Alle artikelen
Hè, hè, meer dan 55 jaar na het verlies van de oorlog mogen Duitse en Japanse troepen weer in het buitenland worden ingezet. Op 9 november stuurde premier Koizumi twee hypermoderne kruisers en een verzorgingsschip om Amerika in zijn Afghaanse strijd te ondersteunen. Duitslands dertig jaar oude transportvliegtuigen en een bataljon speciale troepen verlieten eind november de basis van Remscheid.
Na hun capitulatie in hetzelfde jaar 1945 besluiten beide landen tegelijkertijd tot hun historische, eerste naoorlogse militaire inzet. Eindelijk mogen ze weer normaal ten strijde trekken. Op verzoek van de Verenigde Staten. Terwijl hun uitzonderingspositie ze nota bene letterlijk (in Japan) dan wel moreel (bij de Duitsers) door de Amerikanen was voorgeschreven. De Amerikanen zelf hadden artikel 9 in de Japanse grondwet gezet: ‘Het Japanse volk ziet er voor altijd van af om oorlog als soeverein recht der natie en dreiging van geweld als middel in het slechten van internationale conflicten in te zetten.’
Oorlog voeren was volgens die wet verboden. Hadden alle landen maar zo’n artikel in hun constitutie! Maar de geschiedenis leert dat verliezersstaten zelden daadwerkelijk ontwapend worden. Japan en Duitsland vormen daarop geen uitzondering. Beiden werden Amerika’s trouwste bondgenoten in de strijd tegen het rode gevaar of andere vijanden. Tot afgelopen november echter zonder troepenondersteuning. Duitsland beriep zich op zijn ‘Sonderweg’ om een catastrofe à la Auschwitz te voorkomen; Japan op zijn – onder het volk populaire – Artikel 9.
Maar altíjd niet-militaristisch bleek voor Amerika te lang. Dat zagen we tien jaar geleden al, toen vader Bush tegen Irak ten strijde trok. Duitsland en Japan verwezen naar hun grondwetten. Strijdkrachten in den vreemde sturen liet de constitutie niet toe; daarin verandering brengen was politiek taboe. En hoewel Japan als tegenprestatie de miljardenrekening van de Golfoorlog oppikte, werd het toch als lafaard uitgelachen, net als zijn vroegere Duitse Achs-genoot.
De abnormale houding van de Duitsers en Japanners paste niet in Amerika’s politiek. Het is toch ‘normaal’ om militaire middelen in te zetten om je politieke doelen te bereiken. Dat is althans wat de Verenigde Staten, de enige supermacht, de wereld opdringt. Het pleiten voor deze vorm van normaliteit hoorde, zowel in Duitsland als in Japan tot voor kort nog tot de retoriek van het rechts tot extreem-rechts georiënteerde deel van de samenleving. Nu is hij door de mainstream geaccepteerd en in daden omgezet. Het zo unieke Artikel 9 leeft nog slechts als ongeoorloofde, anachronistische utopie verder in het Japanse wetboek. Amerika, bedankt!
Judith Stalpers is correspondent in Duitsland.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Commentaar: Eindelijk normaal
Hè, hè, meer dan 55 jaar na het verlies van de oorlog mogen Duitse en Japanse troepen weer in het buitenland worden ingezet. Op 9 november stuurde premier Koizumi twee hypermoderne kruisers en een verzorgingsschip om Amerika in zijn Afghaanse strijd te ondersteunen. Duitslands dertig jaar oude transportvliegtuigen en een bataljon speciale troepen verlieten eind...
Arnoldussen: Degelijk links
Dat SOTO-onderzoek naar de opvang van oorlogsslachtoffers leidt slechts tot onheil en narigheid, heeft Gerard Mulder meerdere malen in dit blad verkondigd. Maar het eindrapport, De Meelstreep, is in de kritiek inmiddels hartelijk toegejuicht. En de regering bleek destijds minder weerzinwekkend te hebben opgetreden dan we dachten. De Stichting ’40-’45 en verwante clubs van oorlogsslachtoffers...
Het Besef
Door een zonderling toeval bevond ik mij onlangs op de Nationale Geschiedenisdag te Tilburg. Deze was georganiseerd door het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, in samenwerking met het KNHG, de Vereniging van Docenten in Geschiedenis en Staatsinrichting en alle andere organisaties die ertoe doen in de geschiedkundige wereld. Ik moet zeggen: alles was piekfijn in orde,...
Einsteins E=mc2
Time Magazine koos hem tot man van de twintigste eeuw. Vrijwel iedereen kent de formule waarmee hij beroemd werd. Maar wie was Albert Einstein? En wat betekent E=mc2 nu eigenlijk? Hij moet een vreselijke leerling zijn geweest. Niet voor niets werd zijn leraar Grieks onsterfelijk door de woorden: `Er zal nooit iets van jou terechtkomen.’...
Audioviseel: Helse tocht door Europa
BAND OF BROTHERS door Steven Spielberg & Tom Hanks Uitzending: vanaf 20 januari wekelijks om 20.30 uur (op 20 januari deel 1 en deel 2), SBS6Toen producent Steven Spielberg en acteur Tom Hanks drie jaar geleden hun oscarwinnende D-Day-film Saving Private Ryan voltooiden, hadden ze de smaak goed te pakken. Beiden waren gegrepen door het...
Lifestyle & trends: De erotiek van gemengd schaken
De hotspots in achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute cuisine in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Spelen is van alle tijden. Dat geldt voor drama en poëzie, maar ook voor spelletjes als triktrak, dammen, dobbelen, schaken en kaarten. Die spelen...
Stille getuigen: De bron van Bonifatius
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer de bron van de heilige Wynfreth Bonifatius (ca. 675-754) in Dokkum. Een wonder wekte de verstorven bedevaartplaats Dokkum in de zomer van 1990 tot leven. Toen dompelden Ype en Janny Brandsma hun negen...
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? De Rotterdamse korpschef B.A. Lutken en zijn Utrechtse collega P. Vogelzang doen een poging. `Dit roept nogal wat tegenstrijdigheden op,’ zegt Vogelzang. `Het lijkt een foto uit het midden van de negentiende eeuw. Kijk maar naar het uniform met de kuitbroek en de schoenen, compleet...
De Vooruitgang: Boefjes in een kazernekrot
Proefschriften, lezingen of artikelen kunnen ons beeld van het verleden ingrijpend veranderen. Jan-Wilm Delicat beschrijft in zijn proefschrift hoe de heropvoeding van criminele jongeren tussen 1901 en 1961 steeds minder wordt. In 1901 bepaalde de Tweede Kamer dat jonge criminelen in gestichten moesten worden heropgevoed tot brave burgers. In de beginperiode was het regime in...
De geschiedenis top-20 van 2001
Wie deden ertoe als geschiedenisman of -vrouw in 2001? Wie was niet van de televisie weg te branden? Wie schreef het meest spraakmakende boek? Een top-20 samengesteld door de redactie van Historisch Nieuwsblad in samenspraak met deskundige journalisten van andere bladen. 20 Amanda Kluveld`Wie is dat?’ vroeg de Leidse historicus Henk Wesseling (zie 6). Kluveld (1968)...
De moeizame rehabilitatie van politieke slachtoffers in de Sovjet-Unie
Tien jaar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie worstelt Rusland nog steeds met de erfenis van miljoenen politieke gevangenen uit het communistische tijdperk. Voor de slachtoffers is het belangrijk dat de overheid officieel schuld bekent. `Dat iemand openlijk kan zeggen: mijn vader heeft jarenlang in de gevangenis gezeten op last van Stalin.’ In oktober 1991...
Het hoge woord: Ook ongelovigen moeten hun bijbel kennen
Christenen in Amerika hebben de aanval geopend op Darwins evolutietheorie. Ondanks de vergevorderde secularisatie is de kracht van religieuze overtuigingen blijkbaar allerminst afgenomen. Maar door onze groeiende onwetendheid op het terrein van het christelijk geloof begrijpen wij steeds minder van heden en verleden. Michael Jackson verraste ons enkele weken geleden met de mededeling dat zijn...
