Het mocht niet zo zijn! De Nixon-regering was niet bereid een nieuwe ‘communistische’ dominosteen om te gooien. Het internationale bedrijfsleven verzette zich met hand en tand tegen de hervormingen en nationalisaties van de Allende-regering. De Chileense elite liet geen middel onbeproefd om haar afkeer van de nieuwe regering te laten blijken. En dan was er natuurlijk het leger, dat zich langzamerhand aan Allendes greep onttrok. In de loop van 1973 werd militair ingrijpen onafwendbaar. Op 11 september nam het leger de straten in, bombardeerde het presidentieel paleis en joeg de president uiteindelijk een zelfgekozen dood in.
Patricio Guzmán maakte het van dichtbij mee. Als piepjonge filmer werd hij gegrepen door het euforische idealisme van de nieuwe regering. Hij filmde de toespraken van Allende en de massademonstraties, en legde op die manier het koortsachtige enthousiasme van grote delen van de bevolking vast. In een prachtig fragment zien we een landbezitter die tijdens een openbare ceremonie berustend, maar tegen zijn zin zijn landgoed overdraagt aan de arbeiders.
De Chileense transitie leek in deze periode een onafwendbaar proces. De film laat zien hoe de situatie in enkele jaren van relatief ontspannen en politiek overzichtelijk overging in extreme polarisatie. Dat was zeker ook merkbaar aan de toon en inhoud van Allendes toespraken. De goedmoedige bohémien veranderde in een gedreven politicus, die met grote woorden probeerde zijn radicale achterban tevreden te houden.
De documentaire is nogal langdradig en lijdt af en toe onder overmatig moralisme. De persoon van Allende komt niet erg goed uit de verf, evenmin als de politieke context waarin hij opkwam.
Het interessantst is de film in zijn zoektocht naar de betekenis van Allende in de hedendaagse Chileense samenleving. Guzmán laat zien hoe aanwezig dit recente verleden nog steeds is en hoe emotioneel dat door velen beleefd wordt. Het meest indrukwekkende beeld is dat van de oude vakbondsman die minutenlang treurig wegkijkt, terwijl zijn collega probeert te analyseren wat zij misschien nog hadden kunnen doen toen het leger ingreep. Sterker dan woorden laat deze scene zien hoe zwaar de last van de geschiedenis voor vele Chilenen nog steeds is.
Michiel Baud is hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Amsterdam. De documentaire Salvador Allende van Patricio Guzmán is te zien in de bioscoop: zie www.filmladder.nl
Gezien: Salvador Allende
Toen Salvador Allende in 1970 als democratisch gekozen president van Chili aantrad, wist hij de ogen van de wereld op zich gericht. Hij had immers de eerste vreedzame revolutie in de moderne wereldgeschiedenis aangekondigd. Velen hoopten dat het Chileense experiment een uitweg zou kunnen vinden uit de heilloze polarisatie van de Koude Oorlog.
Nieuwste berichten
Iraanse sporters dagen de macht uit
In Iran vormen sport, protest en politiek al eeuwenlang een nauw verweven, maar ook conflictueuze drie-eenheid. Nu zijn het vaak vrouwelijke voetballers die van zich laten horen. Ooit waren het worstelaars, vertelt politicoloog Caroline Azad. Gholamreza Takhti is een legende in Iran. In de jaren vijftig van de vorige eeuw werd deze worstelaar – ‘met...
Artsen zonder Grenzen: onafhankelijk, maar nooit apolitiek
Een groep artsen die vond dat het Rode Kruis niet genoeg deed tegen mensenrechtenschendingen in Biafra, stichtte in 1971 de medische hulporganisatie Artsen zonder Grenzen. De initiatiefnemers wilden volledig apolitiek opereren, maar dat bleek in de praktijk vrijwel onmogelijk. Médecins Sans Frontières (MSF), de moederorganisatie van Artsen zonder Grenzen, is een medische internationale hulporganisatie. Momenteel biedt MSF hulp in Nepal na een dodelijke overstroming en is de organisatie werkzaam in Oekraïne en Gaza, waar ze...
Shortlist bekend Libris Geschiedenis Prijs 2026
De shortlist met vijf genomineerden voor de Libris Geschiedenis Prijs 2026 is vandaag bekendgemaakt in radioprogramma OVT door juryvoorzitter Frits Spits. Genomineerd zijn: Over de Libris Geschiedenis Prijs De Libris Geschiedenis Prijs bekroont historische boeken die een algemeen publiek aanspreken. De criteria zijn dat het boek een oorspronkelijk onderwerp heeft, prettig leesbaar is geschreven en...
Waarom heeft Amerika geen echte socialisten?
Een deel van de Democratische kiezers wil dat de partij afslaat naar links. Maar in de Amerikaanse politiek kreeg het socialisme nog nooit voet aan de grond. Al in 1906 schreef een Duitse socioloog hoe dat kwam: Amerika had een gebrek aan boze arbeiders. Het lijdt geen twijfel dat veel Democratische kiezers genoeg hebben van...