Alle artikelen
In deze rubriek kunnen lezers hun mening geven over artikelen die in het Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. De redactie behoudt zich het recht voor brieven in te korten. Reacties: Postbus 1528, 1000 BM Amsterdam of [email protected]
Was Jezus Caesar
Aan het einde van zijn Latijn gekomen, weet Anton van Hooff in de rubriek ‘Brieven’ (Historisch Nieuwsblad 2002/8), de academische gebruiken en alle hoffelijkheid verlatend, de auteur van Was Jezus Caesar? alleen nog persoonlijk te beledigen.
Inmiddels is het echter duidelijk geworden dat hij het genoemde boek nog nooit in handen heeft gehad. Toch rechtvaardigt hij zijn gebruikelijke beschimpingen als werkzaam retorisch middel om christenen er van af te houden dit gevaarlijke boek te lezen.
Men kan zich afvragen waar de felheid vandaan komt anderen te willen weerhouden een boek te lezen dat men zelf niet gelezen heeft. Maar voor Van Hooff is het duidelijk. Dit boek is gevaarlijk omdat het zou beweren dat Jezus nooit geleefd heeft. Hij weet precies wat er in staat, want hij heeft fotokopieën gekregen van een paar bladzijden en op de website van de auteur gekeken.
Toch valt het direct op dat daar het tegengestelde staat. Daar wordt namelijk gezegd: Jezus heeft bestaan en bestaat nog steeds. Hij is Divus Julius, de vergoddelijkte Caesar, zoals de geschiedenis hem heeft doorgegeven en zoals hij in de overlevering is veranderd. Dat is niet hetzelfde.
Van Hoofs gedrag heeft opvallende overeenkomsten met dat van de prelaten die weigerden in Galilei’s telescoop te kijken. Toen wilden de ‘recht-gelovigen’ dat de zon om de aarde draaide, en de aarde niet om zijn eigen as. Nu willen hun opvolgers liever dat Jezus niet bestaat in Jeruzalem, dan dat hij wel bestaat in Rome. Blijkbaar zijn er wetenschappelijke resultaten die voor menigeen niet mogen bestaan.
We hebben hier nu niet genoeg plaats om daar gedetailleerd op in te gaan. Maar de lezer kan zelf een beeld vormen over dit zogenaamd zo gevaarlijke boek, want het verschijnt binnenkort, in november, in een Nederlandse vertaling bij uitgeverij Aspekt onder de titel Was Jezus Caesar?, vertaald door A.P.J. Hendriks. Een gedetailleerd antwoord op Van Hooffs beschuldigingen kan men lezen op de website van de auteur: www.carotta.de, pagina ‘echo’. Op 28 november vindt een voordracht met aansluitend discussie plaats in de Lutherse kerk in Utrecht. Informatie op www.TUMULTdebat.nl.
Francesco Carotta, Duitsland
Inlichtingendienst
Het artikel over ‘Succes en falen van de Nederlandse inlichtingendiensten’ (Historisch Nieuwsblad 2002/8) gaat vooral over de Binnenlandse Veiligheidsdienst, maar brengt ook de voorganger daarvan, de Centrale Inlichtingendienst (CI) ter sprake. Aan deze dienst heeft het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING) in Den Haag een project gewijd, waarvan de resultaten inmiddels via de website van het ING toegankelijk zijn (zie:
www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/RapportenCentraleInlichtingendienst1919-1940). Voor het onderzoek naar politiek extremisme tijdens het Interbellum is deze databank een onmisbare bron.
Het archief en de cartotheek van de CI werden in de meidagen van 1940 om voor de hand liggende redenen opzettelijk vernietigd, maar in andere archieven van de centrale overheid zijn veel kopieën van rapportages bewaard gebleven. Daarvan zijn er ruim 2.500 opgespoord, als afbeelding gescand (in totaal meer dan 25.000 bladen) en bewerkt. De gescande documenten zijn onder meer doorzoekbaar op persoonsnamen, namen van groepen, partijen en instanties, en plaatsnamen.
Dat de CI niet heeft stilgezeten wordt hier duidelijk aangetoond: zo zitten er in de databank zeker 30.000 persoonsnamen. Deze extremistische Who is who bevat bijvoorbeeld de namen van uitgever Geert van Oorschot en van M.M. Rost van Tonningen. Wie weten wil welke kleding Van Oorschot bij voorkeur droeg en welke gedichten hij publiceerde, of wat de NSB-radicaal Rost van Tonningen dacht over het ‘internationale kapitalistische jodentuig’ kan zijn nieuwsgierigheid hier bevredigen.
Hans de Valk (ING), Den Haag
Inlichtingendienst 2
In het artikel van Philip van de Poel over de inlichtingendiensten (Historisch Nieuwsblad 2002/8) staat dat de eerste directeur van de BVD, L. van Einthoven, ‘kon rekenen op politieke rugdekking van confessionele beschermheren als L. Beel, W. Schermerhoorn, en De Quay’. Van de drie genoemde minister-presidenten behoorden de eerste en de derde inderdaad tot een confessionele partij, namelijk de rooms-katholieke KVP. Schermerhoorn echter was een voorman van de niet-confessionele PvdA.
J.L. Heldring, Leidschendam
Terugkeer
In het vorige nummer van Historisch Nieuwsblad staat een recensie van Binnenskamers en Polderschouw, de gebundelde artikelen van onderzoekers van de Stichting Onderzoek Terugkeer en Opvang (Historisch Nieuwsblad 2002/8). Daarin typeert Huub Wijfjes mijn artikel daarin, ‘“Welkom” in Amsterdam: Aankomst en ontvangst van repatrianten in de hoofdstad in 1945′, als ‘een draai van 180 graden’ in vergelijking met mijn eerdere boek Terugkeer: Antisemitisme in Nederland rond de bevrijding (SDU 1998).
Die typering is onjuist. Dit artikel, gebaseerd op nieuw onderzoek voor de SOTO gaat niet over antisemitisme, maar over de precieze gang van zaken op het Centraal Station in Amsterdam. Behalve een handjevol joden kwamen daar na de bevrijding grote groepen dwangarbeiders, politieke gevangenen, maar ook hongervluchtelingen, NSB-ers enzovoorts terug in de stad. Aan de hand van het bewaard gebleven archief van de Inspectie voor de Repatriëring Amsterdam kon ik hun ontvangst reconstrueren.
Ik kom wel tot een andere conclusie, maar die betreft slechts de mate van chaos bij die ontvangst. In tegenstelling tot mijn eerdere indruk concludeer ik nu dat niet chaos, maar juist orde, orde, en nog eens orde typerend was. Dat was ook het eerste doel van deze inderhaast opgerichte organisatie. De Inspectie voor de Repatriëring Amsterdam was een merkwaardig mengsel van oud-medewerkers van de Luchtbescherming, politieagenten en Orde Dienst-leden. Zij namen de touwtjes in handen en maakten in korte tijd van het Centraal Station een stil en gesloten gebouw. Ordehandhaving en de selectie van terugkerenden in ‘goed’ en ‘fout’ was hun eerste prioriteit.
Mijn eerdere conclusies over naoorlogs antisemitisme in Nederland staan recht overeind. Ze worden gesteund door nieuw, gedetailleerd onderzoek. In de SOTO-bundels zijn het met name Evelien Gans en Boris de Munnick die het antisemitisme in bevrijd Nederland beschrijven en bepaald niet licht bevinden.
Dienke Hondius, Amsterdam
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Brieven november 2002
In deze rubriek kunnen lezers hun mening geven over artikelen die in het Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. De redactie behoudt zich het recht voor brieven in te korten. Reacties: Postbus 1528, 1000 BM Amsterdam of [email protected] Was Jezus CaesarAan het einde van zijn Latijn gekomen, weet Anton van Hooff in de rubriek ‘Brieven’ (Historisch Nieuwsblad...
Mijn verhaal: `Peter schokte en trilde over zijn hele lichaam’
Ze speelden voor een bijna lege zaal en moesten halverwege stoppen omdat de zanger onder stroom stond. Frans van Hoof (61) was in 1958 drummer bij het eerste betaalde optreden van Peter Koelewijn and his Rockets. `Rock-‘n-roll was het helemaal. We waren niks gewend eind jaren vijftig, en ineens werd de wereld jong, met Bill...
Nieuwe media: Verdedingswerken
Het stikt op internet van de verdedigingslinies. `Firewalls’ heten de digitale vestingwerken die ongewenste bezoekers moeten weren. Maar ook bunkers, forten en kazematten uit het verleden tieren welig op het web. Bij de finale van de Grote Geschiedenis Quiz waren ze nog op de buis: Wolfgang en Günther, de twee Duitse soldaten die `een beetje...
Lifestyle: ‘Ferm aan den rol’
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Denk je hip te zijn, koop je een stel moderne Puma Roller Kitty’s-sneakerskates met felgroene wieltjes. Ga je ermee de straat op, kom je...
Bedelen om potloden
Feiten zijn heilig, maar opinies zijn gratis. Geen wonder dat er veel meer opinies dan feiten zijn. Elke dag opnieuw waden wij er kniediep doorheen en tetteren ze ons uit duizend kelen tegemoet. Feiten zijn nauwelijks en vogue in deze rumoerige tijd, want ze zijn niet alleen heilig, maar ook schuw en schichtig. Bovendien zijn...
Vrij en niet bang
Twintig jaar geleden nodigde Wouter Gortzak van Het Parool me uit in zijn bescheiden hoofdredactioneel vertrek. Hij wilde ‘iets voor kinderen’ in zijn krant. Ik was destijds redacteur van prachtbladen als Okki en Taptoe en daar erg gelukkig. Dus zei ik onbevangen dat ik wel wilde komen, maar alleen als ik een jongerenpagina per dag...
Brieven oktober 2002
In deze rubriek kunnen lezers hun mening geven over artikelen die in het Historisch Nieuwsblad verschenen zijn. De redactie behoudt zich het recht voor brieven in te korten. Reacties: Postbus 1528, 1000 BM Amsterdam of [email protected] QuizzIn uw juninummer (Historisch Nieuwsblad 2002/4) test Bastiaan Bommeljé de kennis van geschiedkundigen in een lichtvoetige KWIZZ over de...
Mijn verhaal: `De SS’er vond het zielig voor het konijn’
Tijdens een oorlog draait het niet alleen om vechten en schieten, houdt Henk van der Molen (74) jonge mensen vaak voor. In het heetst van de Slag om Arnhem, in september 1944, had hij een bijzondere ontmoeting met een Duitse SS-soldaat. `Die ochtend had het bataljon van majoor Frost het verzet moeten staken. De Britten,...
Audiovisueel: DE RAMP, VERHALEN VAN OOGGETUIGEN
Première Nederlands Filmfestival in Utrecht, donderdag 10 oktober Het regent niet meer en de storm is gaan liggen. Maar het water staat nog zeker anderhalve meter hoog en de vloed heeft het witte huisje met de rode dakpannen danig toegetakeld. Uit het grijsblauwe water steken kale takken. De foto zou afgelopen zomer in Tsjechië gemaakt...
Lifestyle: Wegdromen naar heksen en engelen, reuzen en dwergen
De hotspots van achttiende-eeuws Parijs. Lekker weg in de jaren dertig. Haute couture in de Middeleeuwen. Trends zijn van alle tijden. Culinaire avonturen, mode, wonen en uitgaan door de eeuwen heen. Olifanten doen het, geiten en lama’s doen het, en zelfs vissen vallen voor de verleiding van de roes. Geen wonder dat ook de mens...
Stille getuigen: Het standbeeld van Kees de Tippelaar
De geschiedenis laat haar sporen na. Monumenten, voorwerpen en graven herinneren aan bijna vergeten personen. Hun verhaal wordt hier verteld. Deze keer het beeld van L.C. Dudok de Wit, oftewel Kees de Tippelaar (1843-1913), in Breukelen. Geen landloper ter wereld was zo vermaard als Kees Dudok de Wit. Door zijn wandeltochten werd hij aan het...
Beeldgeheim
Een onbekende historische foto. Is het verhaal erachter te vertellen? Schrijvers Jan van Aken en Arthur Japin doen een poging. ‘Duinen en strandtenten,’ zegt Van Aken meteen. ‘Nederlandse soldaten exerceren aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, met op de achtergrond een zandkasteel.’ ‘Volgens mij zijn het eerder ruïnes, ze lijken antiek,’ ziet Japin. Van...