolf de Winter dat de Koninklijke Luchtmacht in Bosnië uitstekend werk hebben verricht. Werk aan de winkel, dachten Wim Lutgert en Rolf de Winter toen ze de opdracht hoorden van toenmalig bevelhebber van de...
Genealogie op internet
Met behulp van internet een volledige stamboom maken is nog een stap te ver. Maar het stikt op het web van de genealogische sites. Wie geluk heeft, tovert het geboortebewijs van zijn overgrootmoeder uit een database. De meest verspreide geslachtsziekte van Nederland noemen archivarissen het soms: stamboomonderzoek. Wie wel eens in een archief...
Het hoge woord: Megawati zal de Indonesische eenheidsstaat met geweld verdedigen
Zwijgzaam en omzichtig gaat Megawati Soekarnoputri, de nieuwe president van Indonesië, te werk. Zij bepleit geen revolutie, maar orde en rust. Toch zal ze de politieke erfenis van haar illustere vader Soekarno niet verloochenen. De onlangs aangetreden Indonesische president Megawati Soekarnoputri heeft op 16 augustus haar eerste rede gehouden, ter herdenking van de onafhankelijkheid die...
