Het mocht niet zo zijn! De Nixon-regering was niet bereid een nieuwe ‘communistische’ dominosteen om te gooien. Het internationale bedrijfsleven verzette zich met hand en tand tegen de hervormingen en nationalisaties van de Allende-regering. De Chileense elite liet geen middel onbeproefd om haar afkeer van de nieuwe regering te laten blijken. En dan was er natuurlijk het leger, dat zich langzamerhand aan Allendes greep onttrok. In de loop van 1973 werd militair ingrijpen onafwendbaar. Op 11 september nam het leger de straten in, bombardeerde het presidentieel paleis en joeg de president uiteindelijk een zelfgekozen dood in.
Patricio Guzmán maakte het van dichtbij mee. Als piepjonge filmer werd hij gegrepen door het euforische idealisme van de nieuwe regering. Hij filmde de toespraken van Allende en de massademonstraties, en legde op die manier het koortsachtige enthousiasme van grote delen van de bevolking vast. In een prachtig fragment zien we een landbezitter die tijdens een openbare ceremonie berustend, maar tegen zijn zin zijn landgoed overdraagt aan de arbeiders.
De Chileense transitie leek in deze periode een onafwendbaar proces. De film laat zien hoe de situatie in enkele jaren van relatief ontspannen en politiek overzichtelijk overging in extreme polarisatie. Dat was zeker ook merkbaar aan de toon en inhoud van Allendes toespraken. De goedmoedige bohémien veranderde in een gedreven politicus, die met grote woorden probeerde zijn radicale achterban tevreden te houden.
De documentaire is nogal langdradig en lijdt af en toe onder overmatig moralisme. De persoon van Allende komt niet erg goed uit de verf, evenmin als de politieke context waarin hij opkwam.
Het interessantst is de film in zijn zoektocht naar de betekenis van Allende in de hedendaagse Chileense samenleving. Guzmán laat zien hoe aanwezig dit recente verleden nog steeds is en hoe emotioneel dat door velen beleefd wordt. Het meest indrukwekkende beeld is dat van de oude vakbondsman die minutenlang treurig wegkijkt, terwijl zijn collega probeert te analyseren wat zij misschien nog hadden kunnen doen toen het leger ingreep. Sterker dan woorden laat deze scene zien hoe zwaar de last van de geschiedenis voor vele Chilenen nog steeds is.
Michiel Baud is hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Amsterdam. De documentaire Salvador Allende van Patricio Guzmán is te zien in de bioscoop: zie www.filmladder.nl
Gezien: Salvador Allende
Toen Salvador Allende in 1970 als democratisch gekozen president van Chili aantrad, wist hij de ogen van de wereld op zich gericht. Hij had immers de eerste vreedzame revolutie in de moderne wereldgeschiedenis aangekondigd. Velen hoopten dat het Chileense experiment een uitweg zou kunnen vinden uit de heilloze polarisatie van de Koude Oorlog.
Nieuwste berichten
Hoe konden de pokken uit een Engels lab ontsnappen?
Een lek in een laboratorium veroorzaakte in 1983 een MKZ-uitbraak, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Vijf jaar eerder ontsnapte er een veel dodelijker virus uit een lab. De WHO stond op het punt om de pokken uitgeroeid te verklaren, toen de ziekte plotseling opdook in de Engelse stad Birmingham. Het kostte de wereld 300...
Rechtse populisten jutten het Tsjechische publiek op tegen Sudeten-Duitsers
Sudeten-Duitsers hielden op 24 en 25 mei hun jaarlijkse festival in Tsjechië. De rechts-populistische premier Andrej Babiš noemde hun aanwezigheid een ‘provocatie’. Maar een jonge generatie Tsjechen is klaar voor verzoening met de Duitstaligen die na de Tweede Wereldoorlog met bruut geweld werden verdreven. Meeting Brno, een Tsjechisch burgerinitiatief in de tweede stad van het...
Thuisonderwijs was ooit een statussymbool
De regels rond thuisonderwijs worden strenger: ‘levensbeschouwelijke bezwaren’ zijn geen geldige reden meer om kinderen van school te houden. Het verbod op thuisonderwijs stamt uit 1969, maar volgens hoogleraar Johannes Westberg was het op dat moment een marginaal verschijnsel. ‘De negentiende-eeuwse gouvernante was al zo goed als uitgestorven.’ Hoe zag thuisonderwijs eruit in de negentiende...
Graffitikunst met kabouters was effectief protestmiddel in communistisch Polen
Als de democratie onder druk staat, is humor een tegenwicht. Dat begreep de Poolse protestbeweging Oranje Alternatief in de jaren tachtig maar al te goed. Met graffitikunst en ludieke straatacties bracht ze de communistische eenpartijstaat in verlegenheid. Protesteren tegen de communistische dictatuur in Polen was levensgevaarlijk. In 1981 kondigde generaal Wojciech Jaruzelski de staat van...