Home Spreken over daders in de Tweede Wereldoorlog, wat levert dat op?

Spreken over daders in de Tweede Wereldoorlog, wat levert dat op?

Wat gebeurt er als je over de Tweede Wereldoorlog vertelt vanuit het perspectief van de daders? Welke inzichten levert dat op - wetenschappelijk, educatief en voor de cultuur van herdenken? Hierover spreken onder anderen auteur Auke Kok (Mussert: Reis naar het kwaad) en hoogleraar internationale misdrijven Alette Smeulers (Angstaanjagend normaal) tijdens een themabijeenkomst op 26 november in Amersfoort. Iedereen is welkom.

Landwachters in 1944
Landwachters in 1944. Nationaal Archief

Bas Kromhout

Hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 6 oktober 2026

‘Terwijl slachtoffers en verzetshelden centraal staan in de meeste verhalen over de Tweede Wereldoorlog, komt er de laatste jaren ook voor daders steeds meer aandacht– van historici, maar ook van een breder publiek,’ zegt Inger Schaap. Zij is naast dagvoorzitter tijdens de bijeenkomst projectleider bij WO2Net, dat deze themabijeenkomst organiseert in samenwerking met ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, het Nationaal Comité 4 en 5 mei, Nationaal Monument Kamp Vught (verbonden aan de onderzoekstafel Veldberaad WO2) en Historisch Nieuwsblad.

Schaap: ‘De openstelling van het CABR (Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging) zorgt ervoor dat meer mensen dan ooit op zoek gaan naar de verhalen van familieleden die “fout” waren in de oorlog. Bij ARQ vindt onderzoek plaats naar de psychosociale gevolgen van daderschap over meerdere generaties. Organisaties die zich bezighouden met educatie en herinnering streven naar meerstemmigheid en geven ook vaker ruimte aan daderverhalen. Zo hebben het Nationaal Monument Oranjehotel en het Nationaal Monument Kamp Amersfoort exposities gewijd aan de naoorlogse internering van collaboratieverdachten. Al deze ontwikkelingen zijn aanleiding voor deze bijeenkomst, waar professionals met elkaar in gesprek gaan over kansen, valkuilen en dilemma’s.’

Waarschuwing of inspiratie?

Het grootste dilemma is moreel van aard: is het wenselijk dat mensen zich inleven in personen die slechte dingen op hun geweten hebben? Daar zijn verschillende antwoorden op mogelijk. Schaap: ‘De historicus Christopher Browning heeft gezegd: “Verklaren is niet hetzelfde als verontschuldigen, begrijpen is niet hetzelfde als vergeven.” Daderverhalen kunnen je veel leren over de manier waarop mensen tot misdaden komen. Ze zetten aan tot zelfreflectie. De bijzonder hoogleraar Holocausteducatie Marc van Berkel pleit ervoor dat scholieren les krijgen over daders, om hen te laten beseffen waar het afbrokkelen van de democratie en de rechtsstaat toe kunnen leiden. Daderverhalen kunnen dus fungeren als waarschuwing, maar er bestaat ook een risico dat ze mensen juist inspireren. En spreken over daders tijdens herdenkingen ligt om begrijpelijke redenen heel gevoelig.’

Inger Schaap
Inger Schaap.

Over deze en andere vraagstukken gaan professionals uit het veld tijdens de bijeenkomst met elkaar in discussie. Maar eerst houdt hoogleraar Alette Smeulers, schrijver van Angstaanjagend normaal, een lezing over verschillende types daders en hun drijfveren. De dag wordt afgesloten met Auke Kok, die in zijn biografie Mussert: Reis naar het kwaad een empathisch portret van de NSB-leider heeft geschilderd. Hij wordt geïnterviewd door hoofdredacteur Bas Kromhout van Historisch Nieuwsblad. Schaap verheugt zich op een boeiende bijeenkomst. ‘Ik hoop dat aan het einde van de dag de deelnemers met meer vragen dan antwoorden naar huis gaan.’

Je kunt de themabijeenkomst gratis bijwonen. Vooraf inschrijven via de website is verplicht. De bijeenkomst heeft plaats op 26 november en duurt van 12:30 – 17:30 uur. Locatie: de Observant, Stadhuisplein 7 in Amersfoort.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten